Dải Gaza với cuộc khủng hoảng chưa hồi kết
Ngay cả khi Israel và Hamas đạt được thoả thuận ngừng bắn, khủng hoảng nhân đạo tại Dải Gaza vẫn chưa kết thúc. Năm 2025 khép lại song 1,3 triệu người ở Gaza vẫn “cần được hỗ trợ khẩn cấp về nơi ở”, với hơn một nửa số cơ sở y tế chỉ hoạt động một phần và thiếu nghiêm trọng trang thiết bị.
Trong bối cảnh đó, Ngoại trưởng của 10 quốc gia - gồm Anh, Canada, Đan Mạch, Phần Lan, Pháp, Iceland, Nhật Bản, Na Uy, Thụy Điển và Thụy Sĩ - ngày 30/12 (giờ địa phương) đã ra tuyên bố chung bày tỏ “quan ngại sâu sắc” trước “tình hình nhân đạo trở lại chiều hướng xấu” ở Dải Gaza, cho rằng cuộc khủng hoảng tại đây đang ở mức “thảm khốc” và nhấn mạnh dân thường tại Gaza đang phải đối mặt với “điều kiện hết sức khắc nghiệt do mưa lớn và nhiệt độ giảm sâu”.
Tuyên bố chung do Bộ Ngoại giao Anh công bố ghi nhận khoảng 1,3 triệu người ở Gaza vẫn “cần được hỗ trợ khẩn cấp về nơi ở”, hơn một nửa số cơ sở y tế chỉ hoạt động một phần và thiếu nghiêm trọng trang thiết bị, vật tư y tế; hệ thống vệ sinh môi trường gần như sụp đổ hoàn toàn, khiến 740.000 người phải đối mặt với “nguy cơ tổn thương do tình trạng ngập lụt độc hại”.
Tuyên bố nhấn mạnh cần đảm bảo cho các tổ chức phi chính phủ quốc tế (NGO) có thể hoạt động tại Gaza “một cách ổn định”, quan ngại khi thời điểm năm mới đang gần kề và nhiều đối tác NGO lâu năm có nguy cơ bị hủy đăng ký do các hạn chế từ phía Israel. Trên thực tế, chính quyền Israel ngày 30/12 đã thông báo sẽ đình chỉ hoạt động của 37 tổ chức viện trợ tại Dải Gaza kể từ tháng 1/2026, với lý do các tổ chức này đã không cung cấp đầy đủ thông tin về đội ngũ nhân sự người Palestine theo yêu cầu của phía Israel.
Mặc dù hoan nghênh những tiến triển sau khi đạt được thỏa thuận ngừng bắn Gaza hồi tháng 10/2025, nhưng các quốc gia khẳng định sẽ không thể bỏ mặc hoàn cảnh khốn khổ của người dân Gaza. Từ đó, ngoại trưởng các nước kêu gọi chính phủ Israel thực hiện một loạt các bước khẩn cấp, bao gồm đảm bảo các tổ chức phi chính phủ quốc tế có thể hoạt động tại Gaza một cách bền vững, khi nhiều tổ chức có nguy cơ bị xóa đăng ký sau khi hết năm 2025, do các yêu cầu mới mang tính hạn chế của chính phủ Israel. Tuyên bố chung cũng kêu gọi Liên hợp quốc và các đối tác được phép tiếp tục công việc của họ ở Gaza và dỡ bỏ những hạn chế vô lý đối với hàng nhập khẩu được coi là có mục đích sử dụng kép, trong đó có thiết bị y tế và thiết bị trú ẩn.
Về vấn đề vận chuyển hàng viện trợ vào Gaza, Ngoại trưởng 10 quốc gia hối thúc mở thêm các cửa khẩu để đẩy nhanh dòng chảy cứu trợ vào Dải Gaza, bao gồm cửa khẩu Rafah. Theo tuyên bố, mục tiêu 4.200 xe tải viện trợ mỗi tuần, trong đó có 250 xe của Liên hợp quốc, nên được coi là “mức tối thiểu, chứ không phải trần giới hạn” và cần được nâng lên để bảo đảm nguồn cung thiết yếu vào vùng lãnh thổ của Palestine ở quy mô lớn.
Trong một diễn biến có liên quan, trong cuộc gặp tại khu nghỉ dưỡng Mar-a-Lago, bang Florida (Mỹ) ngày 30/12, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu và Tổng thống nước chủ nhà Donald Trump đã nhất trí đặt thời hạn 2 tháng để phong trào Hamas tiến hành giải giáp vũ khí. Tại cuộc gặp này, hai nhà lãnh đạo cũng thống nhất các tiêu chí thực tế nhằm xác định mức độ giải giáp, trong đó có việc phá hủy mạng lưới đường hầm quy mô lớn dưới Dải Gaza, vốn được coi là hệ thống chiến lược của Hamas phục vụ cả di chuyển, bảo vệ và tấn công.
Nỗ lực đặt ra thời hạn giải giáp diễn ra trong bối cảnh xung đột Israel-Hamas kéo dài và đẫm máu, khiến Dải Gaza hứng chịu thiệt hại nhân đạo nặng nề. Israel coi việc giải giáp Hamas là tiêu chí cốt lõi để đạt được an ninh bền vững và giảm thiểu nguy cơ các cuộc tấn công từ Dải Gaza vào lãnh thổ Israel. Việc hai nhà lãnh đạo thống nhất thời hạn 2 tháng là bước ngoại giao mới nhất trong khuôn khổ các sáng kiến do Mỹ thúc đẩy nhằm tìm kiếm giải pháp lâu dài cho xung đột, đồng thời tạo nền tảng cho các vòng đàm phán tiếp theo giữa các bên.
Phát biểu sau cuộc gặp, Tổng thống Trump cảnh báo Hamas sẽ phải “trả giá đắt” nếu không thực hiện giải giáp trong thời gian quy định. Ông nhấn mạnh phong trào này sẽ có “một khoảng thời gian rất ngắn” để chấp hành và “nếu không tuân thủ như đã cam kết, sẽ nhận hậu quả nghiêm trọng”. Tuy nhiên, trong một tuyên bố hôm 29/12, ngay trước khi diễn ra cuộc gặp thượng đỉnh giữa Tổng thống Mỹ và Thủ tướng Israel, người phát ngôn Lữ đoàn cảm tử Al Qassam, cánh vũ trang chủ lực của lực lượng Hamas, khẳng định rằng nhóm này sẽ không giải giáp vũ khí, trước khi quân đội Israel chấm dứt chiếm đóng và rút khỏi Dải Gaza.
Trong bối cảnh các nỗ lực ngoại giao vẫn đang tiếp diễn, thực tế tại Dải Gaza cho thấy thỏa thuận ngừng bắn mới chỉ là điều kiện cần, nhưng chưa đủ để chấm dứt cuộc khủng hoảng nhân đạo kéo dài.Việc Mỹ và Israel thúc đẩy lộ trình giải giáp Hamas được coi là một bước đi nhằm tái lập trật tự an ninh, song những khác biệt sâu sắc về lập trường giữa các bên cho thấy con đường hướng tới một giải pháp toàn diện vẫn còn nhiều thách thức.
Trong khi đó, đối với hàng triệu người dân Gaza, tương lai vẫn là bài toán khó và nỗi lo của những người dân vẫn là làm cách nào để vượt qua mùa đông khắc nghiệt và xa hơn là thoát khỏi vòng xoáy khủng hoảng nhân đạo hiện nay.