Chiến sự Mỹ - Israel với Iran: Tổng thống Donald Trump đối mặt nhiều rủi ro chiến lược

Cuộc xung đột leo thang sau khi lực lượng Mỹ và Israel tiến hành các đòn tấn công quy mô lớn nhằm vào Iran, trong đó có chiến dịch khiến Lãnh tụ Tối cao Iran Ayatollah Ali Khamenei thiệt mạng và gây tổn thất nặng nề cho lực lượng quân sự nước này trên bộ, trên biển và trên không. Tuy nhiên, khủng hoảng nhanh chóng lan rộng thành một cuộc đối đầu khu vực, làm gia tăng nguy cơ Mỹ phải sa lầy trong một chiến dịch quân sự kéo dài với nhiều hệ lụy khó kiểm soát.

Chiến dịch quân sự tiềm ẩn nguy cơ kéo dài

Trong hai nhiệm kỳ tại Nhà Trắng, Tổng thống Trump từng nhiều lần tránh sa lầy vào các cuộc chiến kéo dài, thay vào đó ưu tiên các chiến dịch nhanh và giới hạn. Điển hình là cuộc đột kích chớp nhoáng ngày 3/1 nhằm vào Venezuela hay đợt không kích đơn lẻ vào các cơ sở hạt nhân của Iran hồi tháng 6 năm ngoái.

Tuy nhiên, theo nhiều chuyên gia, chiến dịch quân sự hiện nay – mang tên Operation Epic Fury (tạm dịch: Chiến dịch cuồng nộ) – có nguy cơ trở thành một cuộc xung đột phức tạp và kéo dài. Đây được xem là chiến dịch quân sự lớn nhất của Mỹ kể từ chiến dịch tại Iraq năm 2003.

Bà Laura Blumenfeld, chuyên gia tại Trường Nghiên cứu Quốc tế cao cấp Johns Hopkins (Mỹ), nhận định: “Iran là một chiến trường phức tạp và có nguy cơ kéo dài. Tổng thống Trump đang đặt cược vào một chiến dịch có thể tác động tới kinh tế toàn cầu, ổn định khu vực cũng như kết quả bầu cử giữa nhiệm kỳ của Đảng Cộng hòa”.

Trong khi đó, ông Trump từng lên nắm quyền với cam kết đưa Mỹ tránh xa các “cuộc chiến ngu ngốc” ở nước ngoài. Tuy vậy, nhiều nhà phân tích cho rằng cuộc chiến hiện nay lại là một lựa chọn chủ động của Washington, không xuất phát từ mối đe dọa cận kề đối với Mỹ.

Mục tiêu chiến lược chưa rõ ràng

Một trong những vấn đề được giới quan sát đặc biệt quan tâm là việc Nhà Trắng chưa đưa ra một lộ trình rõ ràng cho chiến dịch quân sự này.

Theo nhiều nhà phân tích, chính quyền Mỹ vẫn chưa xác định cụ thể mục tiêu cuối cùng của chiến dịch cũng như tiêu chí để tuyên bố chiến thắng. Tổng thống Trump và các cộng sự đã đưa ra những lý do khác nhau cho cuộc chiến, từ việc vô hiệu hóa chương trình tên lửa đạn đạo của Iran đến ngăn chặn Tehran sở hữu vũ khí hạt nhân.

Phản hồi các chỉ trích, người phát ngôn Nhà Trắng Anna Kelly khẳng định mục tiêu của Washington là “phá hủy năng lực tên lửa đạn đạo và năng lực sản xuất của Iran, vô hiệu hóa hải quân nước này, chấm dứt khả năng cung cấp vũ khí cho các lực lượng ủy nhiệm và ngăn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân”.

Tuy vậy, nếu chiến sự kéo dài, số thương vong của binh sĩ Mỹ gia tăng và nguồn cung dầu mỏ từ vùng Vịnh bị gián đoạn, quyết định quân sự của ông Trump có thể trở thành rủi ro chính trị lớn đối với Đảng Cộng hòa trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ sắp tới, theo Reuters.

Sự ủng hộ trong nội bộ chưa chắc chắn

Cho đến nay, phần lớn các thành viên phong trào “Làm nước Mỹ vĩ đại trở lại” (MAGA) vẫn ủng hộ chính sách cứng rắn của ông Trump đối với Iran, dù một bộ phận cử tri trong phong trào này vốn phản đối các cuộc can thiệp quân sự ở nước ngoài.

Theo chiến lược gia Đảng Cộng hòa Brian Darling, dư luận Mỹ nhìn chung không muốn lặp lại những sai lầm trong các cuộc chiến tại Iraq và Afghanistan. “Cử tri MAGA hiện đang chia rẽ giữa những người tin vào cam kết không khởi động các cuộc chiến mới và những người đặt niềm tin tuyệt đối vào quyết định của ông Trump”, ông nói.

Một vấn đề gây tranh cãi khác là thông điệp không thống nhất từ Nhà Trắng về khả năng thúc đẩy “thay đổi chế độ” tại Iran. Ban đầu, Tổng thống Trump ám chỉ việc lật đổ chính quyền Tehran có thể là mục tiêu của chiến dịch, song sau đó lại giảm nhẹ lập trường này.

Tuy nhiên, trong một cuộc phỏng vấn với Reuters, ông Trump cho biết Mỹ có thể tham gia vào việc lựa chọn nhà lãnh đạo tiếp theo của Iran và khuyến khích lực lượng người Kurd tại Iran nổi dậy. Sau đó, ông tiếp tục gây chú ý khi kêu gọi Iran “đầu hàng vô điều kiện”.

Nguy cơ chiến tranh lan rộng trong khu vực

Trong khi đó, Iran đã tiến hành nhiều đòn trả đũa nhằm vào Israel và một số quốc gia trong khu vực nhằm gây sức ép đối với Mỹ và các đồng minh. Lực lượng Hezbollah tại Lebanon cũng nối lại các cuộc tấn công nhằm vào Israel, khiến chiến sự lan sang thêm một mặt trận mới.

Đến nay, thương vong của Mỹ vẫn ở mức hạn chế, với 6 binh sĩ thiệt mạng. Tuy nhiên, Tổng thống Trump không loại trừ khả năng số thương vong có thể gia tăng và cũng chưa loại bỏ hoàn toàn khả năng triển khai lực lượng bộ binh.

Trong một cuộc phỏng vấn với tạp chí Time, khi được hỏi liệu người Mỹ có nên lo ngại các cuộc tấn công trong nước do Iran kích động hay không, ông Trump nói: “Có thể… như tôi đã nói, sẽ có người thiệt mạng”.

Ông Jonathan Panikoff, cựu quan chức tình báo quốc gia Mỹ phụ trách Trung Đông, cho rằng thương vong của binh sĩ Mỹ có thể là yếu tố khiến cuộc chiến sớm kết thúc. “Không gì có thể thúc đẩy việc chấm dứt chiến tranh nhanh hơn thương vong của người Mỹ – và đó chính là điều Iran đang trông đợi”, ông nói.

Nguy cơ gián đoạn nguồn cung dầu mỏ toàn cầu

Một trong những mối lo ngại lớn nhất hiện nay là việc Iran phong tỏa eo biển Hormuz – tuyến vận chuyển chiến lược mà khoảng 20% lượng dầu mỏ toàn cầu phải đi qua. Lưu lượng tàu chở dầu qua khu vực này đã tạm dừng, làm dấy lên lo ngại về cú sốc đối với kinh tế thế giới.

Mặc dù Tổng thống Trump công khai cho rằng giá xăng tăng không phải vấn đề đáng lo ngại, song chính quyền Mỹ vẫn đang tìm cách hạn chế tác động của cuộc chiến đối với nguồn cung năng lượng, trong bối cảnh chi phí sinh hoạt là mối quan tâm hàng đầu của cử tri Mỹ.

Theo ông Josh Lipsky, chuyên gia tại tổ chức tư vấn Hội đồng Đại Tây Dương, đây là điểm yếu kinh tế mà chính quyền Trump dường như chưa lường hết. Một số quan chức quân sự Mỹ cũng cho biết tác động của chiến sự đối với thị trường dầu mỏ đã khiến đội ngũ của Tổng thống Trump bất ngờ, một phần vì các chuyên gia về năng lượng không được tham vấn đầy đủ trước khi chiến dịch bắt đầu.

Nhiều nhà phân tích cho rằng Tổng thống Trump có thể đã đánh giá sai khi cho rằng chiến dịch tại Iran sẽ diễn ra tương tự chiến dịch tại Venezuela trước đó – nơi lực lượng đặc nhiệm Mỹ bắt giữ Tổng thống Nicolas Maduro mà không phải triển khai chiến dịch quân sự kéo dài.

Ngược lại, Iran được xem là đối thủ khó khăn hơn nhiều, với hệ thống chính trị – quân sự vững chắc và lực lượng vũ trang được trang bị tốt.

Ngay cả cuộc tấn công “chặt đầu” nhằm vào ban lãnh đạo Iran cũng chưa ngăn được Tehran tiến hành phản công, đồng thời làm dấy lên lo ngại rằng những nhân vật cứng rắn hơn có thể lên nắm quyền.

Một câu hỏi lớn khác là liệu Iran có thể rơi vào hỗn loạn hoặc bị chia rẽ nếu chính quyền hiện tại sụp đổ, qua đó khiến Trung Đông rơi vào bất ổn sâu sắc hơn.

Trong khi đó, thời gian kéo dài của cuộc chiến vẫn là ẩn số lớn. Tổng thống Trump cho biết chiến dịch có thể kéo dài “bốn hoặc năm tuần, hoặc lâu hơn nếu cần”, nhưng chưa giải thích rõ kịch bản tiếp theo sau khi chiến sự kết thúc.

Tướng Ben Hodges, cựu chỉ huy Lục quân Mỹ tại châu Âu, đánh giá các chiến thuật quân sự của Mỹ tại Iran là hiệu quả. Tuy nhiên, ông cho rằng: “Từ góc độ chính trị, chiến lược và ngoại giao, dường như kế hoạch này chưa được tính toán đầy đủ”.