Đàm phán tại Arab Saudi: Động thái tan băng trong quan hệ Nga - Mỹ?
Những tuyên bố tích cực từ cả phía Nga và Mỹ trong ngày 25-26/3 dường như cho thấy sự dịch chuyển đáng kể trong mối quan hệ song phương, với những nỗ lực đàm phán và trao đổi về đa dạng vấn đề, không chỉ xoay quanh xung đột ở Ukraine, mà còn mở rộng ra các vấn đề thương mại và an ninh hàng hải.
Tuyên bố được Điện Kremlin đăng tải ngày 25/3 (giờ địa phương) nêu rõ, Nga và Mỹ đã đạt được thỏa thuận về an toàn hàng hải ở Biển Đen và khôi phục xuất khẩu nông sản của Nga. Cụ thể, theo thỏa thuận giữa tổng thống hai nước, Washington và Moscow cam kết thực hiện Sáng kiến Biển Đen.
Sáng kiến này bao gồm việc đảm bảo an toàn hàng hải ở Biển Đen, kiềm chế việc sử dụng vũ lực và cấm sử dụng tàu thương mại cho mục đích quân sự, đồng thời thiết lập các biện pháp kiểm soát phù hợp thông qua việc kiểm tra các tàu này. Thứ hai, Mỹ sẽ giúp khôi phục khả năng tiếp cận thị trường thế giới của Nga đối với hàng nông sản và phân bón xuất khẩu, giảm chi phí bảo hiểm hàng hải và tăng cường khả năng tiếp cận các cảng biển và hệ thống thanh toán cho các giao dịch như vậy.
Ngoài ra, hai bên ủng hộ việc không cho phép tổ chức các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng năng lượng của Nga và Ukraine trong thời gian 30 ngày, bắt đầu từ ngày 18/3/2025, cùng với khả năng gia hạn điều khoản này. Điện Kremlin cũng bày tỏ sẵn sàng hoan nghênh sự hỗ trợ từ các nước thứ ba trong việc thực hiện các thỏa thuận trong lĩnh vực năng lượng và hàng hải, và khẳng định ý định tiếp tục các nỗ lực nhằm xây dựng một nền hòa bình lâu dài.
Trước đó, ngày 24/3, tại Arab Saudi đã diễn ra các cuộc đàm phán giữa phái đoàn Nga và Mỹ với thời gian kéo dài tới 12 tiếng. Đứng đầu phái đoàn Nga là ông Grigory Karasin, Chủ tịch Ủy ban Đối ngoại của Hội đồng Liên bang (Thượng viện Nga) và ông Sergey Beseda, cố vấn Giám đốc Cơ quan An ninh liên bang Nga (FSB). Phái đoàn Mỹ do ông Andrew Peek, Giám đốc cấp cao tại Hội đồng An ninh quốc gia Mỹ, và ông Michael Anton, quan chức cấp cao của Bộ Ngoại giao dẫn đầu.
Hãng thông tấn TASS dẫn lời Trưởng phái đoàn Nga Grigory Karasin cho hay, dù phức tạp nhưng đây là một cuộc đối thoại hữu ích cho cả hai bên. Ông nhấn mạnh rằng, hai phái đoàn đã trao đổi về nhiều vấn đề quan trọng và cuộc thảo luận diễn ra chi tiết, sâu rộng. Ông Karasin cũng tiết lộ, các cuộc thảo luận giữa Nga và Mỹ về Ukraine sẽ tiếp tục và có sự tham gia của đại diện Liên hợp quốc cùng một số quốc gia khác. Thượng nghị sĩ Nga nhận định, cuộc đối thoại lần này diễn ra trong bầu không khí xây dựng và Mỹ cũng thể hiện sự quan tâm rõ rệt đến vấn đề này.
Về phía Mỹ, ngày 25/3, Nhà Trắng đã ra thông báo về kết quả cuộc đàm phán, nêu rõ: "Mỹ và Nga đã nhất trí bảo đảm an toàn hàng hải, loại bỏ việc sử dụng vũ lực và ngăn chặn dùng tàu thương mại cho mục đích quân sự trên Biển Đen". Washington cũng sẽ hỗ trợ Moscow khôi phục khả năng tiếp cận thị trường toàn cầu đối với mặt hàng nông sản và phân bón xuất khẩu. Liên quan đến cuộc xung đột tại Ukraine, Washington cam kết sẽ tiếp tục thúc đẩy đối thoại giữa Moscow và Kiev nhằm đạt được giải pháp hòa bình.
uyên bố của Nhà Trắng khẳng định: "Việc gây thương vong ở cả hai phía trong xung đột Nga-Ukraine phải chấm dứt, đây là bước cần thiết để đạt được một thỏa thuận hòa bình lâu dài". Theo đó, Mỹ và Nga đã nhất trí xây dựng các biện pháp nhằm thực thi thỏa thuận giữa lãnh đạo hai nước về việc cấm tấn công các cơ sở hạ tầng năng lượng của Nga và Ukraine.
Trước đó, trả lời phỏng vấn "Kênh 1" của Nga, Ngoại trưởng Nga Sergei Lavrov tuyên bố, Moscow nhất trí khôi phục đối thoại với Washington về ổn định chiến lược và sẵn sàng đàm phán với Washington trong tất cả các lĩnh vực. Tuy nhiên, ông Lavrov lưu ý, đối thoại chỉ có thể được khôi phục trên cơ sở quay lại các nguyên tắc cơ bản của Hiệp ước cắt giảm vũ khí tấn công chiến lược (START). Dù căng thẳng giữa Nga và Mỹ vẫn còn, nhưng Ngoại trưởng Lavrov cho rằng chính quyền của Tổng thống Donald Trump đang có dấu hiệu muốn cải thiện quan hệ song phương. Ông hoan nghênh cách tiếp cận của Mỹ khi công nhận rằng hai cường quốc hạt nhân hàng đầu thế giới không thể để mâu thuẫn leo thang thành đối đầu toàn diện.
Tuy nhiên, Nga vẫn giữ thái độ thận trọng. Ngoại trưởng Lavrov trích dẫn câu nói nổi tiếng của cựu Tổng thống Mỹ Ronald Reagan: "Tin tưởng, nhưng phải kiểm chứng", ngụ ý rằng Moscow sẽ không dễ dàng đặt niềm tin vào Washington mà không có những đảm bảo chắc chắn.
Có thể nói, nếu được thực thi, thỏa thuận trên có thể trở thành bước đi đầu tiên hướng tới mục tiêu lớn hơn của Tổng thống Mỹ Donald Trump nhằm kết thúc cuộc xung đột giữa Nga và Ukraine kéo dài suốt 3 năm qua. Mặc dù vậy, phía Mỹ chưa trực tiếp công bố việc gỡ bỏ các lệnh trừng phạt với Nga. Tổng thống Mỹ Donald Trump chỉ cho biết các cuộc đàm phán đang diễn ra tốt đẹp với cả hai bên và các quốc gia khác sẽ tham gia để giám sát việc tuân thủ lệnh ngừng bắn ở Biển Đen.
Trong khi đó, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskiy cáo buộc Nga đang "bóp méo" các thỏa thuận, khi ông hiểu rằng các thỏa thuận ngừng bắn không yêu cầu nới lỏng lệnh trừng phạt Nga để có hiệu lực, đồng thời gọi tuyên bố của Điện Kremlin là một nỗ lực nhằm "thao túng" các thỏa thuận. Hiện chưa rõ các bên sẽ thực thi các thỏa thuận ngừng bắn vừa đạt được như thế nào, song giới phân tích cho rằng, nếu thành công, đây sẽ là bước tiến quan trọng đầu tiên hướng tới mục tiêu ngừng bắn toàn diện hơn trong cuộc xung đột Nga- Ukraine.