Đi tìm tương lai xa cho dải Gaza

Hãng tin Reuters ngày 26/11 dẫn nguồn tin ngoại giao cấp cao Trung Đông xác nhận các nước trung gian hoà giải dải Gaza gồm Ai Cập, Qatar, Thổ Nhĩ Kỳ và Mỹ đã nhóm họp tại thủ đô Cairo (Ai Cập) để thảo luận về giai đoạn hai của thoả thuận ngừng bắn, trong bối cảnh thoả thuận giai đoạn một hiện đứng trước nguy cơ đổ vỡ do cả Israel lẫn Hamas nhiều lần cáo buộc đối phương vi phạm cam kết.

Theo Al Arabiya, cuộc gặp ở Cairo có sự tham dự của Giám đốc tình báo Ai Cập và Thổ Nhĩ Kỳ cùng Thủ tướng Qatar Sheikh Mohammed bin Abdulrahman Al Thani. Các bên đã trao đổi về việc hợp tác với Mỹ "để đảm bảo thực hiện thành công giai đoạn hai của thỏa thuận", đồng thời tìm cách duy trì ngừng bắn càng lâu càng tốt.

Mỹ cùng các nước Ai Cập, Qatar, Thổ Nhĩ Kỳ đóng vai trò vừa là bên trung gian vừa là bên bảo lãnh cho thỏa thuận ngừng bắn 3 giai đoạn ở Gaza. Trong đó, Mỹ có tiếng nói quan trọng nhờ ảnh hưởng của Washington với Israel. Trong giai đoạn thoả thuận đầu tiên, Hamas đã bàn giao 20 con tin Israel còn sống và 27 trong tổng số 28 thi thể mà nhóm đang giữ. Tuy nhiên, Israel khẳng định Hamas đã bàn giao sai hai trường hợp thi thể, trong đó một người không phải công dân Israel và trường hợp còn lại đã được tìm thấy một phần thi thể từ trước.

Theo nội dung thoả thuận tổng thể gồm 20 điểm mà Mỹ công bố, giai đoạn hai của văn kiện này sẽ bao gồm hoạt động giải giáp Hamas, thành lập chính quyền chuyển tiếp và triển khai lực lượng quốc tế tại dải Gaza, với nhiệm vụ giữ ổn định tình hình như đúng nội dung đã được đề cập trong nghị quyết do Mỹ soạn thảo và Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc (LHQ) thông qua ngày 17/11. Israel luôn khẳng định chỉ bắt đầu đàm phán giai đoạn hai của thỏa thuận sau khi Hamas bàn giao đủ thi thể con tin. Ngược lại, Hamas cho rằng quá trình tìm kiếm thi thể gặp nhiều khó khăn do mức độ tàn phá quá lớn tại Dải Gaza sau hai năm chiến sự.

Reuters thông tin, cuộc gặp tại Cairo diễn ra chỉ hai ngày sau khi phái đoàn cấp cao của phong trào Hamas hội đàm với Giám đốc tình báo Ai Cập Hassan Rashad về kế hoạch thực hiện giai đoạn tiếp theo của thỏa thuận. Hamas không công bố chi tiết về cuộc gặp, nhưng khẳng định tiếp tục tuân thủ mọi cam kết đã nêu, dù bày tỏ quan ngại "những vi phạm liên tiếp" từ phía Israel có thể làm suy yếu toàn bộ tiến trình hòa bình. Israel chưa bình luận về các tuyên bố trên.

Bước sang tuần ngừng bắn thứ 7, Israel và Hamas liên tục cáo buộc nhau vi phạm thoả thuận. Cơ quan y tế Gaza cho biết, kể từ khi thỏa thuận có hiệu lực, hơn 300 người Palestine đã thiệt mạng do hỏa lực của Israel. Phát biểu tại phiên họp đầu tuần của Hội đồng Bảo an LHQ, Phó Điều phối viên đặc biệt của LHQ về Tiến trình Hòa bình Trung Đông Ramiz Alakbarov cho rằng, "lệnh ngừng bắn ở Gaza cơ bản được duy trì, nhưng tình trạng bạo lực gần đây giữa Israel và các chiến binh Palestine đã khiến lệnh ngừng bắn gặp nguy hiểm".

Trong báo cáo đánh giá thực trạng dải Gaza được công bố tuần này, Cơ quan Thương mại và Phát triển LHQ (UNCTAD) nhận định xung đột kéo dài hai năm qua đã biến vùng lãnh thổ này thành "vực thẳm vô vọng do con người tạo ra". Khoảng 174.500 tòa nhà, tương đương 70% công trình trên khắp dải đất, đã bị phá hủy hoặc hư hại, với hơn 61 triệu tấn gạch vụn cần dọn dẹp. UNCTAD cảnh báo rằng 2,3 triệu người Gaza có nguy cơ đối diện "nghèo đói cực đoan và toàn diện", vì chiến sự đã làm suy yếu đáng kể gần như toàn bộ trụ cột cuộc sống ở vùng lãnh thổ.

Về kinh tế, UNCTAD đánh giá nền kinh tế Gaza suy giảm 87% trong giai đoạn 2023-2024, đẩy GDP bình quân đầu người xuống 161 USD, thuộc hàng thấp nhất thế giới. "Đến cuối năm 2024, GDP Palestine quay về mức năm 2010, còn GDP bình quân đầu người trở lại mức năm 2003, tức 22 năm phát triển đã bị xóa sạch trong chưa đầy hai năm", UNCTAD nhấn mạnh và cho biết, quá trình tái thiết dải Gaza sẽ mất nhiều thập kỉ và tiêu tốn số tiền khổng lồ lên đến hơn 70 tỷ USD.

Giới quan sát khẳng định, trong bối cảnh Israel và Hamas đều chưa sẵn sàng nhượng bộ, việc hai bên không tiến đến giai đoạn thoả thuận mới có thể là trở ngại cho tiến trình hoà bình, bởi cần những cuộc đụng độ nhỏ cũng có thể thổi bùng trở lại xung đột quy mô lớn. Sau hai năm giao tranh, gần 70.000 người Palestine và khoảng 2.000 người Israel đã thiệt mạng. "Tình hình thực tế rất mong manh và bất ổn vẫn còn. Chúng ta phải nắm bắt cơ hội trước mắt để vạch ra một tương lai tốt đẹp hơn cho người Palestine, người Israel và cho khu vực", Phó Điều phối viên đặc biệt của LHQ về Tiến trình Hòa bình Trung Đông Ramiz Alakbarov nói.