Triển vọng gỡ “nút thắt năng lượng” trong quan hệ Mỹ-Cuba

Báo Prensa Latina của Cuba sáng 21/4 (giờ Hà Nội) dẫn lời Phó Tổng cục trưởng phụ trách vấn đề về Mỹ của Bộ Ngoại giao Cuba, ông Alejandro García del Toro, xác nhận phía Cuba đã có một cuộc trao đổi “tôn trọng và chuyên nghiệp” với phái đoàn Mỹ ở thủ đô La Habana. Ông García del Toro không nêu thời điểm diễn ra cuộc gặp, nhưng cho biết phái đoàn Mỹ được đại diện bởi các trợ lý Ngoại trưởng, còn phái đoàn Cuba do các Thứ trưởng Ngoại giao dẫn đầu.

Tại cuộc gặp, phái đoàn Mỹ đã không đưa ra lời đe dọa hay mốc thời hạn nào. “Đây là một vấn đề nhạy cảm và chúng tôi đang tiến hành một cách thận trọng. Việc dỡ bỏ lệnh cấm vận năng lượng đối với Cuba là ưu tiên hàng đầu của phái đoàn đàm phán”, ông García del Toro thông tin thêm.

Cuộc đàm phán mới nhất giữa Mỹ và Cuba diễn ra “trong bối cảnh lệnh phong tỏa kinh tế, thương mại và tài chính đã được Mỹ áp đặt nhắm vào quốc đảo Caribe trong hơn 6 thập kỷ liên tiếp và hiện nay càng trở nên gay gắt hơn bởi lệnh cấm vận dầu mỏ khiến Cuba không thể tiếp cận nhiên liệu”, Prensa Latina viết.

Tờ báo Cuba dẫn lời ông García del Toro mô tả các biện pháp trừng phạt của Mỹ là “hình phạt bất công với toàn thể người dân Cuba” và tin rằng các quốc gia trên thế giới đều có quyền xuất khẩu nhiên liệu sang Cuba theo các quy định quốc tế về thương mại tự do.

Cùng ngày, Reuters dẫn lời quan chức ngoại giao Mỹ xác nhận cuộc gặp giữa phái đoàn hai nước diễn ra ngày 10/4, đánh dấu cuộc gặp cấp cao đầu tiên giữa hai nước kể từ năm 2016.

Thành phần phái đoàn Mỹ được Ngoại trưởng Marco Rubio chỉ định, nhưng chưa rõ chi tiết. Tại cuộc gặp, phía Washington cho rằng kinh tế Cuba đang gặp nhiều khó khăn và La Habana “còn thời gian ngắn để thực hiện các cải cách trước khi tình hình xấu đến mức không thể cứu vãn”. Tuy nhiên, quan chức Mỹ khẳng định Tổng thống Donald Trump “cam kết theo đuổi con đường ngoại giao chừng nào còn có thể”.

Nguồn tin của Reuters cho biết thêm, Mỹ đã nêu một số đề xuất, bao gồm việc Cuba cho phép các thiết bị internet Starlink của tỷ phú Elon Musk hoạt động trên lãnh thổ nước này; “bồi thường” cho các cá nhân và tập đoàn Mỹ bị tịch thu tài sản từ năm 1959.

Dù các bên đưa ra tuyên bố thận trọng, nhưng vòng đàm phán mới nhất vẫn được giới quan sát đánh giá là dấu hiệu tích cực cho thấy Cuba và Mỹ đã thu hẹp được khoảng cách để tìm kiếm một thỏa thuận ngoại giao, hướng tới bước đầu là nới lỏng các lệnh trừng phạt năng lượng của Mỹ.

Một báo cáo do Chính phủ Cuba công bố tháng 9 năm ngoái cho thấy, các biện pháp cấm vận kinh tế, thương mại và tài chính do Mỹ áp đặt đến nay đã gây thiệt hại hơn 103 tỷ USD cho Cuba. Theo Reuters, sau vụ việc Mỹ đưa lực lượng vào Venezuela bắt Tổng thống Nicolás Maduro hồi tháng 1/2026, nguồn cung dầu từ Venezuela sang Cuba bị cắt đứt.

Sau đó, Mỹ tiếp tục dọa áp thuế đối với bất cứ quốc gia nào cung cấp dầu cho Cuba, khiến tình trạng thiếu hụt nguồn cung ở quốc đảo Caribe này thêm trầm trọng.

Hồi cuối tháng 3/2026, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã cho phép một tàu chở dầu cỡ lớn treo cờ Nga tiến vào vùng biển Cuba, động thái được mô tả là nhằm mở đường cho các cuộc đàm phán. Tuy nhiên, số dầu này chỉ đáp ứng nhu cầu trong ngắn hạn.

Trong cuộc phỏng vấn với hãng tin NBCNews tuần trước, Chủ tịch Cuba Miguel Díaz-Canel nêu rõ nước này không muốn xảy ra xung đột với Mỹ, nhưng người dân Cuba sẵn sàng tự vệ để bảo vệ đất nước. Ông cho rằng bất cứ hành động quân sự nào của Mỹ nhắm vào Cuba sẽ ảnh hưởng tiêu cực đến an ninh của hai nước và khu vực.

Nhà lãnh đạo Cuba nhấn mạnh, dù khó khăn, nhưng việc “đối thoại và đạt thỏa thuận với phía Mỹ là khả thi”, đồng thời dẫn chứng việc hai nước từng hợp tác hiệu quả trong các lĩnh vực như nghiên cứu y tế hay chống buôn bán ma túy.

Ông Díaz-Canel gợi ý nước này sẵn sàng “mở cửa cho đầu tư nước ngoài vào Cuba trong lĩnh vực thăm dò, khai thác dầu khí. Đó sẽ là cơ hội cho các doanh nhân và công ty Mỹ đến và tham gia vào lĩnh vực năng lượng tại Cuba”.

Từ phía cộng đồng quốc tế, ngày 18/4, các nhà lãnh đạo Mexico, Tây Ban Nha và Brazil đã ra tuyên bố chung bày tỏ lo ngại về tình hình ở Cuba và kêu gọi các bên tìm cách “đối thoại chân thành và tôn trọng”.

Trong phát biểu được đưa ra ngày 20/4, Thủ tướng Đức Friedrich Merz tuyên bố không có lý do chính đáng nào để Mỹ tấn công Cuba. Thủ tướng Đức cũng khẳng định, Cuba không gây ra mối đe dọa “có thể nhận thấy” nào đối với các quốc gia khác. “Không ai có quyền can thiệp quân sự vào các quốc gia khác chỉ vì hệ thống chính trị của họ không phù hợp với những gì người khác mong muốn”, ông Merz nhấn mạnh.