Đi tìm giải pháp cho cuộc khủng hoảng tại quốc gia nghèo nhất Caribe

AP đưa tin, Tổng thư ký LHQ António Guterres ngày 15/8 đã gửi một lá thư dài 12 trang tới Hội đồng Bảo an LHQ, trong đó nhấn mạnh rằng: "Việc giải quyết tình hình an ninh ở Haiti đòi hỏi một loạt các biện pháp quyết liệt, bao gồm cả việc sử dụng vũ lực trong các chiến dịch của cảnh sát nhằm chống lại các băng nhóm có vũ trang".

Bức thư chính là lời đáp của ông Guterres với nghị quyết của Hội đồng Bảo an được thông qua vào ngày 14/7, trong đó yêu cầu người đứng đầu LHQ đưa ra "đầy đủ các lựa chọn" trong vòng 30 ngày để giúp chống lại các băng nhóm vũ trang ở Haiti. Trong thư, ông Guterres cũng hoan nghênh việc Kenya xung phong ứng cử cho vị trí lãnh đạo một lực lượng quốc tế đến Haiti, cũng như các cam kết hỗ trợ mới từ Bahamas và Jamaica, thông báo của Antigua và Barbuda về việc xem xét đóng góp cho lực lượng này. Ông kêu gọi các quốc gia khác, đặc biệt là từ châu Mỹ, đóng góp cho nỗ lực quốc tế này.

Các băng đảng đã và đang hoành hành tại Haiti, thậm chí áp đảo lực lượng cảnh sát nước này. Các chuyên gia ước tính rằng băng đảng hiện kiểm soát khoảng 80% thủ đô Port-au-Prince. Theo Tổ chức Theo dõi Nhân quyền, chỉ có khoảng 10.000 cảnh sát ở đất nước hơn 11 triệu dân này, và hơn 30 người đã thiệt mạng từ tháng 1 đến tháng 6 năm nay.

Ông Guterres cho biết các băng đảng đã bao vây thủ đô, cắt đứt các con đường tiếp cận từ 3 hướng, cản trở việc vận chuyển hàng hóa và viện trợ. Ông trích dẫn các báo cáo về các băng nhóm bắn người dân ở khu vực công cộng và thậm chí là nhà riêng, thiêu sống người trên các phương tiện giao thông, hành quyết những kẻ chống đối, chiêu mộ trẻ em, bạo lực tình dục và hãm hiếp phụ nữ và trẻ em gái. Tổng thư ký LHQ cảnh báo: "Các băng đảng đã trở nên có tổ chức, liên kết và có tính tự trị hơn trong nỗ lực đối đầu với chính quyền, làm suy yếu các thể chế nhà nước và củng cố quyền kiểm soát đối với người dân. Chúng nhắm mục tiêu vào các đồn cảnh sát, tòa án, nhà tù, trường học, bệnh viện và các cơ sở chiến lược như cảng và các tuyến đường chính".

Theo số liệu do Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF) công bố mới đây, chỉ trong 6 tháng đầu năm 2023, các băng nhóm tội phạm ở Haiti đã thực hiện gần 300 vụ bắt cóc trẻ vị thành niên và phụ nữ, tương đương số nạn nhân ghi nhận trong cả năm 2022 và gấp tới 3 lần so với năm 2021. Ngoài tình trạng mất an ninh, Haiti cũng đang trải qua một cuộc khủng hoảng nhân đạo, kinh tế và chính trị nghiêm trọng. Thống kê từ UNICEF cho thấy, khoảng 5,2 triệu người, tương đương gần một nửa dân số Haiti, đang phụ thuộc vào viện trợ nhân đạo, trong đó có gần 3 triệu trẻ vị thành niên. Hoạt động của các băng đảng vũ trang đã làm tăng 30% tỷ lệ suy dinh dưỡng cấp tính nghiêm trọng ở trẻ em Haiti. Trung bình cứ 4 trẻ em lại có một trẻ đang bị suy dinh dưỡng mãn tính, đáng chú ý, khoảng 115.600 em suy dinh dưỡng ở mức nguy hiểm tính mạng.

Chương trình Lương thực thế giới (WFP) cho biết, khoảng 100.000 người Haiti không được viện trợ lương thực trong tháng 7 vừa qua do thiếu kinh phí hỗ trợ. Giám đốc WFP khu vực Caribe Jean-Martin Baue nhận định trong 6 tháng đầu năm 2023, kế hoạch viện trợ của WFP ở Haiti mới chỉ nhận được khoảng 16% kinh phí trong tổng số khoảng 121 triệu USD dự tính nhằm bảo đảm viện trợ cho Haiti đến hết năm nay.

Đây cũng là nguyên nhân khiến WFP cắt giảm nhiều hạng mục viện trợ, bất chấp thực trạng cuộc sống của người dân Haiti vẫn phải đối mặt với khủng hoảng nhân đạo, đời sống và sinh kế bị đảo lộn do bạo lực, mất an ninh, suy thoái kinh tế và biến đổi khí hậu. Bạo lực gia tăng cũng khiến gần 128.000 người Haiti phải rời bỏ nhà cửa, làm gia tăng làn sóng di cư trong khu vực. Theo thống kê của WFP, trong nửa đầu năm 2023, cơ quan này đã hỗ trợ thực phẩm hoặc tiền mặt cho khoảng 1,5 triệu người ở Haiti, trong đó có các bữa trưa tại trường học cho khoảng 450.000 trẻ em. WFP quan ngại nếu tiếp tục không nhận được tài trợ, khoảng 225.000 trẻ Haiti sẽ không được cấp bữa ăn trưa tại trường trong năm học tới.

Thiên tai diễn ra thường xuyên và khốc liệt cũng là yếu tố khiến cuộc sống người dân Haiti khốn khổ. Trận hạn hán kéo dài đầu năm nay đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến mùa màng, khiến các con sông, đập thủy điện cạn khô dẫn đến tình trạng mất điện kéo dài. Những trận bão lớn vào giữa năm và đỉnh điểm là trận động đất xảy ra vào đầu tháng 6 vừa qua để lại nhiều hậu quả hết sức nặng nề. Theo Cơ quan Bảo vệ dân sự Haiti, lũ lụt trong mùa mưa những tuần qua gây ảnh hưởng đến cuộc sống của khoảng gần 40.000 hộ gia đình.

Haiti, quốc đảo nghèo nhất khu vực Caribe, không chỉ đối mặt những khó khăn do liên tục hứng chịu thiên tai triền miên mà những vấn đề chính trị, kinh tế, an ninh, khủng hoảng nhân đạo cũng ảnh hưởng nghiêm trọng đến cuộc sống người dân nơi đây. Thủ tướng Haiti Ariel Henry hồi tháng 10/2022 đã đưa ra lời kêu gọi khẩn cấp về việc "triển khai ngay lập tức một lực lượng vũ trang chuyên trách" để ngăn chặn các băng đảng. Tuy vậy, không có quốc gia nào đứng ra lãnh đạo một lực lượng như vậy cho đến khi Kenya đưa ra đề nghị vào cuối tháng 7/2023. Tình hình tại Haiti không hề có dấu hiệu cải thiện trong suốt thời gian qua, chính vì vậy, sự chung tay của quốc tế là vô cùng cần thiết, không chỉ trong viện trợ nhân đạo mà còn trong đảm bảo an ninh, ổn định cuộc sống người dân.