Ukraine định vị vai trò trong cấu trúc an ninh mới ở châu Âu
Trong bối cảnh cấu trúc an ninh châu Âu biến động mạnh, Ukraine đang đẩy mạnh hợp tác quốc phòng với các đối tác chủ chốt khu vực nhằm vừa bảo đảm nguồn cung vũ khí phục vụ chiến sự, vừa từng bước định vị vai trò trong một hệ thống phòng thủ mới.
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky trong ngày 14/4 đã có hai chuyến công du liên tiếp tới thủ đô Oslo (Na Uy) và Berlin (Đức) nhằm tìm kiếm các thỏa thuận quốc phòng song phương mới. Kyiv Independent cho hay, tại cuộc gặp giữa ông Zelensky và Thủ tướng Na Uy Jonas Gahr Stoere, hai nhà lãnh đạo nhất trí “phát triển quan hệ đối tác chiến lược”.
“Do tình trạng bất ổn địa chính trị gia tăng, chúng tôi nhất trí tăng cường hợp tác quốc phòng và an ninh”, Chính phủ Na Uy tối 14/4 thông báo và cho biết hai nước đều hướng tới mục tiêu “đóng góp vào sự ổn định và an ninh lâu dài của châu Âu”.
Điểm nhấn khác trong chuyến công du là việc Ukraine và Na Uy ký thỏa thuận mở rộng hợp tác về công nghệ không người lái, trong đó, Ukraine sẽ sản xuất máy bay không người lái (UAV) tại Na Uy. Hai bên cũng cam kết tăng cường hợp tác phòng thủ và “tích hợp những bài học kinh nghiệm từ chiến trường của Ukraine vào kế hoạch quân sự của Na Uy”.
Cùng ngày, Tổng thống Zelensky có cuộc gặp với Thủ tướng Đức Friedrich Merz ở Berlin, nơi hai nhà lãnh đạo đã nhất trí nâng cấp quan hệ lên Đối tác chiến lược, đồng thời cam kết mở rộng hợp tác trong lĩnh vực kinh tế và quốc phòng.
Phát biểu cạnh ông Zelensky, Thủ tướng Đức khẳng định: “Không có ngành công nghiệp quốc phòng nào trở nên sáng tạo hơn ngành công nghiệp quốc phòng của Ukraine. Thông qua sự hỗ trợ của chúng tôi, chúng tôi đang tăng cường cả năng lực quốc phòng của Đức và châu Âu cũng như nền tảng công nghiệp của chúng tôi”.
Đức đã trở thành quốc gia hậu thuẫn cho Ukraine nhiều nhất về mặt quân sự, trong bối cảnh Mỹ giảm bớt hỗ trợ sau khi Tổng thống Donald Trump nắm quyền. Berlin cũng đang tìm cách tận dụng kinh nghiệm về công nghệ drone của Kiev để tăng cường năng lực quân sự.
Trong khi đó, ông Zelensky xác nhận hai nước đang thảo luận về thỏa thuận hợp tác về lĩnh vực không người lái, dựa trên sự hợp tác hiện có giữa các doanh nghiệp Đức và Ukraine. “Đức là một đối tác quan trọng của chúng tôi, vì vậy tôi tin tưởng rằng chúng ta sẽ có một trong những thỏa thuận lớn, thậm chí là lớn nhất, thuộc loại này, ít nhất là ở châu Âu”, ông Zelensky phát biểu.
Báo EuroNews dẫn thông báo của Bộ Quốc phòng Đức xác nhận nước này sẽ thành lập một liên doanh để sản xuất UAV cho Ukraine. Đồng thời, Berlin cũng đồng ý đầu tư hàng trăm triệu euro nhằm phát triển năng lực tấn công tầm xa.
Ngay trước chuyến công du tới Đức và Na Uy, Tổng thống Ukraine Zelensky ngày 13/4 tuyên bố Kiev ngay trong tuần sẽ có các cuộc đối thoại với châu Âu, bao gồm các nước thành viên và không phải thành viên Liên minh châu Âu (EU), để “thương lượng về việc thành lập một hệ thống phòng thủ chung”.
“Tôi tin tưởng rằng Ukraine sẽ trở thành một phần không thể thiếu của hệ thống an ninh châu Âu”, ông nói, đồng thời khẳng định kinh nghiệm về an ninh và chuyên môn quân sự của Ukraine sau hơn 4 năm xung đột đang được hàng chục quốc gia trên thế giới quan tâm. Tổng thống Ukraine cho biết thêm, Ukraine không “tổ chức một hội chợ vũ khí để bán kho hàng, mà đề nghị một quan hệ đối tác an ninh lâu dài”.
Đề xuất của ông Zelensky được đưa ra trong bối cảnh xuất hiện những tranh luận về khả năng NATO suy giảm vai trò nếu Mỹ điều chỉnh cam kết an ninh. Những tuần qua, chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump chỉ trích NATO gay gắt vì nhiều nước đồng minh từ chối tham gia chiến dịch của Washington nhắm vào Iran.
Ông Zelensky nhận định, nếu kịch bản đó xảy ra, cấu trúc an ninh của EU cần bổ sung thêm các đối tác ngoài khối. Mô hình mà Kiev muốn thúc đẩy sẽ có sự góp mặt của các nước Anh, Ukraine, Thổ Nhĩ Kỳ và Na Uy. Ông Zelensky đánh giá sự kết hợp này có thể tạo ra năng lực quân sự đủ mạnh để cân bằng với Nga, từ kiểm soát trên biển, bảo vệ không phận đến duy trì lực lượng trên bộ quy mô lớn.
Song song với nỗ lực ngoại giao, Kiev cũng tìm cách định vị vai trò của mình như một đối tác có khả năng đóng góp và dẫn dắt về quốc phòng. Tổng thống Zelensky cho biết Ukraine sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm chiến trường và công nghệ quân sự với các đối tác, đặc biệt trong lĩnh vực tác chiến không người lái, bao gồm UAV, thiết bị mặt đất và thiết bị không người lái trên biển.
Theo lịch trình, lãnh đạo các nước thành viên EU cuối tuần sau sẽ tiến hành một hội nghị thượng đỉnh ở CH Síp. Hội đồng châu Âu xác nhận Tổng thống Ukraine được mời tới hội nghị này. Đây được xem là cơ hội để Ukraine trực tiếp trình bày quan điểm và đề xuất vai trò của mình trong cấu trúc an ninh mới của châu Âu; đồng thời là dịp để các nước EU rà soát, điều chỉnh các chính sách quốc phòng - an ninh.
Theo thư mời của Chủ tịch Hội đồng châu Âu António Costa, hội nghị sẽ tập trung thảo luận phản ứng của Liên minh châu Âu trước diễn biến nhanh chóng tại Trung Đông, bao gồm các biện pháp góp phần giảm leo thang, thúc đẩy hòa bình, bảo đảm tự do hàng hải và ứng phó tác động của giá năng lượng tăng cao đối với người dân, doanh nghiệp.
Các nhà lãnh đạo EU cũng sẽ xem xét mức độ sẵn sàng trong ứng phó các thách thức địa chính trị, an ninh, trong đó có những nội dung liên quan đến cơ chế an ninh tập thể theo Hiệp ước về Chức năng của EU. Ông Costa cho biết, các cuộc trao đổi này “sẽ tạo cơ hội để trao đổi quan điểm về những thách thức chung, cũng như về những cơ hội hợp tác mới”.