Nguy cơ đổ vỡ lệnh ngừng bắn mong manh giữa Pakistan và Afghanistan

Theo thông báo từ chính quyền Taliban tại Afghanistan ngày 27/4 (giờ địa phương), quân đội Pakistan đã thực hiện các cuộc pháo kích bằng súng cối và tên lửa vào tỉnh Kunar, miền Đông nước này. Người phát ngôn Bộ thông tin Afghanistan, ông Hamdullah Fitrat, cho biết các vụ tấn công đã khiến ít nhất 4 người thiệt mạng và 45 người khác bị thương.

Đáng chú ý, phía Afghanistan khẳng định các mục tiêu bị tấn công bao gồm cả khu dân cư và Trường Đại học Sayed Jamaluddin Afghani tại thủ phủ Asadabad của tỉnh Kunar. Trong số những người bị thương có nhiều sinh viên, phụ nữ và trẻ em.

“Chúng tôi cực lực lên án các hành động quân sự này từ phía Pakistan. Việc nhắm mục tiêu vào người dân vô tội và các cơ sở giáo dục là hành vi không thể chấp nhận được và vi phạm nghiêm trọng các quy tắc quốc tế”, ông Fitrat nhấn mạnh trong tuyên bố trên mạng xã hội.

Phản hồi trước những cáo buộc trên, Bộ Thông tin Pakistan đã lập tức bác bỏ và gọi đây là “sự dối trá trắng trợn”. Islamabad khẳng định không có bất kỳ cuộc tấn công nào nhằm vào các cơ sở giáo dục tại Afghanistan.

Tuy nhiên, ở chiều ngược lại, các quan chức thực thi pháp luật Pakistan xác nhận ít nhất 3 thường dân tại khu vực Nam Waziristan đã bị thương do hỏa lực từ phía biên giới Afghanistan. Một người phát ngôn của lực lượng biên phòng Pakistan mô tả đây là vụ đụng độ nghiêm trọng nhất kể từ khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực.

Vụ việc lần này đánh dấu sự đổ vỡ của nỗ lực hòa bình được Trung Quốc làm trung gian hòa giải hồi tháng trước. Hồi tháng 3/2026, hai quốc gia láng giềng đã đồng ý một thỏa thuận ngừng bắn nhân dịp lễ Eid al-Fitr nhằm chấm dứt chuỗi bạo lực đẫm máu kéo dài từ đầu năm.

Căng thẳng giữa hai nước vốn đã âm ỉ và bùng phát mạnh mẽ kể từ khi Taliban trở lại nắm quyền tại Afghanistan vào năm 2021. Theo các nguồn tin địa phương, ngòi nổ cho đợt giao tranh mới nhất được cho là bắt nguồn từ vụ việc binh sĩ Pakistan nổ súng khiến một trẻ em thiệt mạng gần thành phố biên giới Spin Boldak hôm 26/4. Ngay sau đó, lực lượng Taliban đã đáp trả, dẫn đến các cuộc đọ súng lan rộng dọc đường biên giới.

Mối quan hệ giữa Islamabad và Kabul luôn đặt trong tình trạng “báo động đỏ” do các vấn đề an ninh cốt lõi. Pakistan liên tục cáo buộc chính quyền Taliban cung cấp nơi ẩn náu cho nhóm vũ trang Tehreek-e-Taliban Pakistan (TTP) – tổ chức đã thực hiện hàng loạt vụ tấn công khủng bố, đánh bom liều chết nhắm vào lực lượng an ninh Pakistan trong những năm gần đây. Ngược lại, Kabul bác bỏ mọi cáo buộc, đồng thời tố cáo Islamabad không tôn trọng chủ quyền lãnh thổ của Afghanistan và hỗ trợ các nhóm đối lập.

Đường biên giới dài 2.640 km, được biết đến với tên gọi đường Durand, vẫn là tâm điểm của các cuộc tranh chấp. Hầu hết các cửa khẩu giao thương quan trọng đã bị đóng cửa kể từ tháng 10 năm ngoái, khiến hoạt động thương mại song phương rơi vào tình trạng tê liệt, gây thiệt hại kinh tế nặng nề cho cả hai phía.

Hồi tháng 2 năm nay, khu vực này từng chứng kiến đợt giao tranh ác liệt nhất trong nhiều năm khi Pakistan tiến hành các cuộc không kích vào thủ đô Kabul và nhiều thành phố khác của Afghanistan để đáp trả các hoạt động quân sự của Taliban. Vào thời điểm đó, Pakistan thậm chí đã tuyên bố hai nước đang ở trong tình trạng “chiến tranh mở”.

Sự thất bại của các nỗ lực ngoại giao từ Trung Quốc, Thổ Nhĩ Kỳ, Qatar, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) và Arab Saudi trong việc duy trì hòa bình bền vững cho thấy mức độ phức tạp của cuộc xung đột. Dù các bên trung gian đã kêu gọi tránh leo thang, nhưng thực tế những vụ bạo lực lẻ tẻ vẫn diễn ra, đẩy khu vực Trung Nam Á vào tình thế bất ổn định.

Các chuyên gia phân tích chính trị quốc tế cảnh báo rằng, nếu hai nước không sớm tìm được tiếng nói chung trên bàn đàm phán, một cuộc xung đột toàn diện có thể bùng phát, kéo theo thảm họa nhân đạo tại khu vực vốn đã chịu nhiều tổn thương do chiến tranh và nghèo đói.

Việc tấn công vào các cơ sở giáo dục hoặc các vụ xả súng vào dân thường như hai bên cáo buộc lẫn nhau đang làm xói mòn lòng tin ít ỏi còn sót lại giữa hai chính phủ. Hiện tại, cộng đồng quốc tế, đặc biệt là các nước láng giềng trong khu vực, đang rốt ráo kêu gọi cả Islamabad và Kabul kiềm chế tối đa, quay trở lại thực hiện các cam kết trong thỏa thuận ngừng bắn hồi tháng 3 để tránh một cuộc đổ máu không đáng có.

Trong bối cảnh tình hình biên giới vẫn cực kỳ căng thẳng, giới quan sát nhận định rằng chìa khóa để giải quyết nút thắt này nằm ở việc kiểm soát hoạt động của các nhóm vũ trang xuyên biên giới và sự minh bạch trong đối thoại an ninh giữa hai bên. Tuy nhiên, với những diễn biến mới nhất tại Kunar và Waziristan, con đường đi đến hòa bình giữa Pakistan và Afghanistan xem ra vẫn còn rất nhiều chông gai.