Cần phải có một phản ứng kết nối toàn cầu đối với bệnh đậu mùa khỉ

Theo bà, điều rất quan trọng là phải đảm bảo rằng các nước sẽ chia sẻ công cụ, thiết lập năng lực trên toàn thế giới để ứng phó với các dịch bệnh này. Bên cạnh đó, một điều rất quan trọng nữa là tránh bất kỳ nguy cơ nào có thể dẫn tới tình trạng bất bình đẳng về vaccine như vaccine ngừa COVID-19 mà các nước châu Phi từng trải qua hồi đầu đại dịch.

Bệnh đậu mùa khỉ lần đầu tiên được phát hiện ở những nước Tây và Trung Phi có các khu rừng nhiệt đới. Tuy nhiên, gần đây, trên 550 ca mắc bệnh đậu mùa khỉ đã được ghi nhận ở ít nhất 30 quốc gia ngoài châu lục Đen. Trong khi các ca bệnh được phát hiện ở Australia, Anh, Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Italy, Thụy Sĩ, Mỹ và Israel, chưa có ca tử vong nào do bệnh đậu mùa khỉ gây ra tại các nước này. Trong khi đó, 7 trong số 54 quốc gia ở châu Phi, đã ghi nhận số ca mắc tăng khoảng gấp 3 lần so với bình thường.

Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa dịch bệnh châu Phi cho biết trên 1.400 ca nghi mắc bệnh đậu mùa khỉ và 63 ca tử vong đã được ghi nhận ở Cameroon, Cộng hòa Trung Phi, Congo và Nigeria - những nước châu Phi coi đậu mùa khỉ là căn bệnh đặc hữu. Theo bà Fiona Braka, Giám đốc phụ trách các hoạt động ứng phó khẩn cấp tại văn phòng WHO khu vực châu Phi, một trong những lý do dẫn đến chênh lệch về số ca mắc và ca nghi mắc bệnh đậu mùa khỉ là do khả năng xét nghiệm hạn chế ở những nước châu Phi. Quan chức này cho biết, chỉ có 10 nước ở châu Phi là có thể tiến hành xét nghiệm bệnh trên.

WHO chỉ ra rằng, bệnh đậu mùa khỉ có cùng chủng virus gây bệnh đậu mùa. Do vậy, vaccine phòng bệnh đậu mùa được cho là hiệu quả tới 85% trong phòng chống bệnh đậu mùa khỉ. Những nước phát triển đã bắt đầu sử dụng vaccine phòng bệnh đậu mùa để tiêm phòng bệnh đậu mùa khỉ và hiện đang xem xét sử dụng thuốc kháng virus để phòng chống căn bệnh này. Các bác sĩ ở châu Phi cho rằng, châu lục này cũng nên có sẵn các vaccine và thuốc điều trị bệnh này trong nỗ lực điều trị bệnh nhân nơi đây.

Trong khi đó, Giám đốc Trung tâm kiểm soát dịch bệnh của Nigeria, một trong 4 nước châu Phi coi bệnh đậu mùa khỉ là một bệnh đặc hữu, Ifedayo Adetifa, nêu rõ: “Chúng ta đang trong một thế giới kết nối toàn cầu... Chúng ta không an toàn cho đến khi mọi người đều được an toàn”. Trong những tuần gần đây, ngành dược sinh học đã cam kết cung cấp vaccine và thuốc điều trị cũng như phát triển thêm các phương pháp chẩn đoán để ứng phó với bệnh đậu mùa khỉ trong bối cảnh căn bệnh này lây lan ở nhiều nước phát triển.

Giám đốc cấp cao phụ trách về các mối đe dọa mới nổi và an ninh y tế toàn cầu tại Liên minh toàn cầu về chẩn đoán bệnh FIND, nêu rõ: “Chúng ta có tất cả lợi ích từ công nghệ sinh học này do những thành quả này đang diễn ra ở những nước có thu nhập cao. Tuy nhiên, chúng ta cần đảm bảo sao cho những người dân ở miền Nam sa mạc Sahara, nơi có nhu cầu cấp thiết hơn, cũng được hưởng những thành quả khoa học này”.

Trước đó, WHO cảnh báo virus đậu mùa khỉ có khả năng đã lây lan mà không bị phát hiện, viện dẫn hàng trăm ca đậu mùa khỉ đã được ghi nhận tại nhiều nước không thuộc châu Phi - nơi đậu mùa khỉ là bệnh đặc hữu. Tổng Giám đốc WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus cho biết hiện tổ chức này đang tiến hành điều tra dịch tễ, song sự xuất hiện của bệnh đậu mùa khỉ tại nhiều nước cùng một thời điểm cho thấy căn bệnh này có thể đã lây lan trong một khoảng thời gian mà không được phát hiện.

Thống kê của WHO cho thấy kể từ khi Anh ghi nhận ca đầu tiên mắc bệnh đậu mùa khỉ vào ngày 7/5, đã có hơn 550 ca mắc tại 30 quốc gia ngoài Tây và Trung Phi. Theo người đứng đầu WHO, bất kỳ ai cũng có thể mắc bệnh đậu mùa khỉ nếu tiếp xúc gần với ca mắc, do đó, tất cả mọi người đều cần phản đối thái độ kỳ thị bởi điều này có thể ngăn cản người mắc bệnh tìm đến sự trợ giúp y tế, khiến việc ngăn chặn bệnh lây lan trở nên khó khăn hơn. Bên cạnh đó, ông cũng hối thúc các nước tăng cường phòng ngừa, giám sát.

Trong khi đó, Tiến sĩ Rosamund Lewis, chuyên gia phụ trách các bệnh đậu mùa trong chương trình khẩn cấp của WHO, cho rằng việc xuất hiện nhiều ca mắc đậu mùa khỉ ở nhiều nước châu Âu cùng các nước - nơi chưa từng ghi nhận bệnh đậu mùa khỉ trước đó rõ ràng là điều đáng quan ngại và điều này cho thấy dịch bệnh đã âm thầm lây lan trong một khoảng thời gian. Hiện chưa thể xác định thời gian này là vài tuần, vài tháng hay có thể là vài năm. Giới chức y tế cũng chưa thể khẳng định liệu có phải đã quá muộn để khống chế sự lây lan của dịch bệnh này hay không.

Bà Rosamund Lewis cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc hợp tác ngăn chặn sự lây lan thông qua việc theo dõi tiếp xúc, cách ly những người mắc bệnh. Các loại vaccine được phát triển nhằm ngăn chặn sự lây lan của bệnh đậu mùa được cho là đạt hiệu quả tới khoảng 85% trong việc ngăn chặn bệnh đậu mùa khỉ, song đang xảy ra thiếu hụt trong cung ứng vaccine. WHO không đề xuất tiêm chủng đại trà, thay vào đó tiêm vaccine cho nhân viên y tế và những người có nguy cơ lây nhiễm cao nhất.

Tuy vậy, ông Marco Cavaleri, quan chức Cơ quan Quản lý dược phẩm châu Âu (EMA) phụ trách chiến lược vaccine nhận định, đợt bùng phát bệnh đậu mùa khỉ hiện nay ở châu Âu “không phải là tình trạng y tế cộng đồng khẩn cấp”. Cụ thể, theo ông, nguy cơ của đợt bùng phát bệnh đậu mùa khỉ hiện nay đối với dân số nói chung là thấp và không có sự gia tăng lớn về số ca mắc bệnh ngay cả khi số ca mắc có thể tăng lên. Ông nhấn mạnh cần tập trung vào việc xác định, giám sát và quản lý các trường hợp mới mắc bệnh đậu mùa khỉ.

Ông Marco Cavaleri cũng thừa nhận đợt bùng phát bệnh đậu mùa khỉ hiện nay là “bất thường, bao gồm cả sự lây lan rộng theo địa lý”, nhưng “hầu hết bệnh nhân đều có các triệu chứng nhẹ và khỏi bệnh mà không cần điều trị”. Quan chức EMA cho biết cơ quan này đang thảo luận về các phương pháp điều trị và vaccine phòng bệnh đậu mùa khỉ với các công ty, đồng thời lưu ý rằng một loại thuốc kháng virus và một loại vaccine có khả năng được sử dụng để chống lại căn bệnh này đã được Liên minh châu Âu (EU) cấp phép.

Đầu tiên là Tecovirimat, một loại thuốc kháng virus được phép dùng để điều trị bệnh đậu mùa, bệnh đậu mùa khỉ và bệnh đậu mùa bò. Loại còn lại là Imvanex, một loại vaccine hiện chỉ được cấp phép tại EU để bảo vệ người trưởng thành trước bệnh đậu mùa, nhưng dữ liệu trên động vật cho thấy hiệu quả trong việc phòng chống bệnh đậu mùa khỉ.