Hội nghị COP28: Gắn kết toàn cầu, hành động vì khí hậu

Những kịch bản về biến đổi khí hậu đã không còn là giả định mà nó đang thực sự xảy ra. Hội nghị COP28, vì thế, xuất hiện vào thời điểm quan trọng hơn bao giờ hết, với sứ mệnh gắn kết thế giới lại với nhau cùng hành động chống biến đổi khí hậu.

Hội nghị lần thứ 28 các bên tham gia Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu (COP28) diễn ra từ ngày 30/11 đến 12/12 tại Dubai, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) với sự tham dự của hơn 140 nguyên thủ quốc gia, lãnh đạo cấp cao của chính phủ các nước. Hội nghị COP từ lâu đã được coi là diễn đàn quan trọng nhằm đạt được các hiệp ước toàn cầu trong cuộc chiến chống biến đổi khí hậu và tạo ra các thỏa thuận ràng buộc về mặt pháp lý để thúc đẩy hành động vì khí hậu giữa các quốc gia.

Trong ba thập kỷ kể từ Hội nghị thượng đỉnh Trái đất tại Rio de Janeiro năm 1992 và sự ra mắt của Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu (UNFCCC), COP đã quy tụ các nước thành viên tại hội nghị thường niên để xác định tham vọng và trách nhiệm, đồng thời đánh giá các biện pháp hạn chế biến đổi khí hậu và hoạch định các bước đi tiếp theo. Cho đến nay, các hội nghị này đã tạo ra những cột mốc quan trọng, trong đó nổi bật là Nghị định thư Kyoto đưa ra các mục tiêu giảm phát thải mang tính ràng buộc về mặt pháp lý đầu tiên cho các nước phát triển, hay Quỹ Khí hậu Xanh - cơ chế tài chính quan trọng cho các dự án giảm thiểu và thích ứng với khí hậu ở các quốc gia đang phát triển.

Đáng chú ý nhất, tại COP21, các quốc gia đã thông qua Thỏa thuận Paris mang tính bước ngoặt, cam kết hạn chế sự nóng lên toàn cầu ở mức dưới 2°C so với mức tiền công nghiệp và theo đuổi các nỗ lực nhằm hạn chế hơn nữa ở mức 1,5°C. Thỏa thuận này đã thiết lập "các khoản đóng góp do quốc gia tự quyết định", hay NDC, trong đó mỗi bên được yêu cầu nêu rõ cách thức họ sẽ góp phần giảm phát thải khí nhà kính và thích ứng với các tác động của biến đổi khí hậu.

Mang chủ đề "Gắn kết - Hành động - Hiệu quả", hội nghị COP28 tại Dubai đánh dấu sự kết thúc của quá trình Đánh giá toàn cầu - Global Stocktake đầu tiên. Đây là một quá trình bắt buộc theo Thỏa thuận Paris, nhằm kiểm tra 5 năm một lần về tiến độ của các quốc gia trong việc đáp ứng các mục tiêu cắt giảm khí thải, cung cấp "cái nhìn sâu rộng và lâu dài về tình trạng của hành tinh, đồng thời vạch ra lộ trình tốt hơn cho tương lai". Trong hai năm qua, Liên hợp quốc đã thu thập các dữ liệu cần thiết để đưa ra số liệu đánh giá toàn cầu này.

Tại COP28, bản đánh giá này sẽ được công bố, đồng thời định hướng các hành động mạnh mẽ hơn về khí hậu với các quốc gia. Dự kiến, cả GST và COP28 sẽ tập trung vào 4 trụ cộ chính, bao gồm: Đẩy nhanh quá trình chuyển đổi năng lượng công bằng, bình đẳng và có trật tự; giải quyết vấn đề tài chính khí hậu; đặt thiên nhiên, cuộc sống và sinh kế của người dân vào trung tâm của hành động vì khí hậu và nỗ lực để đưa COP28 thành hội nghị toàn diện nhất từ trước đến nay.

Theo Reuters, tài chính khí hậu sẽ là một trong những nội dung được đặt lên hàng đầu trong chương trình nghị sự của COP28. Tài chính là chìa khóa cho hành động bảo vệ khí hậu. Các nỗ lực thích ứng, giảm thiểu và phát triển bền vững phải được hỗ trợ bằng nguồn tài chính phù hợp và sáng tạo. Để hỗ trợ điều này, COP28 cần xây dựng một cấu trúc tài chính toàn cầu phù hợp với mục đích đạt được Thỏa thuận Paris và chuyển đổi xanh. Theo đó, nguồn tài trợ quốc tế để giúp các nước thích ứng với biến đổi khí hậu sẽ được tranh luận sôi nổi tại hội nghị, với việc các nước đang phát triển yêu cầu đóng góp nhiều hơn từ các quốc gia công nghiệp hóa.

Trên thực tế, khi nhiệt độ toàn cầu tăng khoảng 1,5°C có thể đẩy thêm 122 triệu người vào cảnh nghèo cùng cực vào năm 2030. Theo Liên hợp quốc, đến năm 2030, các nước đang phát triển sẽ cần ít nhất 200 tỷ USD mỗi năm để thích ứng với những tác động ngày càng tồi tệ của khí hậu như bão hoặc nước biển dâng. Ngoài ra, họ sẽ cần nguồn tài trợ để giúp thay thế năng lượng gây ô nhiễm bằng các nguồn năng lượng sạch.

COP28 cũng diễn ra vài tuần sau khi một báo cáo của Liên hợp quốc cho biết lượng khí nhà kính trong khí quyển đạt mức cao kỷ lục vào năm 2022. Dựa trên kế hoạch khí hậu hiện tại của các quốc gia, báo cáo cho biết, lượng khí thải carbon toàn cầu đến năm 2030 sẽ chỉ giảm 2% so với mức của năm 2019, còn kém xa mức giảm 43% cần thiết để hạn chế sự nóng lên ở mức 1,5°C kể từ thời kỳ tiền công nghiệp. Trong bối cảnh này, Giám đốc Viện Nghiên cứu tác động khí hậu Potsdam Johan Rockstrom cho rằng, COP28 sẽ là cơ hội cuối cùng đưa ra "những cam kết đáng tin cậy để bắt đầu cắt giảm lượng khí CO2 sinh ra từ quá trình sử dụng nhiên liệu hóa thạch".

Trong một thế giới đang đối diện những xung đột và mâu thuẫn khó lường, nỗ lực của các quốc gia để cùng hành động chống biến đổi khí hậu trong khuôn khổ COP hể hiện sự gắn kết quan trọng và cần thiết. Với quy mô ngày càng mở rộng và sức ảnh hưởng ngày càng lớn, COP28 có tiềm năng "biến những cam kết thành hành động" và đưa thế giới đi tới một tương lai bền vững, thịnh vượng và công bằng.