EU, Brazil và Trung Quốc bắt tay lập liên minh carbon toàn cầu

Sáng kiến được kỳ vọng sẽ trở thành một nền tảng hợp tác toàn cầu về định giá carbon, hỗ trợ các quốc gia xây dựng và hoàn thiện cơ chế thị trường carbon, đồng thời nâng cao tính minh bạch, hiệu quả và độ tin cậy của các hệ thống giao dịch phát thải trên thế giới.

Theo các bên tham gia, sự ra đời của liên minh diễn ra trong bối cảnh biến đổi khí hậu tiếp tục trở thành thách thức ngày càng nghiêm trọng đối với kinh tế và xã hội toàn cầu. Việc các nền kinh tế lớn cùng phối hợp xây dựng một khuôn khổ hợp tác chung về thị trường carbon được xem là tín hiệu tích cực đối với tiến trình thực hiện Hiệp định Paris về biến đổi khí hậu cũng như các cam kết giảm phát thải mà nhiều quốc gia đã đưa ra trong những năm gần đây.

Động thái này đồng thời hiện thực hóa cam kết mà Chủ tịch Ủy ban châu Âu (EC) Ursula von der Leyen từng công bố tại COP30 tổ chức ở thành phố Belém của Brazil vào tháng 11/2025.

Theo tuyên bố chung được công bố sau lễ ký kết, liên minh mở sẽ đóng vai trò là cơ chế hợp tác quốc tế nhằm hỗ trợ các nước xây dựng chính sách định giá carbon hiệu quả, tăng cường năng lực vận hành thị trường carbon bắt buộc và chia sẻ kinh nghiệm quản lý phát thải.

Không chỉ tập trung vào mục tiêu cắt giảm khí nhà kính, sáng kiến còn hướng đến thúc đẩy hiện đại hóa nền kinh tế, nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và hỗ trợ quá trình chuyển đổi sang mô hình tăng trưởng xanh, trung hòa carbon.

Một trong những nội dung trọng tâm của liên minh là xây dựng hệ thống giám sát, báo cáo và thẩm tra phát thải (thường được gọi là MRV). Đây được xem là nền tảng kỹ thuật quan trọng để bảo đảm dữ liệu phát thải được ghi nhận minh bạch, chính xác và có khả năng kiểm chứng, từ đó củng cố niềm tin đối với thị trường carbon.

Các thành viên liên minh cũng sẽ phối hợp xây dựng phương pháp kế toán carbon theo tiêu chuẩn chung nhằm nâng cao tính tương thích giữa các hệ thống giao dịch phát thải của các quốc gia khác nhau. Theo giới phân tích, việc thiết lập các tiêu chuẩn thống nhất có thể tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hợp tác xuyên biên giới, đồng thời giảm nguy cơ gian lận hoặc chồng chéo trong quá trình xác định lượng phát thải.

Một điểm đáng chú ý khác là liên minh đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu sử dụng các tín chỉ bù đắp carbon có “tính liêm chính cao”. Điều này đồng nghĩa các dự án tạo tín chỉ carbon phải chứng minh được hiệu quả môi trường thực chất, tránh tình trạng doanh nghiệp hoặc tổ chức lợi dụng cơ chế bù đắp phát thải để “tô xanh” hình ảnh mà không mang lại tác động tích cực thực sự đối với môi trường.

Trong những năm gần đây, thị trường carbon đã nổi lên như một trong những công cụ kinh tế quan trọng nhất để thúc đẩy giảm phát thải. Thông qua cơ chế định giá carbon, các doanh nghiệp phát thải lớn phải trả chi phí cao hơn nếu tiếp tục sử dụng công nghệ gây ô nhiễm, qua đó tạo động lực đầu tư vào năng lượng sạch và công nghệ xanh.

EU hiện được xem là khu vực đi đầu trong lĩnh vực này với Hệ thống giao dịch phát thải EU ETS – thị trường carbon lớn nhất thế giới. Trong khi đó, Trung Quốc cũng đang vận hành hệ thống giao dịch phát thải quốc gia lớn nhất xét theo khối lượng khí thải được quản lý. Brazil, với vai trò là quốc gia chủ nhà của COP30, đang tích cực thúc đẩy các sáng kiến hợp tác khí hậu nhằm nâng cao vị thế trong các cuộc đàm phán toàn cầu về môi trường.

Theo cơ chế hiện nay, liên minh mở cửa cho các quốc gia đã triển khai thị trường carbon bắt buộc ở cấp quốc gia, bao gồm hệ thống trao đổi hạn ngạch phát thải hoặc áp dụng thuế carbon. Ngoài ra, các chính quyền địa phương đang vận hành cơ chế định giá carbon cũng có thể tham gia với vai trò quan sát viên.

Sau EU, Brazil và Trung Quốc, New Zealand và Đức đã trở thành những thành viên chính thức đầu tiên gia nhập liên minh. Giới quan sát dự báo số lượng thành viên sẽ tiếp tục tăng trong thời gian tới khi ngày càng nhiều quốc gia xem thị trường carbon là công cụ then chốt trong chiến lược phát triển bền vững và hiện thực hóa cam kết phát thải ròng bằng 0.

Trong hai năm đầu tiên hoạt động, Brazil sẽ đảm nhiệm vai trò Chủ tịch liên minh, trong khi Trung Quốc và EC giữ cương vị Phó Chủ tịch. Các bước đi tiếp theo bao gồm việc thành lập Ban Thư ký, xây dựng cơ chế phối hợp và hoàn thiện kế hoạch hành động cụ thể.

Theo kế hoạch, các nội dung này sẽ được trình thảo luận tại Hội nghị thị trường carbon dự kiến diễn ra ngày 15/9 tới tại thành phố Vũ Hán của Trung Quốc. Hội nghị được kỳ vọng sẽ xác định lộ trình hợp tác dài hạn cũng như các tiêu chuẩn kỹ thuật chung cho việc vận hành thị trường carbon quốc tế.

Giới chuyên gia nhận định sự ra đời của Liên minh mở về thị trường carbon bắt buộc không chỉ mang ý nghĩa về mặt chính sách khí hậu mà còn phản ánh xu hướng ngày càng rõ nét của kinh tế toàn cầu: tăng trưởng xanh và giảm phát thải đang trở thành yêu cầu tất yếu đối với các nền kinh tế trong thế kỷ XXI.

Trong bối cảnh nhiều quốc gia đẩy mạnh mục tiêu trung hòa carbon, thị trường carbon được kỳ vọng sẽ đóng vai trò trung tâm trong việc huy động nguồn lực tài chính cho chuyển đổi năng lượng, thúc đẩy đổi mới công nghệ và định hình mô hình phát triển bền vững trên phạm vi toàn cầu.

Sự hợp tác giữa EU, Brazil và Trung Quốc – ba trung tâm kinh tế và phát thải lớn của thế giới – vì vậy được đánh giá là một bước tiến quan trọng, có thể tạo hiệu ứng lan tỏa đối với các nỗ lực đa phương về khí hậu trong thời gian tới.