Thời điểm bước ngoặt

Sự kiện này đã mở ra một giai đoạn mới cho những khó khăn của Mỹ ở Afghanistan, một giai đoạn cũng nguy hiểm và không ít thách thức hơn so với 2 thập niên trước. Đối với Tổng thống Mỹ Joe Biden, sự chấm dứt của “cuộc chiến bất tận” này giống như một bước ngoặt hơn là một sự kết thúc thực sự.

Theo một cuộc thăm dò của Reuters/Ipsos công bố hôm 30/8, chưa đến 40% người Mỹ tham gia khảo sát tán thành việc Tổng thống Joe Biden xử lý việc rút quân khỏi Afghanistan, trong khi có tới 51% không ủng hộ cách xử lý của người đứng đầu Nhà Trắng trong việc rút quân khỏi Afghanistan.

Cuộc khảo sát được thực hiện từ ngày 27 đến 30/8 cho thấy, 51% không ủng hộ cách xử lý của ông Joe Biden trong việc rút quân khỏi Afghanistan và chỉ 38% ủng hộ. Cũng theo cuộc khảo sát, 49% cho rằng Quân đội Mỹ nên ở lại Afghanistan “cho đến khi tất cả công dân Mỹ và các đồng minh của Afghanistan được sơ tán”, và 25% cho rằng các lực lượng Mỹ nên ở lại cho đến khi tất cả công dân Mỹ có thể rời đi. Chỉ 13% nói rằng Quân đội Mỹ nên “rời khỏi Afghanistan ngay lập tức”.

Với việc chấm dứt sự hiện diện quân sự tại Afghanistan, Tổng thống Joe Biden và đội ngũ của ông hiện đang phải vật lộn với sự hoài nghi sâu sắc về việc liệu Taliban, hiện đã kiểm soát Afghanistan, có giữ lời hứa về sự chuyển giao hòa bình hay không. Taliban cam kết sẽ không tìm cách trả thù những người Afghanistan từng làm việc cho Mỹ và tôn trọng các quyền của phụ nữ, ít nhất là trong khuôn khổ của đạo Hồi. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia về chính sách đối ngoại hay thậm chí các đồng minh của Tổng thống Biden vẫn không tin tưởng vào những cam kết này. Những mối đe dọa an ninh quốc gia cũng chưa hề biến mất, trong đó có việc liệu Afghanistan do Taliban kiểm soát có một lần nữa trở thành nơi trú ẩn cho những kẻ khủng bố muốn tấn công vào nước Mỹ hay không.

Người đứng đầu Nhà Trắng và đội ngũ của ông cũng đang đối mặt với cuộc khủng hoảng nhân đạo với hàng chục nghìn người tị nạn Afghanistan. Bên cạnh đó, Chính quyền Tổng thống Joe Biden cũng đối mặt với những câu hỏi như liệu Mỹ đã làm đủ để đảm bảo các công dân Mỹ và người dân Afghanistan đủ điều kiện có thể rời khỏi quốc gia này trong những ngày cuối của quá trình rút quân và chuyển giao sang chính quyền của Taliban hay chưa?

Những thách thức mà chính quyền Tổng thống Joe Biden hiện phải đối mặt bao gồm cả vấn đề hậu cần và chính trị. Việc rút quân hỗn loạn - trong đó có cái chết của 13 quân nhân Mỹ trong vụ đánh bom liều chết ở sân bay Kabul ngày 26/8, có thể ảnh hưởng đến thông điệp cốt lõi của người đứng đầu Nhà Trắng, trong khi đảng Dân chủ lo ngại sẽ vấp phải những phản ứng dữ dội từ công chúng, đe dọa đến kết quả cuộc bầu cử giữa kỳ. Một số thành viên đảng Dân chủ trong Hạ viện thậm chí đã bắt đầu thảo luận kín về việc liệu Ngoại trưởng Antony Blinken và cố vấn an ninh quốc gia Jake Sullivan có bị sa thải sau những diễn biến gần đây ở Afghanistan hay không.

Ông Ben Rhodes, Phó Cố vấn an ninh quốc gia của cựu Tổng thống Barack Obama nhận định, chính quyền Tổng thống Joe Biden hiện đang đối mặt với 2 vấn đề cấp bách. Đó là cuộc khủng hoảng nhân đạo Afghanistan và mối đe dọa khủng bố trong khu vực, giữa bối cảnh Mỹ hiện có ít khả năng hơn nhiều so với trước đó để thu thập thông tin tình báo trên thực địa.

Ông nêu rõ: “Tại Afghanistan, chính quyền Mỹ phải cho thấy việc chấm dứt chiến tranh là quyết định đúng đắn nhưng cũng phải thể hiện rằng họ có thể giải quyết những vấn đề liên quan đến thách thức chống khủng bố và khủng hoảng nhân đạo. Chấm dứt chiến tranh vẫn chưa đủ. Họ cần phải cho thấy mình đủ khả năng giải quyết hậu quả”.

Trong khi đó, bà Danielle Pletka, học giả cấp cao tại Viện Doanh nghiệp Mỹ (AEI) cho rằng việc Mỹ rút quân khỏi Afghanistan đã để lại “vô số câu hỏi còn bỏ ngỏ”. “Điều gì xảy ra với những người bị bỏ lại? Còn sự hiện diện của các nhóm khủng bố ở Afghanistan thì sao? Chúng ta sẽ làm gì trước sự kháng cự với Taliban? Có ủng hộ hay không?”, chuyên gia Pletka đặt câu hỏi, đồng thời nhận định: “Điều này sẽ phụ thuộc vào Taliban để quyết định điều gì sẽ xảy ra tiếp theo. Họ chính là những người ngồi ở “ghế lái”.

Ngoài ra, cũng có câu hỏi về việc liệu Taliban có thể trở thành một chính phủ hoạt động hiệu quả hay không, Tướng Mỹ về hưu Douglas Lute, cựu Đại sứ Mỹ tại NATO nhận định. Về phần mình, ông Ian Bremmer, Chủ tịch Eurasia Group - một nhóm tham vấn về rủi ro toàn cầu cho rằng việc Mỹ rút quân cuối cùng đã giúp Tổng thống rời khỏi khu vực đầy rắc rối này.

Dù vậy, đảng Cộng hòa vẫn muốn gắn ông Joe Biden với những gì mà họ gọi là sự rời đi hỗn loạn khỏi Afghanistan. Ông Ben Rhodes cho rằng các đối thủ chính trị của người đứng đầu Nhà Trắng sẽ lợi dụng những cuộc khủng hoảng mà chính quyền Tổng thống Joe Biden đang đối mặt, từ đại dịch COVID-19, “những hình ảnh đáng sợ ở Afghanistan” và những viễn cảnh u ám trong năm tới để đổ lỗi cho Tổng thống Joe Biden, mặc dù “hầu hết những điều này đều nằm ngoài tầm kiểm soát của ông”.

Nhà quan sát Danielle Pketka đánh giá: “Đây là thời điểm bước ngoặt cho nhiệm kỳ tổng thống của ông Joe Biden. Nếu may mắn, ông sẽ trở thành Jimmy Carter thứ hai (Tổng thống Mỹ giành Nobel Hòa bình năm 2002 - PV). Nếu không, ông ấy sẽ chứng kiến một sự kiện tương tự như 11/9”.

Cũng có nhận định rằng, việc Afghanistan lại rơi vào tay của Taliban sau cuộc chiến kéo dài 20 năm có thể sẽ đặt dấu chấm hết cho ảnh hưởng của Mỹ ở quốc gia này trong nhiều thập niên tới. Trên thực tế, việc một phong trào Hồi giáo bạo lực đánh bại Mỹ sẽ là động lực cho các chiến binh thánh chiến trên khắp thế giới - những người hiện có thể tìm đến Afghanistan do Taliban lãnh đạo để được hướng dẫn và truyền cảm hứng.

Ông John Allen, cựu chỉ huy lực lượng Mỹ và đồng minh ở Afghanistan, dự báo rằng mạng lưới khủng bố Al Qaeda “sẽ hoạt động công khai từ Hindu Kush khi lực lượng Mỹ rút đi”. Chính quyền của Tổng thống Joe Biden tuyên bố sẽ có hành động đáp trả nếu điều đó xảy ra. Tuy nhiên, Tướng Allen chỉ ra rằng các hoạt động chống khủng bố ở Afghanistan là một “công việc rất khó khăn và không có những binh sỹ kiểm soát chiến trường đáng tin cậy”.

Afghanistan cũng giáp biên giới với Trung Quốc, Iran, Pakistan và Trung Á, đồng thời là nước láng giềng gần của Ấn Độ. Tất cả các nước láng giềng của Afghanistan và Liên minh châu Âu (EU) sẽ phải chuẩn bị tinh thần đón nhận những dòng người tị nạn.