Thấy gì từ đàm phán Mỹ-Ukraine tại Geneva?
Sau cuộc gặp tại Geneva (Thụy Sĩ) ngày 23/11 (giờ địa phương), Mỹ và Ukraine đều tuyên bố đạt “tiến triển đáng kể” trong việc hoàn thiện phiên bản điều chỉnh của kế hoạch hòa bình nhằm chấm dứt xung đột với Nga. Trong khi đó, châu Âu bất ngờ nêu những nguyên tắc được coi là “lằn ranh đỏ” đối với bất kỳ thỏa thuận nào liên quan tới chủ quyền và an ninh của Ukraine.
Sau 24 giờ dài kể từ khi cuộc gặp bắt đầu, Mỹ và Ukraine đã cùng tuyên bố đang xây dựng một kế hoạch hòa bình được cập nhật và tinh chỉnh nhằm chấm dứt xung đột với Nga. Trước đó, cuộc gặp tại Geneva hôm 23/11 có sự tham dự củacác cố vấn an ninh quốc gia từ Pháp, Đức, Anh, Liên minh châu Âu (EU) cùng đại diện Mỹ và Ukraine, bao gồm Ngoại trưởng Rubio, cố vấn Jared Kushner - con rể Tổng thống Trump, đặc phái viên Steve Witkoff – một trong những tham gia soạn thảo kế hoạch; và Bộ trưởng Lục quân Mỹ Daniel Driscoll.
Phái đoàn Ukraine, do Chánh văn phòng Tổng thống Volodymyr Zelensky, ông Andriy Yermak và Chủ tịch Hội đồng An ninh và Quốc phòng Ukraine, ông Rustem Umerov dẫn đầu, đã gặp phái đoàn Mỹ trước khi cùng tham dự phiên thảo luận mở rộng với các đại diện châu Âu.
Trong tuyên bố chung phát đi sau cuộc gặp, Mỹ và Ukraine khẳng định các cuộc thảo luận “rất hiệu quả” và sẽ tiếp tục trong những ngày tới. “Các cuộc thảo luận cho thấy tiến triển đáng kể trong việc thống nhất lập trường và xác định những bước đi tiếp theo một cách rõ ràng. Hai bên tái khẳng định rằng mọi thỏa thuận tương lai phải bảo vệ trọn vẹn chủ quyền của Ukraine và hướng tới một nền hòa bình công bằng, bền vững", tuyên bố nêu rõ.
Tuy nhiên, cả hai không công bố chi tiết về hàng loạt vấn đề then chốt còn tồn đọng, đặc biệt là cơ chế đảm bảo an ninh cho Ukraine. Tuyên bố chung chỉ khẳng định các quyết định cuối cùng trong khuôn khổ này sẽ do các Tổng thống của Mỹ và Ukraine đưa ra. Hai bên nhắc lại sẵn sàng tiếp tục hợp tác nhằm bảo đảm một nền hòa bình mang lại an ninh, ổn định và tái thiết cho Ukraine.
Trong một tuyên bố riêng, Nhà Trắng cho biết phiên bản mới của kế hoạch hòa bình đã bổ sung các cam kết an ninh mạnh mẽ hơn, đồng thời đại diện Ukraine khẳng định văn bản này “phản ánh lợi ích quốc gia” của họ. Cần lưu ý, văn bản này được điều chỉnh từ kế hoạch trước đó do chính quyền Tổng thống Trump soạn thảo và từng bị Kiev cùng các đồng minh đánh giá là quá mềm mỏng với Moscow. Phát biểu trước các phóng viên tại Geneva, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cho biết vẫn còn nhiều việc phải giải quyết, bao gồm vai trò của NATO trong cấu trúc an ninh mới. Dù vậy, ông khẳng định phái đoàn đàm phán đã thu hẹp được khác biệt trong bản kế hoạch hòa bình 28 điểm do Tổng thống Donald Trump thúc đẩy.
“Hôm nay có lẽ là ngày hiệu quả nhất trong suốt mười tháng chúng tôi làm việc về những vấn đề này... Tôi thực sự lạc quan rằng chúng ta có thể đi đến đích trong một khoảng thời gian hợp lý”, ông nhấn mạnh.
Về phần mình, ông Andriy Yermak - Chánh Văn phòng Tổng thống Ukraine - mô tả cuộc đàm phán với các đại diện Mỹ là “rất hiệu quả”, khẳng định hai bên đã đạt được “tiến triển rất tốt”, hướng tới mục tiêu đạt được “nền hòa bình công bằng và lâu dài”. Trên ứng dụng Telegram, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cũng gọi kết quả đàm phán tại Geneva là “những tín hiệu cho thấy đội ngũ của Tổng thống Trump đang lắng nghe chúng tôi”.
Song song với đàm phán Mỹ-Ukraine, các quan chức châu Âu cùng ngày đã tham gia thảo luận cùng hai phái đoàn sau khi hoàn thiện một “phiên bản EU” với nhiều điều chỉnh dựa trên cơ sở kế hoạch phía Mỹ đề xuất, trong đó phản đối việc hạn chế quy mô quân đội Ukraine và các đề xuất nhượng lãnh thổ. Theo đó, phương án của châu Âu cho phép Kiev duy trì lực lượng lớn hơn và khuyến nghị các cuộc đàm phán về lãnh thổ phải xuất phát từ đường ranh giới hiện tại chứ không dựa trên bất kỳ quan điểm định trước nào về việc vùng đất nào thuộc Nga.
Cuộc đàm phán giữa các bên cũng diễn ra ngay sau khi Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen có phát biểu mang tính cảnh báo cứng rắn: “Một kế hoạch hòa bình đáng tin cậy và bền vững trước hết phải chấm dứt tiếng súng và không gieo mầm cho một cuộc xung đột trong tương lai". Bà von der Leyen cũng nêu ba nguyên tắc cốt lõi đối với bất kỳ kế hoạch hòa bình nào cho Ukraine: “Thứ nhất, biên giới không thể bị thay đổi bằng vũ lực. Thứ hai, với tư cách một quốc gia có chủ quyền, Ukraine không thể bị áp đặt bất kỳ hạn chế nào đối với lực lượng vũ trang. Và thứ ba, vai trò trung tâm EU trong việc bảo đảm hòa bình cho Ukraine phải được đề cập tới một cách rõ ràng".
Trên thực tế, kế hoạch hòa bình do Mỹ đề xuất từng vấp phải ý kiến quan ngại từ một số nước châu Âu khi được đánh giá là vượt qua “lằn ranh đỏ” của Ukraine, trong đó có vấn đề chủ quyền đối với tỉnh Donetsk. Dự kiến, đại diện các nước Pháp, Đức và Anh sẽ tiếp tục tham vấn trong tuần tới, với khả năng có sự tham gia của Ba Lan, Phần Lan và Tổng thư ký NATO Mark Rutte. Một nhà ngoại giao châu Âu cho biết thêm rằng các nước EU đang cố gắng xây dựng phản hồi thống nhất đối với đề xuất hoà bình mà Mỹ đưa ra.
Nhìn nhận một cách tích cực, các cuộc thảo luận tại Geneva đánh dấu bước tiếp theo trong nỗ lực tìm kiếm sự đồng thuận giữa Mỹ, Ukraine và châu Âu về cánh cửa hoà bình cho Ukraine. Theo hai nguồn thạo tin, Washington và Kiev đang thảo luận khả năng ông Zelensky tới Mỹ, có thể ngay trong tuần này để trao đổi trực tiếp với Tổng thống Trump về các điểm nhạy cảm nhất của kế hoạch. Trong khi đó, EU quyết tâm đảm bảo tiếng nói của mình phải được lắng nghe trong bất kỳ thỏa thuận cuối cùng nào.