Nguy cơ lớn với vụ mùa tương lai từ đà tăng giá lương thực liên tiếp
Giá lương thực toàn cầu tiếp tục đi lên trong tháng 3/2026, đánh dấu tháng tăng thứ hai liên tiếp, theo báo cáo của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO), trong bối cảnh chi phí năng lượng và phân bón leo thang do xung đột Trung Đông. Dù thị trường hiện chưa rơi vào trạng thái thiếu hụt, các chuyên gia cảnh báo rủi ro thực sự nằm ở phía trước, khi chi phí sản xuất tăng cao có thể làm suy giảm sản lượng trong các vụ mùa tới.
Giá tăng lan rộng, áp lực lạm phát dần hiện rõ
Theo FAO, chỉ số giá lương thực toàn cầu tăng 2,4% trong tháng 3, nối tiếp đà tăng của tháng trước. Giá tăng trên diện rộng ở tất cả các nhóm hàng, từ ngũ cốc, thịt, sữa đến dầu thực vật và đường. Báo cáo nhấn mạnh, chỉ số giá của các nhóm hàng đều tăng ở các mức độ khác nhau, không chỉ do yếu tố cung – cầu mà còn phản ánh tác động của chi phí năng lượng gia tăng liên quan đến xung đột tại Trung Đông.
Trong đó, dầu thực vật và đường ghi nhận mức tăng mạnh nhất, lần lượt 5% và 7%. Giá lúa mì cũng tăng 4,3%, do lo ngại hạn hán tại Mỹ và việc giảm diện tích gieo trồng tại Australia khi chi phí phân bón tăng cao, dù được bù đắp phần nào bởi điều kiện mùa vụ thuận lợi hơn tại châu Âu và cạnh tranh xuất khẩu mạnh.
Giới phân tích cảnh báo, xung đột Trung Đông có thể kích hoạt một làn sóng lạm phát thực phẩm mới trên toàn cầu. Khi giá nhiên liệu, điện và phân bón cùng tăng, chi phí vận chuyển, chế biến và tiêu thụ thực phẩm đều bị đẩy lên, tạo ra áp lực lan tỏa trên toàn bộ chuỗi giá trị.
Dự báo của Liên hợp quốc cho thấy, nếu khủng hoảng kéo dài, giá lương thực toàn cầu có thể cao hơn từ 15–20% trong nửa đầu năm 2026. Đây là mức tăng đủ lớn để tác động trực tiếp đến chi phí sinh hoạt và ổn định kinh tế tại nhiều quốc gia.
Tại Anh, Liên đoàn Thực phẩm và Đồ uống dự báo giá thực phẩm có thể tăng ít nhất 9% vào cuối năm 2026, gần gấp ba so với mức dự báo 3,2% trước khi xung đột Trung Đông leo thang. Tuy nhiên, kịch bản này vẫn dựa trên giả định rằng các tuyến vận tải chiến lược sẽ sớm được khôi phục và các cơ sở năng lượng lớn quay lại hoạt động bình thường trong vòng một năm – những điều hiện còn nhiều bất định.
Không chỉ dừng ở dự báo, áp lực chi phí đã bắt đầu lan xuống cấp độ sản xuất. Nông dân Anh cho biết các nhà sản xuất rau và sữa đang gặp khó khăn do giá khí đốt tăng cao. Hiệp hội trồng cà chua Anh cảnh báo giá các loại rau như cà chua, ớt và dưa chuột có thể tăng trong vòng 6 tuần tới do chi phí sưởi ấm nhà kính leo thang.
Trong bối cảnh đó, Bộ trưởng Tài chính Anh Rachel Reeves đã phải làm việc với các nhà bán lẻ lớn như Tesco, Sainsbury's, Morrisons, Marks & Spencer, Aldi và Lidl nhằm tìm cách giảm áp lực chi phí sinh hoạt và củng cố chuỗi cung ứng.
Khảo sát của Ngân hàng Trung ương Anh đối với hơn 2.000 giám đốc tài chính cho thấy doanh nghiệp dự kiến sẽ tăng giá trung bình 3,7% trong năm tới, cao hơn mức 3,4% trước đó. Đồng thời, kỳ vọng lạm phát toàn nền kinh tế cũng tăng từ 3% lên 3,5%, phản ánh áp lực giá đang lan rộng.
Nguy cơ thực sự đến từ những vụ mùa tương lai
Theo ông David Georges Robert Laborde – Giám đốc Kinh tế nông nghiệp thực phẩm của FAO, vấn đề lớn nhất hiện nay không nằm ở nguồn lương thực hiện có mà ở chi phí sản xuất cho các vụ mùa trong tương lai.
FAO nêu rõ, nếu chi phí phân bón và năng lượng tiếp tục duy trì ở mức cao, nông dân trên toàn cầu có thể buộc phải đưa ra những quyết định sản xuất mang tính phòng thủ, như giảm gieo trồng hoặc tiết kiệm đầu vào. Hệ quả là năng suất giảm, sản lượng suy yếu và cuối cùng là giá lương thực tăng mạnh hơn trong trung hạn.
Nhà kinh tế trưởng Maximo Torero của FAO thì phân tích: "Nếu xung đột kéo dài hơn 40 ngày, nông dân các nước sẽ phải lựa chọn giữa việc canh tác theo cách cũ nhưng với ít đầu vào hơn, trồng ít cây hơn, hoặc chuyển sang trồng các loại cây ít sử dụng phân bón hơn. Những lựa chọn này sẽ tác động đến năng suất trong tương lai và định hình nguồn cung lương thực cũng như giá cả hàng hóa trong những tháng còn lại của năm nay và những năm tiếp theo".
Giới chuyên gia đánh giá, bên cạnh các dự báo của Liên hợp quốc, các yếu tố khí hậu như El Niño với nguy cơ gây hạn hán, cũng có thể khuếch đại áp lực này. Sự kết hợp giữa chi phí đầu vào tăng và điều kiện thời tiết bất lợi có thể tạo ra một cú sốc kép đối với sản xuất nông nghiệp toàn cầu.
Trong bối cảnh đó, câu chuyện lương thực không còn chỉ là vấn đề nông nghiệp, mà đang trở thành hệ quả trực tiếp của các biến động năng lượng và địa chính trị – nơi mỗi cú sốc đều có thể lan rộng thành áp lực đối với toàn bộ nền kinh tế toàn cầu.