Ukraine đang thay đổi lập trường về lãnh thổ?
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky tối 29/11 (giờ địa phương) bất ngờ tuyên bố, Kiev có thể từ bỏ tạm thời một phần lãnh thổ để đổi lấy chiếc “ô bảo vệ của NATO” cho các khu vực hiện đang nằm dưới sự kiểm soát của Ukraine. Đây là lần đầu tiên ông đưa ra quan điểm này, đánh dấu một sự thay đổi đáng kể trong lập trường của nhà lãnh đạo Ukraine.
Trả lời phỏng vấn tờ Sky News, Tổng thống Volodymyr Zelensky tuyên bố, việc đạt được một thỏa thuận ngừng bắn và đảm bảo an ninh cho các vùng lãnh thổ không bị chiếm đóng là bước đi chiến lược nhằm củng cố vị thế của Ukraine trong bối cảnh xung đột leo thang. Sau đó, Kiev có thể “đàm phán thông qua con đường ngoại giao” để giành lại các vùng lãnh thổ ở miền Đông hiện đang bị Nga kiểm soát.
Những tuyên bố trên được đưa ra chỉ ít giờ sau khi Ngoại trưởng Ukraine Andriy Sybiha gửi một bức thư tới người đứng đầu cơ quan ngoại giao của NATO, thúc giục các đối tác nhanh chóng đưa ra lời mời Kiev tham dự một cuộc họp ở Brussels vào tuần tới để xúc tiến tiến trình gia nhập liên minh quân sự này. Nội dung bức thư gửi đã phản ánh nỗ lực mới của Ukraine nhằm đảm bảo lời mời gia nhập NATO sớm nhất có thể.
Nội dung bức thư cũng phản ánh nỗ lực không ngừng của Ukraine trong việc đạt được tư cách thành viên NATO như một phần trong “kế hoạch chiến thắng” mà Tổng thống Volodymyr Zelensky đã vạch ra từ tháng trước. Ngoại trưởng Andriy Sybiha trong bức thư khẳng định, không có ai đề nghị Ukraine gia nhập NATO chỉ áp dụng cho một phần lãnh thổ này hay phần lãnh thổ khác.
Ông nhấn mạnh, việc NATO trao tư cách thành viên cho các khu vực hiện đang nằm dưới sự kiểm soát của Ukraine có thể là giải pháp để ngăn chặn giai đoạn nóng của cuộc chiến. Tuy nhiên, ông cũng tái khẳng định rằng, lời mời gia nhập NATO cần được áp dụng cho toàn bộ lãnh thổ Ukraine trong phạm vi được quốc tế công nhận và rằng, tiến trình này cần được thực hiện một cách nhanh chóng để tạo điều kiện cho Kiev giành lại các khu vực còn lại thông qua biện pháp ngoại giao. Trong cuộc điện đàm cùng ngày với người đồng cấp Pháp Emmanuel Macron, Tổng thống Volodymyr Zelensky cũng một lần nữa nêu bật tầm quan trọng của việc NATO mời Ukraine gia nhập khối.
Tuy nhiên, các phản ứng quốc tế đối với tuyên bố này cho thấy sự phức tạp trong việc Ukraine gia nhập NATO. NATO hoan nghênh nỗ lực của Ukraine trong việc gia nhập khối nhưng lo ngại rằng xung đột với Nga khiến Kiev khó đáp ứng các tiêu chí cần thiết. Việc kết nạp một quốc gia đang trong tình trạng chiến tranh không chỉ đi ngược lại nguyên tắc duy trì hòa bình của NATO mà còn có nguy cơ kích hoạt đối đầu trực tiếp với Moscow, điều mà liên minh muốn tránh. Nga coi kế hoạch của Ukraine là hành động thù địch và đe dọa đáp trả, khiến NATO càng thận trọng.
Sự đồng thuận nội bộ cũng là trở ngại lớn, khi một số quốc gia thành viên như Hungary và Thổ Nhĩ Kỳ lo ngại rủi ro leo thang căng thẳng và trả đũa từ Nga. Dù vậy, các nước vùng Baltic và Ba Lan ủng hộ mạnh mẽ Ukraine gia nhập để củng cố an ninh khu vực, dẫn đến tranh cãi nội bộ trong NATO. Tất cả những điều này cho thấy liên minh đang đứng trước bài toán khó, vừa hỗ trợ Ukraine vừa bảo vệ sự ổn định chung mà không kích thích một cuộc xung đột rộng hơn.
Về phía Mỹ, Nhà Trắng hoan nghênh sự linh hoạt của ông Volodymyr Zelensky nhưng không đưa ra cam kết cụ thể nào về việc thúc đẩy nhanh quá trình gia nhập NATO của Ukraine. Chính quyền Tổng thống Joe Biden tiếp tục nhấn mạnh rằng, việc cung cấp viện trợ quân sự và hỗ trợ an ninh cho Ukraine là ưu tiên hàng đầu, trong khi vấn đề gia nhập NATO cần được thảo luận kỹ lưỡng hơn trong nội bộ liên minh.
Sự bất ổn chính trị tại Mỹ, đặc biệt là viễn cảnh Tổng thống đắc cử Donald Trump trở lại Nhà Trắng vào năm 2025, cũng đặt ra nhiều câu hỏi về sự nhất quán trong chính sách của Washington đối với Kiev và NATO. Trước đây, ông Donald Trump từng hoài nghi về vai trò của NATO, cho rằng Mỹ không nên “gánh vác quá nhiều” cho liên minh này, khiến các đối tác châu Âu lo ngại về khả năng thay đổi trong cam kết của Washington.
Trong các tuyên bố gần đây, vị Tổng thống đắc cử tiếp tục chỉ trích cách tiếp cận của chính quyền đương nhiệm trong cuộc xung đột Ukraine-Nga, cho rằng chính sách hiện tại đang “khiêu khích không cần thiết” Nga và khiến nước Mỹ lún sâu vào một cuộc chiến mà theo ông, “không phục vụ lợi ích quốc gia.” Ông cũng nhiều lần tuyên bố rằng, nếu trở lại Nhà Trắng, ông sẽ ưu tiên các cuộc đàm phán để “chấm dứt xung đột ngay lập tức”, thay vì tiếp tục cung cấp viện trợ quân sự quy mô lớn cho Ukraine.
Những phát ngôn của ông Donald Trump càng làm dấy lên lo ngại về khả năng Mỹ giảm cam kết với NATO và Ukraine khi ông chính thức nắm quyền. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến chính sách đối ngoại của Mỹ mà còn có thể làm suy yếu các nỗ lực chung của NATO trong việc hỗ trợ Ukraine đối phó với Nga, khiến tương lai của Kiev trong liên minh quân sự này càng thêm bất định.
Về phần mình, Nga ngay lập tức chỉ trích mạnh mẽ các tuyên bố của Tổng thống Volodymyr Zelensky, cho rằng lập trường mới của Ukraine không chỉ gây nguy hiểm cho tình hình khu vực mà còn làm gia tăng căng thẳng toàn cầu. Điện Kremlin khẳng định rằng, bất kỳ nỗ lực nào của Ukraine nhằm gia nhập NATO, dù áp dụng cho một phần hay toàn bộ lãnh thổ, đều bị coi là “đe dọa trực tiếp” đến an ninh quốc gia của Nga.
Người phát ngôn Điện Kremlin, ông Dmitry Peskov, cảnh báo rằng Moscow sẽ thực hiện “mọi biện pháp cần thiết” để bảo vệ lợi ích của mình, không loại trừ khả năng leo thang xung đột nếu NATO mở rộng sự hiện diện tại Ukraine. Nga cũng gọi kế hoạch của Ukraine là “một ảo tưởng”, chỉ trích đây là nỗ lực mang tính “khiêu khích” nhằm lôi kéo NATO vào một cuộc đối đầu quân sự với Nga.
Ngoài ra, các quan chức Nga cũng chỉ trích phương Tây vì đã “hậu thuẫn những tham vọng nguy hiểm” của Ukraine. Moscow cho rằng, việc NATO tiếp tục viện trợ quân sự và mở rộng ảnh hưởng tại Ukraine chỉ khiến xung đột thêm kéo dài, làm giảm cơ hội cho các giải pháp ngoại giao. Phản ứng gay gắt này từ Moscow không chỉ phản ánh mối lo ngại chiến lược của Nga mà còn nhằm gửi thông điệp cứng rắn tới phương Tây rằng, việc ủng hộ các bước đi của Ukraine, đặc biệt là liên quan đến NATO, sẽ phải đối mặt với những hậu quả nghiêm trọng.
Điều này khiến tình hình tại Đông Âu ngày càng phức tạp, với nguy cơ leo thang xung đột tiếp tục gia tăng. Những động thái này cho thấy Ukraine không chỉ phải đối mặt với các thách thức nội bộ mà còn phải cân nhắc đến những toan tính phức tạp từ các bên liên quan trong và ngoài khu vực. Tuyên bố của ông Volodymyr Zelensky, dù mang tính chiến lược, cũng đang đẩy Kiev vào một thế trận ngoại giao đầy nhạy cảm.
Những thay đổi trong lập trường của Ukraine dưới sự dẫn dắt của Tổng thống Volodymyr Zelensky đang mở ra những hy vọng mới nhưng cũng đối mặt với nhiều thách thức và rủi ro. Từ việc tìm kiếm sự bảo vệ từ NATO, đảm bảo an ninh cho lãnh thổ đang kiểm soát, đến việc cố gắng tái chiếm các khu vực miền Đông thông qua đàm phán ngoại giao, chiến lược của Kiev vừa thể hiện sự quyết liệt, vừa mang tính thỏa hiệp. Tuy nhiên, sự phản đối mạnh mẽ từ Nga, những lo ngại nội bộ trong NATO, cùng các bất ổn chính trị tại Mỹ đã khiến tương lai của Ukraine trở nên bất định hơn bao giờ hết.
Dù nỗ lực của Kiev nhận được sự ủng hộ từ một số đối tác, nhưng để hiện thực hóa giấc mơ trở thành thành viên NATO và đảm bảo hòa bình lâu dài, Ukraine sẽ cần không chỉ sự đồng thuận từ các bên mà còn cả một chiến lược khéo léo để cân bằng lợi ích giữa các cường quốc. Trong bối cảnh căng thẳng tiếp tục leo thang, mỗi bước đi của Kiev đều có thể trở thành nhân tố quyết định vận mệnh của quốc gia này trong bàn cờ chính trị khu vực và quốc tế.