Hoa trên thành phố ngàn hoa

Con số 108 giống hoa mang ý nghĩa đặc biệt, tượng trưng cho sự hài hòa của vũ trụ và nguồn năng lượng sống. Tác phẩm không chỉ lập kỷ lục về kích thước mà còn thể hiện sự sáng tạo và là niềm tự hào của ngành hoa tươi Việt Nam, đồng thời kể câu chuyện về nghề trồng hoa Đà Lạt.

1.Hiện mỗi năm, Đà Lạt cung cấp hơn 4,4 tỷ cành hoa của 400 giống hoa các loại cho các tỉnh thành trong và ngoài nước. Từ lâu, đô thị cao nguyên được dành tặng nhiều tên gọi gắn với hoa như, thành phố ngàn hoa, thành phố bốn mùa hoa, thành phố festival hoa… Đó là kết quả hành trình trăm năm của các thế hệ nông dân không ngại gian khó, ngày đêm miệt mài bên những luống hoa…

Theo tài liệu cũ, khi mới khám phá, Đà Lạt là một vùng núi rừng giá lạnh với những triền thông hoang vu, những đồi cỏ trải dài vô tận, đầy sương lam chướng khí. Những bông hoa đầu tiên xuất hiện trên cao nguyên là ở Dankia, nơi mà bác sĩ - nhà thám hiểm Alexandre Yersin đặt bước chân đầu tiên vào buổi chiều muộn ngày 21/06/1893. Trại Thực nghiệm Dankia được khảo sát vào năm 1897 và chính thức thành lập một năm sau đó, nhằm cung cấp bữa ăn mang hương vị, phong cách Pháp cho đội quân viễn chinh tại Đông Dương ngay tại xứ thuộc địa.

Trong nông trại, ngoài trồng rau màu và chăn nuôi gia súc, người Pháp còn trồng các loại hoa mang từ chính quốc. Phó thanh tra canh nông dAndré, người quản lý nông trại từ năm 1900 đã ghi nhận: “Các loài hoa ở Pháp và vùng ôn đới rất thích hợp trên cao nguyên Langbiang, chúng phát triển tối đa và đẹp rực rỡ, hạt tốt, có thể làm giống”.

Chuyện trồng hoa ở Đà Lạt cũng được mô tả tỉ mỉ trong chuyến tham quan của bà Gabrielle M.Vassal, phu nhân bác sĩ Joseph Vassal - người được bổ nhiệm làm việc tại Viện Pasteur Nha Trang giai đoạn 1907 – 1910: “Các vườn cây bao phủ các sườn đồi xưa kia hoang vu. Yến mạch, lúa mạch đen, bắp, đại mạch, khoai tây trồng nối tiếp các đồng mía chạy đến mút mắt. Chung quanh các chalet, các khóm hoa đua sắc tươi vui: hoa hồng tuyệt mỹ, hoa cẩm chướng, hoa thược dược, hoa ca-pu-xin, hoa violet, cây bóng nước. Những loài hoa đẹp nhất châu Âu sánh vai với các loài hoa màu sắc sặc sỡ nhất của vùng nhiệt đới. Thông ba lá mọc giữa các khóm ngân hoa và các bụi hồng đứng bên cạnh các dải bông giấy…”.

2. Nhưng lịch sử xứ hoa ghi nhận Hà Đông mới là làng hoa đầu tiên, được lập nên bởi người Hà Đông di dân vào Đà Lạt từ tháng 5/1938. Khi đó,  Đà Lạt đã phát triển thành một đô thị nghỉ dưỡng của người Pháp và giới thượng lưu người Việt, kéo theo một lượng lớn những người làm công, đội ngũ phục vụ. Dân số Đà Lạt tăng nhanh, nhu cầu rau hoa ngày càng lớn.

Khi ấy, vị quản đạo đầu tiên của Đà Lạt là ông Trần Văn Lý, từng làm Tri phủ Thọ Xuân của Thanh Hóa, biết rõ nông dân miền Bắc có tay nghề, thâm niên nhưng thiếu đất canh tác, ông đã đề nghị ông Hoàng Trọng Phu, là Tổng đốc tỉnh Hà Đông kiêm Chủ tịch Ủy ban Tương tế Xã hội Trung ương Bắc Kỳ, tổ chức di dân vào Đà Lạt.

Vậy là 35 trai tráng của 6 làng hoa quanh hồ Tây gồm: Ngọc Hà, Nghi Tàm, Tây Tựu, Quảng Bá, Xuân Tảo, Vạn Phúc, được tuyển chọn và đào tạo kỹ lưỡng, rời quê hương khai phá vùng đất mới, lập nên làng Hà Đông giữa đất trời cao nguyên. Làng nằm thoai thoải trên những sườn dốc thấp, ngày nay ở giữa các con đường Nguyễn Công Trứ, Xô Viết Nghệ Tĩnh, Phù Đổng Thiên Vương ngày nay.

Từ những ngày đầu, người dân chống chọi với cái lạnh khắc nghiệt của núi rừng, vừa canh tác vừa đề phòng thú dữ rình rập. Nhưng cái khó nhất là kinh nghiệm mang từ quê nhà không áp dụng được với thời tiết quanh năm sương giá của Đà Lạt. Cả một toa tàu giống rau củ hoa quả do người Pháp mang sang Hà Nội, được đưa theo chuyến tàu di dân để làm vốn liếng, khi gieo trồng đã chết gần hết. Người dân mày mò tìm phương cách thích ứng với khí hậu địa phương, sau 2 năm mới thành công. Công lao ấy đã được tôn vinh khi 16 nông dân có công lớn trong việc xây dựng làng Hà Đông được triều đình Huế sắc phong “Tòng cửu phẩm văn giai”, do đích thân vua Bảo Đại ban thưởng vào năm 1945.

Năm 2009, Hà Đông tại Đà Lạt được công nhận là làng nghề truyền thống, trở thành điểm du lịch thu hút khách với những câu chuyện kể về nghề hoa và làng hoa. Nơi đây nổi tiếng với các loại cúc truyền thống như đại đóa, kim cương, saphia, và các giống cúc mới như tana, sao băng, biển... Ngày nay, các khu vườn còn rực rỡ sắc màu của bách hợp, phong lan, địa lan, hồng, lay ơn tỏa hương khoe sắc níu chân du khách.

Một làng hoa lâu đời khác của xứ hoa là làng hoa Thái Phiên, nằm ở phía đông bắc thành phố, nơi sương mù quanh năm bao phủ. Thái Phiên vốn là khu rừng hoang vu, là nơi săn bắn của vua Bảo Đại khi xưa. Đến năm 1954, có 40 hộ dân người Việt ở Xiêng Khoảng (Lào) hồi hương về đây sinh sống. Sau 2 năm, ấp Thái Phiên được thành lập, sau đó người dân từ các tỉnh miền Trung lần lượt di dân vào lập nghiệp, tạo nên ngôi làng trù phú.

Thái Phiên được công nhận làng nghề truyền thống cùng năm với “người anh cả” Hà Đông. Ngoài hoa, Thái Phiên còn nổi tiếng với những vườn atiso, một giống cây được người Pháp di thực vào nước ta, từ lâu đã trở thành đặc sản của phố núi. Vài năm gần đây, Thái Phiên thu hút đông khách tham quan. Ban ngày là những sắc hoa rạng rỡ dưới ánh mặt trời, đêm đến biến thành thung lũng đèn rực sáng dưới làn sương mờ ảo khi các nhà vườn chong đèn sưởi ấm hoa, đem đến trải nghiệm mới lạ cho du khách.

Trong khi Hà Đông và Thái Phiên nổi tiếng với hoa cúc, thì làng hoa Vạn Thành tạo nên thương hiệu hoa hồng Đà Lạt. Hoa hồng nơi đây có đủ sắc màu từ hồng nhung, hồng phấn, hồng vàng, hồng xác pháo, hồng cánh sen, hồng ánh trăng, hồng song tỷ…

Làng hoa Vạn Thành nằm bên dòng suối Cam Ly, thành lập vào khoảng năm 1955 - 1956, khi 8 hộ dân Hà Nam Ninh di cư vào Đà Lạt, đã chọn vùng đất màu mỡ phía tây thành phố để định cư. Ban đầu người dân chỉ trồng rau màu, sau hơn 10 năm, các hộ dân bắt đầu chuyển sang trồng thử nghiệm hoa hồng. Trời đãi người hiền, đất đai thổ nhưỡng nơi đây thích hợp cho loài hoa này phát triển. Sau này, những người dân trồng lúa ở miền Trung theo các đợt di cư đến làng Vạn Thành tiếp nối nghề trồng hoa, biến nơi đây thành vùng trồng hoa hồng lớn nhất Đà Lạt. Hiện nay, ngoài những vườn hồng quyến rũ còn có nhiều loại hoa khác như cát tường, lay ơn, cẩm chướng, đồng tiền… quanh năm khoe sắc. Cuối năm 2011, Vạn Thành là làng hoa thứ 3 được công nhận làng nghề truyền thống.

Ngoài ba làng hoa lâu đời kể trên, Đà Lạt còn có thêm những làng hoa khác, như Đa Thiện, Xuân Thành, Trại Mát… Điều thú vị là các làng hoa đều nằm trong lòng phố, hòa với phố thành tấm thảm hoa rực rỡ sắc màu, làm nên một thành phố thơ mộng dệt bằng ngàn vạn bông hoa.