World Cup 2026 trước biến số Iran

Nguy cơ Iran rút lui

Trong tháng 3/2026, câu chuyện Iran có thể không tham dự World Cup đã chuyển từ khả năng giả định sang một vấn đề thực tế. Theo Reuters, Liên đoàn Bóng đá châu Á (AFC) xác nhận chưa nhận được thông báo chính thức từ Iran, nhưng tình hình “đang được theo dõi chặt chẽ”.

Tuy nhiên, các tuyên bố từ phía Iran lại cho thấy mức độ nghiêm trọng của vấn đề. Bộ trưởng Thể thao Iran Ahmad Donyamali khẳng định “trong điều kiện hiện tại, Iran không thể tham dự World Cup”, trong khi Chủ tịch Liên đoàn Bóng đá Iran Mehdi Taj thừa nhận họ “không thể nhìn nhận giải đấu với sự lạc quan”. Nguyên nhân trực tiếp xuất phát từ xung đột quân sự leo thang giữa Iran và liên minh Mỹ - Israel khiến tình hình an ninh nội địa và quan hệ ngoại giao trở nên bất ổn.

Một vấn đề quan trọng khác nằm ở địa điểm thi đấu. Theo lịch đã công bố, Iran nằm ở bảng G cùng Bỉ, Ai Cập và New Zealand, với toàn bộ các trận vòng bảng diễn ra tại Mỹ, bao gồm 2 trận tại Los Angeles và 1 trận tại Seattle. Điều này khiến việc đảm bảo an toàn cho đội tuyển trở thành mối lo lớn. Tổng thống Mỹ Donald Trump đã cảnh báo việc Iran tham dự có thể gây nguy hiểm cho “tính mạng và sự an toàn của cầu thủ” trong phát biểu hồi đầu tháng 3, trong khi một số chuyên gia an ninh Mỹ cho rằng việc cấp visa và bảo vệ đoàn thể thao Iran sẽ là “thách thức chưa từng có”.

Trước tình hình đó, ngày 18/3, Iran đã gửi công văn đề xuất chuyển các trận đấu sang Mexico, song FIFA từ chối với lý do không thể thay đổi lịch thi đấu đã được ấn định từ tháng 12/2025. FIFA nhấn mạnh đang duy trì liên lạc với các bên và mong muốn giải đấu diễn ra đúng kế hoạch.

Trong lịch sự, Iran không phải là trường hợp đầu tiên có nguy cơ bỏ World Cup sau khi giành vé. Tại World Cup 1950, 3 đội tuyển gồm Ấn Độ, Scotland và Thổ Nhĩ Kỳ đã rút lui sau khi vượt qua vòng loại, khiến giải đấu chỉ còn 13 đội tham dự. Tuy nhiên, đó là giai đoạn mà FIFA chưa áp dụng cơ chế thay thế và giải đấu mang tính khu vực nhiều hơn. Các lý do khiến World Cup 1950 gặp trục trặc trong công tác tổ chức cũng chỉ bắt nguồn từ vấn đề thiếu kinh phí đi lại, hoặc như trường hợp của Ấn Độ là từ chối tham dự vì không được thi đấu bằng... chân trần.

Với Iran, nếu họ rút lui hoặc “không được tạo đủ điều kiện an ninh tham dự”, đây sẽ là trường hợp đầu tiên trong kỷ nguyên World Cup hiện đại mà một đội bóng vắng mặt vì xung đột địa chính trị, qua đó tạo ra tiền lệ hoàn toàn mới. Ngoài ra, theo The Guardian, một số nguồn tin ngoại giao cho biết Mỹ đang cân nhắc các phương án đặc biệt liên quan đến việc cấp visa cho đoàn thể thao Iran, nhưng chưa có cam kết chính thức, cho thấy vấn đề đã vượt ra ngoài phạm vi thể thao đơn thuần.

Ai thay Iran?

Trong trường hợp Iran chính thức rút lui, FIFA sẽ phải kích hoạt các quy định thay thế - một kịch bản chưa từng xảy ra ở cấp độ World Cup. Theo nguyên tắc được quy định trong Điều lệ FIFA World Cup, ưu tiên suất tham dự sẽ được giữ lại cho liên đoàn khu vực tương ứng (AFC), thay vì chuyển sang châu lục khác, nhằm đảm bảo tính công bằng của hệ thống vòng loại đồng nhất.

Ở bối cảnh hiện tại, Iraq được xem là ứng viên hàng đầu để thay thế Iran, khi là đội có thành tích tốt nhất trong nhóm chưa giành vé trực tiếp tại vòng loại châu Á. Nếu Iraq giành quyền dự World Cup thông qua vòng play-off liên lục địa (diễn ra tại Monterrey, Mexico, đối thủ là Bolivia hoặc Suriname), suất thay thế có thể được chuyển cho UAE, đội để thua Iraq ở vòng play-off châu Á.

Còn một trường hợp khác, là FIFA sẽ xem xét chuyển suất sang liên đoàn khu vực khác trong trường hợp đặc biệt khi khu vực đó không còn đội đủ điều kiện hợp lệ - điều gần như không xảy ra với AFC do số lượng đội tham dự vòng loại rất lớn (46) và hệ thống xếp hạng đã được xác định rõ. Một phương án nữa về lý thuyết là tổ chức trận play-off bổ sung giữa các đội chưa giành vé, nhưng khả năng này rất thấp do lịch thi đấu đã được cố định. World Cup 2026 có tổng cộng 104 trận đấu, với lịch thi đấu và phân bổ sân vận động đã được hoàn tất từ cuối năm 2025. Việc thay đổi một đội sẽ kéo theo điều chỉnh liên quan đến hậu cần, lịch thi đấu và an ninh.

Về chế tài, điều lệ FIFA quy định rõ rằng một đội rút lui sau khi đã giành quyền tham dự có thể bị phạt tối đa 500.000 franc Thụy Sĩ (khoảng 550.000 USD), đồng thời phải hoàn trả khoản hỗ trợ chuẩn bị khoảng 1,5 triệu USD. Như vậy, tổng thiệt hại tài chính trực tiếp có thể vượt 2 triệu USD, chưa bao gồm các hợp đồng tài trợ riêng của đội tuyển. Bên cạnh đó, FIFA có thể xem xét các biện pháp kỷ luật bổ sung như hạn chế tham dự các giải đấu tiếp theo nếu xác định việc rút lui không thuộc trường hợp bất khả kháng.

Một yếu tố đáng chú ý khác là tác động thương mại. Mỗi đội tuyển tham dự World Cup đều gắn với thị trường bản quyền truyền hình và tài trợ riêng, do đó việc thay thế Iran có thể ảnh hưởng đến giá trị thương mại tại khu vực Trung Đông, nơi FIFA đang ghi nhận mức tăng trưởng doanh thu đáng kể trong các kỳ World Cup gần đây. Tại World Cup 2022 tổ chức ở Qatar, doanh thu bản quyền truyền hình của FIFA tại thị trường Trung Đông là 2,3 tỉ USD, tăng gần 2 lần so với mốc 1,3 tỉ USD tại World Cup 2018.

Thách thức ngoại giao đối với FIFA

Trước khủng hoảng liên quan đến Iran, FIFA đang phải xử lý một tình huống có nhiều điểm tương đồng với xung đột Nga - Ukraine năm 2022, nhưng ở mức độ ít phức tạp hơn. Khi đó, FIFA loại Nga khỏi các giải đấu quốc tế sau khi nhiều liên đoàn từ chối thi đấu với đội tuyển này.

Tuy nhiên, Iran không bị cấm thi đấu mà đứng trước khả năng tự rút lui, tạo ra khác biệt lớn về mặt pháp lý. FIFA hiện theo đuổi chiến lược cân bằng giữa thể thao và ngoại giao. Chủ tịch Gianni Infantino nhấn mạnh World Cup là sân chơi “mang tính kết nối toàn cầu” và mọi đội đủ điều kiện đều có quyền tham dự. Đồng thời, FIFA cũng nhấn mạnh phải phối hợp chặt chẽ với các quốc gia đăng cai, đặc biệt là Mỹ - nơi chịu trách nhiệm chính về an ninh và nhập cảnh.

Cấp visa là chìa khóa giải quyết bài toán này và Mỹ chứ không phải FIFA là bên ra quyết định cuối. Ngay từ cuối năm 2025, Chủ tịch Liên đoàn Bóng đá Iran đã không được cấp visa để tham dự lễ bốc thăm World Cup tại Washington, cho thấy các rào cản đã xuất hiện từ trước đó. Đấy là chưa kể, chính quyền Tổng thống Donald Trump đang theo đuổi chính sách siết nhập cảnh, nhập cư kể từ khi vị tổng thống này tái đắc cử tháng 11/2024. Nếu tình hình không được cải thiện, đây có thể trở thành yếu tố quyết định việc Iran có tham dự hay không.

Hôm 19/3, Mexico đã bày tỏ sẵn sàng hỗ trợ chuyển địa điểm tổ chức các trận đấu của Iran nhưng FIFA vẫn giữ lập trường không thay đổi địa điểm thi đấu nhằm bảo vệ tính toàn vẹn của giải đấu. Ngoài ra, với quy mô 48 đội và 104 trận, World Cup 2026 được xem là kỳ giải lớn nhất lịch sử, kéo theo yêu cầu tổ chức và an ninh phức tạp hơn nhiều so với các kỳ trước. Mọi thay đổi nào liên quan đến một đội tuyển đều có thể tạo ra tác động dây chuyền, từ hậu cần đến thương mại và an ninh.

Nếu Iran không thể có mặt ở Bắc Mỹ sau đây 3 tháng, World Cup 2026 sẽ không chỉ là sự kiện bóng đá, mà còn trở thành dấu mốc cho thấy thể thao không thể tách rời khỏi bức tranh địa-chính trị trong kỷ nguyên mới. Dù khẩu hiệu của FIFA, bằng một cách nào đó, luôn là: Chính trị không được can thiệp vào thể thao.