Tia hy vọng mới cho Dải Gaza

Phán quyết của ICJ yêu cầu Israel đảm bảo không vi phạm các nghĩa vụ trong Công ước LHQ về ngăn ngừa và trừng trị tội ác diệt chủng liên quan đến người Palestine tại Dải Gaza, đồng thời khẩn trương có những bước đi nhằm cải thiện tình hình nhân đạo tại dải đất ven biển này. Bày tỏ quan ngại sâu sắc về tình hình tại Dải Gaza, Chủ tọa phiên tòa Joan Donoghue đề nghị Israel báo cáo về việc thực thi phán quyết này của tòa trong vòng một tháng. ICJ tuyên bố công nhận quyền của người Palestine ở Dải Gaza được bảo vệ khỏi các hành động diệt chủng.

ICJ nêu rõ, người Palestine rõ ràng là một nhóm được bảo vệ theo Công ước ngăn ngừa và xử phạt tội ác diệt chủng. Phán quyết trên tại ICJ không giải quyết cáo buộc cốt lõi của vụ kiện - liệu nạn diệt chủng có xảy ra hay không - song sẽ tập trung vào sự can thiệp khẩn cấp mà Nam Phi tìm kiếm. Phản ứng trước phán quyết của tòa, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu khẳng định, nước này cam kết tuân thủ luật pháp quốc tế và tiếp tục tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động cứu trợ nhân đạo, đảm bảo an toàn cho dân thường tại Gaza.

Ông cũng cho rằng, cáo buộc diệt chủng nhắm vào Israel tại ICJ là “thái quá”, đồng thời tuyên bố Israel sẽ làm bất cứ điều gì cần thiết để tự vệ. Trong khi đó, Mỹ cho biết phán quyết của ICJ phù hợp với quan điểm của Washington, nhấn mạnh Israel có quyền hành động, phù hợp với luật pháp quốc tế, để đảm bảo cuộc tấn công ngày 7/10/2023 sẽ không thể lặp lại. Một người phát ngôn Bộ Ngoại giao tuyên bố Washington tiếp tục tin rằng các cáo buộc diệt chủng là vô căn cứ và lưu ý rằng tòa án đã không đưa ra kết luận về tội diệt chủng hay kêu gọi ngừng bắn trong phán quyết của mình và đã thả tự do ngay lập tức, vô điều kiện cho tất cả các con tin đang bị Hamas bắt giữ.

Còn với Bộ Ngoại giao Palestine, phán quyết là một lời nhắc nhở đáng hoan nghênh, rằng “không có quốc gia nào đứng trên luật pháp”. Ngoại trưởng Iran Hossein Amir Abdollahian chúc mừng người dân Nam Phi và Bộ trưởng Bộ Quan hệ và Hợp tác Quốc tế Naledi Pandor, cũng như người Palestine về phán quyết của ICJ, ra lệnh cho Israel ngăn chặn các hành động diệt chủng ở Dải Gaza.

Trợ lý Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Palestine Ammar Hijazi cho biết: “Palestine hoan nghênh phán quyết quan trọng của ICJ. Lệnh này có nghĩa là Tòa án đã công nhận mức độ nghiêm trọng của tình hình và bị thuyết phục bởi phần trình bày của Nam Phi dựa trên luật pháp và thực tế. Có lý do để tin rằng, Israel đang phạm tội ở Gaza. Điều này cũng đồng nghĩa, tiếng khóc, sự đau khổ của người dân Gaza đang được lắng nghe. Đây sẽ là một lời cảnh tỉnh đối với Israel và những người hỗ trợ họ”. Về phần mình, lực lượng Hamas nhận định, phán quyết sẽ góp phần bước đầu “cô lập sự chiếm đóng và vạch trần tội ác của nó ở Gaza”. Lực lượng này cũng từng bày tỏ ý định sẽ sẵn sàng tuân thủ một lệnh ngừng bắn nếu tòa ra phán quyết yêu cầu và phía Israel tuân thủ.

Từ Brussels, Liên minh châu Âu (EU) và nhiều nước thành viên ra tuyên bố kêu gọi Israel và Phong trào Hồi giáo Hamas tại Dải Gaza ngay lập tức tuân thủ đầy đủ phán quyết. Đức tuyên bố sẽ tôn trọng phán quyết của ICJ theo yêu cầu của Nam Phi về việc áp đặt các biện pháp khẩn cấp đối với Israel liên quan đến các hoạt động quân sự ở Dải Gaza. Người phát ngôn của Chính phủ Đức nói rõ phán quyết của ICJ sẽ tạo cơ sở cho các can thiệp khẩn cấp khi cần thiết. Thủ tướng Tây Ban Nha Pedro Sanchez cũng khẳng định tiếp tục ủng hộ các giải pháp hòa bình, chấm dứt giao tranh, trao trả con tin, tăng cường viện trợ nhân đạo tại Gaza, đồng thời thành lập một nhà nước Palestine độc lập bên cạnh Israel trên cơ sở biên giới trước năm 1967.

Cùng quan điểm, Bộ Ngoại giao các nước Arab vùng Vịnh cũng ra các tuyên bố nhấn mạnh sự cần thiết phải tôn trọng và tuân thủ phán quyết, kêu gọi Israel ngừng các hoạt động quân sự ở Gaza cũng như hành động chiếm đóng của nước này đối với các vùng lãnh thổ Palestine. Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan bày tỏ hy vọng phán quyết của tòa sẽ giúp ngăn chặn thương vong trong dân thường tại Dải Gaza. Ông khẳng định Ankara sẽ tiếp tục các nỗ lực nhằm thiết lập lệnh ngừng bắn và hướng đến một nền hòa bình lâu dài tại Gaza.

Là nước “đâm đơn, khởi kiện”, Tổng thống Nam Phi Cyril Ramaphosa đã ca ngợi điều mà nước này gọi là “chiến thắng quyết định” cho nền pháp trị quốc tế vào ngày 26/1, sau khi ICJ ra phán quyết ủng hộ yêu cầu áp đặt các biện pháp khẩn cấp đối với Israel do các hoạt động quân sự ở Dải Gaza. Ông bày tỏ hy vọng Israel sẽ tuân thủ phán quyết, gọi phán quyết là bước quan trọng đầu tiên đối với nỗ lực của Nam Phi nhằm đảm bảo công lý cho người dân Gaza. Ông hy vọng điều này sẽ mở đường cho việc kết thúc cuộc khủng hoảng tại đây. Namibia hoan nghênh quyết định của ICJ, đánh giá cao các bước được thực hiện để giải quyết tình hình nghiêm trọng ở Gaza và kêu gọi Israel tuân thủ đầy đủ mệnh lệnh ràng buộc về mặt pháp lý. Namibia cũng kêu gọi Hội đồng Bảo an LHQ và cộng đồng quốc tế đảm bảo thực hiện toàn diện các biện pháp tạm thời do ICJ đưa ra.

Từ Nam Mỹ, bày tỏ hoan nghênh đối với phán quyết của ICJ, Chính phủ Venezuela nêu rõ phán quyết có lợi cho người dân Palestine. Tuy nhiên, Caracas cũng bày tỏ tiếc nuối khi ICJ chưa yêu cầu các bên liên quan phải “ngừng bắn ngay lập tức” và chưa lên án “các hình thức thù địch vi phạm nghiêm trọng nhân quyền của người dân Palestine”. Cũng trong tuyên bố, Venezuela một lần nữa phản đối tình trạng “bạo lực thường trực ở Dải Gaza”, đồng thời nhấn mạnh hòa bình là “lựa chọn duy nhất để nhân loại cùng chung sống với nhau”.