Trung-Nga chung sức hạ nhiệt căng thẳng Trung Đông

Reuters ngày 6/4 dẫn thông báo của Bộ Ngoại giao Trung Quốc xác nhận Ngoại trưởng nước này Vương Nghị đã điện đàm với người đồng cấp Nga Sergei Lavrov để thảo luận về căng thẳng Trung Đông.

Trong cuộc điện đàm, ông Vương khẳng định, Trung Quốc và Nga, với tư cách là hai thành viên thường trực của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc (LHQ) cần “áp dụng cách tiếp cận khách quan và cân bằng, đồng thời tìm cách đạt được nhận thức chung và ủng hộ lớn hơn từ cộng đồng quốc tế”.

Ông Vương Nghị nhấn mạnh tình hình Trung Đông tiếp tục xấu đi do xung đột có xu hướng leo thang. Ông khẳng định nỗ lực giải quyết vấn đề tự do hàng hải tại eo biển Hormuz phụ thuộc vào việc sớm đạt được thỏa thuận ngừng bắn và chấm dứt chiến sự.

Bộ Ngoại giao Nga sau đó cho biết, Ngoại trưởng Lavrov cũng tỏ ra rất lo ngại về việc căng thẳng Trung Đông leo thang. Theo Bộ Ngoại giao Nga, hai ông Vương Nghị và Lavrov đã thảo luận về “cách thức đạt lệnh ngừng bắn” và “khởi động một cuộc đối thoại chính trị-ngoại giao”, nhưng chưa rõ thông tin chi tiết.

Cuộc điện đàm của Ngoại trưởng Trung-Nga diễn ra trước thềm cuộc họp bỏ phiếu của Hội đồng Bảo an LHQ về nghị quyết do Bahrain đệ trình về vấn đề bảo vệ hoạt động vận tải thương mại trong và xung quanh eo biển Hormuz.

Cùng ngày, Ngoại trưởng Nga Lavrov cũng điện đàm với người đồng cấp Iran Abbas Araghchi. Trong cuộc điện đàm, ông Lavrov kỳ vọng nỗ lực nhằm giảm căng thẳng ở Iran sẽ đạt tiến triển thực chất. “Tiến trình đó sẽ suôn sẻ hơn nếu Mỹ thôi dùng những ngôn từ mang tính tối hậu thư và trở lại quỹ đạo đàm phán”, phía Nga nêu.

Nga và Trung Quốc đã nhiều lần kêu gọi ngừng bắn ở khu vực vịnh Ba Tư và Trung Đông. Tuần trước, Bắc Kinh xác nhận đang “phối hợp chiến lược” với Pakistan để đưa ra sáng kiến 5 điểm nhằm chấm dứt xung đột Trung Đông, trong đó kêu gọi các bên ngừng bắn lập tức, chấm dứt các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng trọng yếu (bao gồm các cơ sở năng lượng, khử muối và điện), đồng thời mở lại eo biển Hormuz, tuyến hàng hải huyết mạch trung chuyển 20% dầu khí thế giới.

Theo chuyên gia Sun Yun tại Trung tâm Stimson, một viện nghiên cứu có trụ sở tại Washington (Mỹ), “cuộc xung đột ở Iran là ưu tiên hàng đầu của tất cả các quốc gia trong và ngoài khu vực. Đây là cơ hội mà Trung Quốc sẽ không bỏ lỡ để thể hiện vai trò lãnh đạo và sáng kiến ​​ngoại giao của mình”.

Hôm 4/4 vừa qua, Liên minh châu Phi (AU) đánh giá sáng kiến của Trung Quốc-Pakistan là sự “đóng góp kịp thời và mang tính xây dựng” cho các nỗ lực quốc tế đang diễn ra nhằm hạ nhiệt căng thẳng, đồng thời thúc đẩy giải pháp chính trị.

Từ Tehran, Ngoại trưởng Iran Araghchi mới đây tuyên bố Tehran “chưa bao giờ từ chối đến Islamabad” để đàm phán hòa bình, nhưng cho rằng các cuộc đàm phán cần dẫn đến việc cuộc xung đột với Mỹ-Israel chấm dứt “dứt khoát và lâu dài”.

Những tuần qua, các quan chức Mỹ đều xác nhận đàm phán với Iran thông qua bên trung gian là Pakistan, nhưng chưa bình luận về vai trò của Trung Quốc và Nga.

Hồi tháng 3/2026, khi Tổng thống Nga Vladimir Putin có cuộc điện đàm với Tổng thống Mỹ Donald Trump, ông Putin đã nêu đề xuất Moskva có thể tham gia vào nỗ lực ngoại giao nhằm xử lý cuộc khủng hoảng Trung Đông. Tuy nhiên, ông Trump đã từ chối ý tưởng này và cho rằng Nga nên tập trung giải quyết tình hình ở Ukraine.

Xung đột Trung Đông liên quan đến chiến dịch của Mỹ-Israel nhắm vào Iran đã bước sang tuần thứ 6. Rạng sáng 6/4 (giờ Hà Nội), Tổng thống Trump đăng bài trên mạng xã hội, yêu cầu Iran đạt thỏa thuận mở eo biển Hormuz trước 20h giờ miền Đông ngày 7/4 (7h ngày 8/4 giờ Hà Nội) nếu không muốn bị tàn phá cơ sở hạ tầng.

Thời hạn mới đồng nghĩa là Tehran có thêm một ngày so với cảnh báo 48 giờ mà ông Trump đưa ra trước đó. Iran hiện tại đứng trước lựa chọn mở cửa để xoa dịu tình hình hoặc đối mặt nguy cơ Washington thực hiện lời đe dọa phá hủy các nhà máy điện và cây cầu trên khắp quốc gia Trung Đông này.

Iran chưa phản hồi tuyên bố của Tổng thống Trump, nhưng trong bài đăng trên X ngày 5/4, ông Ali Akbar Velayati, cố vấn của lãnh tụ tối cao Iran Mojtaba Khamenei, tuyên bố các lực lượng thân Iran ở Trung Đông coi "eo biển Bab al-Mandeb giống như eo biển Hormuz" và cảnh báo "nếu Nhà Trắng lặp lại những sai lầm, họ sẽ nhận ra dòng chảy năng lượng, thương mại toàn cầu bị gián đoạn chỉ với một hành động".

Eo biển Bab al-Mandeb là cửa ngõ phía Nam của tuyến hàng hải huyết mạch đi qua kênh đào Suez (Ai Cập) qua biển Đỏ ra Ấn Độ Dương, kết nối châu Âu, Trung Đông với châu Á. Tuyến này hiện đóng vai trò trung chuyển khoảng 12% tổng thương mại toàn cầu, trong đó có từ 4-10 triệu thùng dầu thô, sản phẩm tinh chế.

Theo Forbes, Iran không tiếp giáp eo biển Bab al-Mandeb, nhưng đồng minh của Tehran là lực lượng Houthi ở Yemen, có các cơ sở quân sự và vũ khí đặt ở ven bờ biển Đỏ đủ khả năng vươn tới hầu hết các mục tiêu ở eo biển Bab al-Mandeb. Giới quan sát cảnh báo, việc eo biển Bab al-Mandeb bị đóng cửa sẽ gây cú sốc lớn với kinh tế toàn cầu.

Về eo biển Hormuz, ông Mehdi Tabatabaei, quan chức phụ trách truyền thông tại văn phòng Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian cho biết, Iran sẽ chỉ mở lại tuyến eo biển này “khi những thiệt hại từ cuộc chiến tranh được bồi thường đầy đủ từ một phần doanh thu phí quá cảnh”.