Nỗi lo thường trực giữa những bất định Trung Đông

Vào cuối tuần qua tại Tehran, các địa điểm công cộng trở nên nhộp nhịp hơn. Theo Reuters, người dân Tehran tới công viên để tản bộ và chơi thể thao, trong khi số khác lại tụ tập ở các quán cafe ven đường. Những diễn biến này được ghi nhận trong bối cảnh Mỹ - Israel và Iran đang thực thi lệnh ngừng bắn tạm thời, kéo dài từ ngày 8-22/4. 

Các nhà quan sát nhận định, người dân Iran đang nỗ lực duy trì một cuộc sống bình thường sau nhiều tuần hứng chịu không kích. Tuy nhiên, đằng sau những cảnh tượng dường như yên bình đó vẫn là những nỗi lo lắng thường trực. Họ lo lệnh ngừng bắn sắp hết hiệu lực mà chưa có tín hiệu rõ ràng về việc gia hạn, quan ngại rằng các diễn biến quân sự tại eo biển Hormuz có thể nhanh chóng làm tình hình trở nên nghiêm trọng hơn. 

Ngồi tại một quán cafe ở phía Bắc Tehran, cô Mehtab (37 tuổi) cho hay: "Tôi không muốn nói rằng mọi thứ hiện tại là bình thương. Nhưng là một người Iran - đất nước với nhiều năm bị áp trừng phạt, chúng tôi phải tìm cách sống chung với những gì đang xảy ra".

Không chỉ riêng Mehtab, nhiều người dân tại Tehran cũng có chung tâm trạng vừa thích nghi, vừa dè dặt. Những cuộc trò chuyện giữa họ diễn ra trong các quán cafe với âm lượng vừa đủ nghe và thường ngắt quãng mỗi khi có người lạ đi ngang qua. Cô Faezeh (47 tuổi) chia sẻ: "Thật đáng buồn khi ngay cả việc liên lạc với các thành viên gia đình sống ở nước ngoài cũng là điều không thể. Nhưng chúng tôi vẫn đang nỗ lực mỗi ngày để hướng đến điều tích cực hơn". 

Theo giới chuyên gia, đối với nhiều người, lệnh ngừng bắn hiện tại giống như một quãng nghỉ lấy hơi. Họ vẫn duy trì các hoạt động thường nhật, song luôn theo dõi sát các diễn biến để kịp thời điều chỉnh kế hoạch cá nhân nếu tình hình xấu đi. Tóm lại, tâm lý “sống chung với bất định” dường như đã trở thành một trạng thái quen thuộc.

Nếu tại Iran, nỗi lo hiện hữu chủ yếu xoay quanh nguy cơ xung đột tái leo thang, thì ở Mỹ, những tác động từ căng thẳng Trung Đông lại thể hiện rõ nét qua đời sống kinh tế và tâm lý xã hội. Giá nhiên liệu tăng cao, trong bối cảnh gián đoạn tại eo biển Hormuz, đang trở thành yếu tố tác động trực tiếp và dễ cảm nhận nhất đối với người dân.

Krystal Zimmerman, 40 tuổi, một cựu binh Mỹ từng tham chiến tại Iraq, chia sẻ với The New York Times rằng cuộc xung đột hiện nay đang tiêu tốn đáng kể nguồn lực và ngân sách. Dù trước đây từng ủng hộ các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở hạt nhân của Iran, bà cho rằng trong bối cảnh hiện tại, Tổng thống Donald Trump có nguy cơ bị cuốn vào một cuộc xung đột kéo dài. Những trải nghiệm cá nhân từ chiến trường Iraq cũng khiến bà lo ngại về những hệ lụy tâm lý với binh sĩ mà xung đột có thể để lại. Bà Zimmerman hiện đang phải điều trị chứng trầm cảm và rối loại giấc ngủ hậu chiến từ thời kỳ ở Baghdad.  

Theo truyền thông Mỹ, sau gần hai tháng xung đột, một số dấu hiệu bất an cũng bắt đầu xuất hiện trong nội bộ đảng Cộng hòa. Dù phần lớn vẫn công khai ủng hộ chính quyền, nhiều nghị sĩ và chiến lược gia của đảng này được cho là đang rơi vào thế khó khi cuộc khủng hoảng kéo dài vượt dự tính ban đầu.

Nhà Trắng từng dự kiến lấy mốc giữa tháng 4 – thời điểm người dân hoàn tất quyết toán thuế thu nhập, để khởi động chiến dịch vận động cho cuộc bầu cử giữa kỳ vào tháng 11, với thông điệp nhấn mạnh lợi ích từ chính sách thuế. Tuy nhiên, việc giá nhiên liệu tăng mạnh đã phần nào làm suy giảm hiệu quả của thông điệp này, khi chi phí sinh hoạt leo thang trở thành mối quan tâm cấp thiết hơn đối với cử tri.

Theo dữ liệu của GasBuddy, giá xăng trung bình tại các trạm bơm Mỹ đã vượt 4 USD cho mỗi gallon (3,78 lít) trong phần lớn tháng 4. Hồi tháng 2, trước chiến sự, giá xăng trung bình tại Mỹ dao động dưới mốc 3 USD mỗi gallon và chưa lần nào vượt 3,25 USD suốt một năm qua.

Kết quả khảo sát của Pew thì nêu rõ, giá xăng cao là hậu quả khiến người Mỹ lo ngại nhất về chiến sự Iran. Khoảng 69% người Mỹ được Pew hỏi hồi cuối tháng 3 trả lời họ lo ngại về giá xăng, trong đó 45% "cực kỳ lo ngại". Như vậy, nỗi bất an bên trong đảng Cộng hòa là có cơ sở.

Trước đó, Phó Tổng thống thứ nhất của Iran Mohammad Reza Aref viết trên mạng xã hội X, rằng giá nhiên liệu toàn cầu chỉ có thể ổn định khi sức ép kinh tế và quân sự đối với việc xuất khẩu dầu mỏ của Iran chấm dứt.

Theo ông Patrick Penfield, chuyên gia chuỗi cung ứng tại Đại học Syracuse (New York), nếu Mỹ và Iran không đạt được thỏa thuận hòa bình trong tháng 4, giá xăng trung bình tại Mỹ có thể tăng lên khoảng 5 USD mỗi gallon vào giữa tháng 5. Kịch bản này, nếu xảy ra, được cho là sẽ tiếp tục gây sức ép lên người tiêu dùng và các ngành sản xuất.

Thực tế, những tác động này đã bắt đầu được phản ánh trong phản ứng của cử tri. Chia sẻ với truyền thông địa phương, Hạ nghị sĩ Cộng hòa Tim Burchett cho biết, ông thường xuyên nhận các ý kiến phàn nàn từ người dân về việc giá xăng và phân bón tăng cao do ảnh hưởng từ tình hình tại Hormuz. 

Ở góc độ phân tích, ông Whit Ayres - chuyên gia thăm dò ý kiến của đảng Cộng hòa, nhận định rằng mức độ ủng hộ đối với tổng thống có mối liên hệ trực tiếp với kết quả bầu cử của đảng cầm quyền. Điều này cho thấy những biến động kinh tế, dù bắt nguồn từ một cuộc xung đột ở xa, vẫn có thể tác động đáng kể đến đời sống chính trị trong nước.

Nhìn tổng thể, nếu người dân Iran đang phải thích nghi với những bất định về an ninh, thì tại Mỹ, nỗi lo lại tập trung vào các hệ lụy kinh tế và triển vọng kiểm soát khủng hoảng. Tuy khác nhau về biểu hiện, nhưng ở cả hai phía, tâm lý thận trọng và hoài nghi dường như trở thành trạng thái chung trong bối cảnh xung đột chưa có dấu hiệu hạ nhiệt.