"Đàm phán hạt nhân Iran phải thành công vì lợi ích của nhiều bên"

Giới chuyên gia nhận định, diễn biến mới nhất này có thể dẫn tới nguy cơ không thể hạ nhiệt “cơn khát xăng dầu” của thế giới, đồng thời khiến lợi ích an ninh của nhiều nước bị đe dọa nghiêm trọng.

Vẫn tồn tại nhiều khác biệt

Reuters ngày 6/7 đưa tin, Người Phát ngôn Bộ Ngoại giao Mỹ Ned Price mới đây đã bày tỏ sự thất vọng khi Iran đưa ra những yêu cầu hoàn toàn mới, không liên quan đến thoả thuận hạt nhân năm 2015 mà hai quốc gia này đang đàm phán gián tiếp để khôi phục.

Cụ thể, Người Phát ngôn Ned Price cho biết: “Iran liên tục đưa ra các yêu cầu, đòi hỏi hoặc đề cập đến vấn đề không liên quan. Chúng vượt ra ngoài JCPOA. Việc đưa ra bất cứ điều gì vượt quá giới hạn của thỏa thuận cho thấy sự thiếu nghiêm túc của Iran. Điều này không may là những gì diễn ra tại vòng đàm phán tại Doha, Qatar vừa qua. Chúng tôi rất thất vọng vì Iran đã không phản ứng tích cực với sáng kiến của Liên minh châu Âu (EU) – trung gian chịu vai trò điều phối và tóm lại là các bên đã không đạt được bất kỳ tiến bộ nào”.

Phía Mỹ không nêu rõ “đề xuất hoàn toàn mới” của Iran là gì nhưng khẳng định hiện chưa có bất kỳ kế hoạch nào cho vòng đàm phán tiếp theo dù Washington luôn mong muốn quay trở lại JCPOA thông qua đối thoại cùng Iran. Ngoài ra, ông Ned Price cho hay, Iran đã đạt được tiến bộ đáng báo động trong chương trình làm giàu uranium.

Đáp lại, Ngoại trưởng Iran Amir-Abdollahian cho rằng, mọi thứ hoàn toàn phụ thuộc vào Mỹ, và Washington cần thể hiện sự linh hoạt hơn trong đàm phán. Iran cần một thỏa thuận “lâu dài và mạnh mẽ”, với những lợi ích của Iran được đảm bảo. Hãng thông tấn Tasnim của Iran cho biết, Tehran quy trách nhiệm cho chính quyền của Tổng thống Mỹ Joe Biden về việc đàm phán không tiến triển, khẳng định điều ngăn cản các cuộc đàm phán đạt kết quả là việc Mỹ khăng khăng giữ văn bản dự thảo mà nước này đề xuất tại Vienna, Áo, theo hướng loại bỏ mọi sự bảo đảm về lợi ích kinh tế của Iran.

Trong khi đó, hãng thông tấn quốc gia Iran IRNA cũng dẫn lời Ngoại trưởng Hossein Amir-Abdollahian cho rằng: “Nếu phía Mỹ có ý định nghiêm túc và thực tế, thì một thỏa thuận là điều hoàn toàn có thể đạt được ở giai đoạn này và trong vòng đàm phán này”. Cuộc đàm phán nhằm khôi phục JCPOA được bắt đầu từ tháng 4/2021 tại Vienna nhưng đã rơi vào bế tắc kể từ tháng 3/2022, do Iran và Mỹ có nhiều quan điểm khác biệt. Iran đã đưa ra một số điều kiện, trong đó việc yêu cầu Washington dỡ bỏ tất cả các lệnh trừng phạt liên quan thỏa thuận này, đồng thời đưa Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) ra khỏi danh sách tổ chức khủng bố. Tuy nhiên, Washington từ chối các yêu cầu của Tehran và đàm phán rơi vào đình trệ.

Cơ hội hạ nhiệt “cơn khát xăng dầu”

Những diễn biến nêu trên cũng là một trong những nội dung nghị sự quan trọng trong chuyến thăm Pháp của tân Thủ tướng Israel Yair Lapid. Theo đó, trong buổi tiếp lãnh đạo Israel, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đã lên tiếng khẳng định, thỏa thuận hạt nhân với phía Iran cần phải thành công, dù biết rằng Israel đang mong muốn một thỏa thuận “cứng rắn hơn” dành cho Iran.

“Tôi muốn nói lại rằng, mong muốn của chúng tôi là đạt được sự thành công càng sớm càng tốt trong các cuộc đàm phán nhằm khôi phục thỏa thuận hạt nhân 2015. Chúng tôi đồng ý với Israel rằng thỏa thuận này sẽ không đủ để ngăn chặn các hoạt động gây bất ổn của Iran, nhưng hơn bao giờ hết, tôi vẫn tin rằng một Iran đang ở ngưỡng cửa hạt nhân có thể tiến hành các hoạt động nguy hiểm hơn nữa. Và vì vậy, chúng tôi phải bảo vệ thỏa thuận này, khi tính đến lợi ích an ninh của các nước trong khu vực, bao gồm Israel", ông Emmanuel Macron nói.

Đồng quan điểm với ông Macron, Đại diện cấp EU phụ trách chính sách an ninh và đối ngoại Josep Borrell tuyên bố, không gian chính trị để khôi phục thỏa thuận hạt nhân với Iran có thể sẽ sớm thu hẹp, song vẫn có khả năng quay trở lại JCPOA. Viết trên mạng xã hội Twitter, nhà ngoại giao hàng đầu châu Âu khẳng định: "Nếu chúng ta muốn ký kết một thỏa thuận, cần đưa ra các quyết định ngay lúc này".

Ngoài lợi ích an ninh, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron từng đề cập đến lợi ích kinh tế nếu các bên trở lại thỏa thuận hạt nhân Iran. Ông từng đề xuất với người đồng cấp Mỹ Joe Biden về việc đưa dầu của Iran và Venezuela trở lại thị trường, để hạ nhiệt cuộc khủng hoảng năng lượng, bù đắp khoảng trống thiếu hụt trên thị trường do Nga không thể xuất khẩu vì các lệnh trừng phạt của phương Tây. Trước đó, Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC) cũng đã lên tiếng ủng hộ đề xuất này khi cho rằng ngành công nghiệp dầu khí “đang bị đe dọa vì nhiều yếu tố”, khởi nguồn là những diễn biến địa-chính trị đang gia tăng ở châu Âu, cuộc xung đột tại Ukraine, đại dịch COVID-19 cùng áp lực lạm phát trên toàn cầu.

Theo OPEC, trong những năm gần đây, thế giới đang đầu tư nhiều hơn cho cuộc chiến chống biến đổi khí hậu và sự đầu tư cho ngành dầu mỏ vì thế bị ảnh hưởng. Công suất sản xuất dầu hiện nay bị hạn chế và gặp khó trong việc bù đắp hàng triệu thùng dầu của Nga thiếu hụt trên thị trường. Giải pháp cho bài toán đó chính là khơi thông dòng chảy dầu từ Venezuela và đặc biệt là Iran.