“Luồng gió mới” thúc đẩy kinh tế toàn cầu

Một trung tâm thu hút thương mại toàn cầu

Tổng Thư ký Hiệp hội Các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) Dato Lim Jock Hoi nhận định, RCEP sẽ mở ra những cơ hội có thể là “chất xúc tác” giúp mở rộng đầu tư và thương mại khu vực. Ông cho rằng, việc RCEP được thực thi, khu vực này sẽ trở thành một cơ sở sản xuất duy nhất cũng như một thị trường tiêu thụ các sản phẩm của riêng khu vực.

Trong một tuyên bố ngày 1/1, Ban Thư ký ASEAN nhấn mạnh việc RCEP có hiệu lực thể hiện quyết tâm của khu vực thúc đẩy một hệ thống thương mại đa phương cởi mở, tự do, công bằng, bao trùm và dựa trên nguyên tắc. Chính phủ Brunei thì nhấn mạnh việc RCEP có hiệu lực cho thấy quyết tâm của khu vực trong việc duy trì thị trường mở và hỗ trợ hệ thống thương mại đa phương.

Bộ Tài chính và Kinh tế Brunei nhấn mạnh: “Việc RCEP có hiệu lực sẽ mở đường cho việc hình thành một khu vực thương mại tự do với quy mô, dựa trên dữ liệu của Ngân hàng Thế giới (WB) là 2,3 tỷ người hoặc 30% dân số thế giới, đóng góp 25.800 tỷ USD hoặc khoảng 30% tổng sản phẩm GDP toàn cầu và chiếm 12.700 tỷ USD hoặc hơn 25% thương mại hàng hóa và dịch vụ toàn cầu, và 31% dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài toàn cầu. Những con số này khiến RCEP trở thành Hiệp định thương mại tự do (FTA) lớn nhất thế giới sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho chuỗi giá trị toàn cầu và thương mại trong khu vực”.

Bộ Tài chính và Kinh tế Brunei cũng lưu ý rằng, khi thế giới tiếp tục đối mặt với sự tàn phá kinh tế do đại dịch COVID-19 gây ra, việc Hiệp định RCEP có hiệu lực là biểu hiện mạnh mẽ cho quyết tâm của khu vực trong việc duy trì thị trường rộng mở; thúc đẩy hội nhập kinh tế khu vực; hỗ trợ kinh tế mở cửa, tự do, hệ thống thương mại đa phương công bằng, bao trùm và dựa trên quy tắc. Từ đó đóng góp vào các nỗ lực phục hồi sau khi đại dịch bùng phát trên toàn cầu. Về phần mình, Thủ tướng Malaysia Ismail Sabri Yaakob cũng cho rằng, RCEP sẽ không chỉ mang lại những cơ hội mới cho các doanh nghiệp Malaysia, mà còn cho các cộng đồng doanh nghiệp trong khu vực tham gia RCEP tiếp cận thị trường nước này và các nước ASEAN.

Một số quan chức khác cho rằng RCEP sẽ tiến tới loại bỏ thuế quan cho hơn 90% hàng hóa, mở rộng khả năng tiếp cận thị trường cho các nhà đầu tư, điều chỉnh các quy tắc và quy định phù hợp, hợp lý hóa các thủ tục hải quan. Đồng thời thiết lập những nguyên tắc chung liên quan đến sự phát triển của thương mại điện tử cũng như các doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Hội nghị Liên hợp quốc (LHQ) về thương mại và phát triển (UNCTAD) nhận định RCEP sẽ tạo ra “một trung tâm thu hút thương mại toàn cầu”, đồng thời cho rằng FTA lớn nhất thế giới này sẽ giúp thúc đẩy xuất khẩu của khu vực tăng thêm 42 tỷ USD. Trong một báo cáo gần đây, UNCTAD cho rằng, Nhật Bản sẽ được hưởng lợi nhiều nhất từ RCEP nhờ mức thuế thấp hơn, phần lớn là do tác động chuyển hướng thương mại. Chính phủ Nhật Bản ước tính RCEP có thể giúp Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) nước này tăng thêm khoảng 2,7% và tạo thêm khoảng 570.000 việc làm. Xuất khẩu hằng năm của Nhật Bản sang các nước thành viên RCEP cũng được dự báo tăng 5,5% (khoảng 20 tỷ USD) so với năm 2019. Trong khi đó, thương mại toàn khối dự kiến tăng gần 42 tỷ USD, tương đương mức tăng 2%.

Tháng 11/2021, Chánh Văn phòng Nội các Nhật Bản Hirokazu Matsuno nhận định RCEP sẽ đóng góp vào sự tăng trưởng kinh tế của Nhật Bản và khu vực. Ông nhấn mạnh, các quốc gia thành viên RCEP sẽ đóng vai trò hàng đầu trong việc xây dựng một trật tự kinh tế dựa trên các quy tắc. Trong khi đó, theo một nghiên cứu của Ngân hàng Phát triển châu Á, đến năm 2030, RCEP sẽ tăng thu nhập của các nền kinh tế thành viên thêm 0,6%, tương đương 245 tỷ USD mỗi năm, và tạo 2,8 triệu việc làm cho nền kinh tế khu vực.

Nhiều cơ hội sau khi RCEP có hiệu lực

Theo đánh giá, sau khi có hiệu lực đầy đủ - với tất cả các nước tham gia ký kết - RCEP sẽ tạo thành một khu vực thương mại tự do lớn nhất thế giới, xét về quy mô dân số và GDP. Đáng chú ý, sau khi RCEP có hiệu lực, các bên sẽ ngay lập tức thực hiện các cam kết của mình, trong đó có các cam kết cắt bỏ thuế quan. Cụ thể, Việt Nam và các nước đối tác sẽ xóa bỏ thuế quan đối với ít nhất 64% số dòng thuế ngay khi Hiệp định có hiệu lực. Đến cuối lộ trình (sau 20 năm), Việt Nam sẽ xóa bỏ gần 90% số dòng thuế với các nước đối tác, trong khi đó, các nước đối tác sẽ xóa bỏ khoảng 90-92% số dòng thuế cho Việt Nam và các nước ASEAN sẽ xóa bỏ gần như toàn bộ số dòng thuế cho Việt Nam.

Nhờ vào việc hài hòa quy tắc xuất xứ trong RCEP, hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam có thể tăng khả năng đáp ứng điều kiện để hưởng ưu đãi thuế quan do nguồn cung nguyên liệu đầu vào chủ yếu đều nằm trong các thị trường khu vực RCEP. Một điểm khác biệt của hiệp định này là thay vì 5 hiệp định FTA giữa ASEAN với các đối tác trước đây Việt Nam phải áp dụng, tuân thủ 5 bộ quy tắc xuất xứ để hàng hóa khi xuất khẩu sang thị trường đó được hưởng ưu đãi thuế thì hiệp định này tạo nên một bộ quy tắc xuất xứ hài hòa.

Cùng với đó, rất nhiều cơ hội được chỉ ra sau khi RCEP có hiệu lực, mà thủy sản là một trong những ngành được đánh giá là có đủ sức cạnh tranh và có thể thâm nhập mạnh vào các thị trường của các đối tác RCEP. Việc cam kết cắt giảm thuế quan của Trung Quốc, Nhật Bản, New Zealand, Australia và các nước ASEAN về 0% ngay sau khi Hiệp định có hiệu lực và của Hàn Quốc sau lộ trình cam kết 10-15 năm đối với phần lớn mặt hàng thủy sản của Việt Nam sẽ mở ra cơ hội mới cho Việt Nam khi xuất khẩu mặt hàng có thể mạnh này vào thị trường các nước RCEP một cách nhanh chóng và thuận lợi hơn.

Theo thống kê, xuất khẩu thuỷ sản vào thị trường RCEP hiện chiếm khoảng 52% tổng kim ngạch xuất khẩu thuỷ sản của Việt Nam. Do vậy, vấn đề thống nhất quy tắc xuất xứ tạo điều kiện rất thuận lợi cho lưu thông chuỗi cung ứng trong khối, là một cơ hội rất tốt cho doanh nghiệp thuỷ sản Việt Nam nhập khẩu nguồn nguyên liệu từ ASEAN để xuất khẩu sang 5 nước còn lại trong khối, hoặc là nhập khẩu nguyên liệu từ 5 nước lớn đó để gia công chế biến cho chính các đối tác tại những nước này. Và không chỉ những mặt hàng Việt Nam có lợi thế xuất khẩu hiện nay cũng đã tham gia được vào các chuỗi cung ứng của thế giới (như dệt may, da giày, đồ gỗ…) thì RCEP còn tạo cơ hội cho phát triển các ngành dịch vụ, công nghiệp hỗ trợ và đầu tư. Đây là khu vực rất hấp dẫn đầu tư và đã thể hiện rõ ngay cả trong thời COVID-19 này… và khi các nhà đầu tư đến và cùng với các mạng sản xuất chuỗi giá trị thì sự tham gia đó cùng với logistics nữa không chỉ là cơ hội cho phát triển công nghiệp hỗ trợ, mà còn là các dịch vụ hỗ trợ cho các mạng sản xuất và các chuỗi cung ứng này).

Tuy nhiên, với hơn 90% số doanh nghiệp vừa và nhỏ, RCEP cũng mang lại sức ép cạnh tranh hàng hóa cho Việt Nam do nhiều đối tác trong RCEP có cơ cấu sản phẩm tương tự Việt Nam nhưng năng lực cạnh tranh, hàm lượng giá trị gia tăng cũng cao hơn so với khả năng hiện tại của Việt Nam. Vì vậy, ngay cả khi mặt hàng nông, thủy sản là thế mạnh của Việt Nam nhưng cũng chính là thách thức cạnh tranh trong khu vực RCEP này.

Ngoài ra, theo các chuyên gia, việc tham gia vào bất kỳ FTA nào với những thành viên có trình độ kỹ thuật cao hơn cũng sẽ là thách thức lớn đối với các sản phẩm hàng hoá của Việt Nam, đòi hỏi các doanh nghiệp phải thay đổi mình, coi trọng đầu tư công nghệ, kỹ năng quản trị doanh nghiệp để nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm.