Xây dựng khung pháp lý mạnh bảo vệ trẻ em trên không gian mạng

Tại các phiên thảo luận tổ, thảo luận hội trường và bên lề Quốc hội, các đại biểu đều nhất trí với quy định này của dự thảo và cho rằng, bên cạnh việc hoàn thiện hành lang pháp lý thì việc xây dựng cơ chế tự phòng vệ cho trẻ em là việc làm cần thiết và cấp thiết hiện nay.

Bên hành lang Quốc hội, đại biểu Lê Thị Song An (đoàn Tây Ninh) cho rằng, mặc dù hệ thống pháp luật đã được xây dựng khá toàn diện, song việc triển khai trong thực tế vẫn còn khoảng cách nhất định. Một số quy định đã được ban hành nhưng chưa được thực hiện hiệu quả; công tác phối hợp giữa cơ quan quản lý, nhà trường, gia đình và xã hội còn thiếu chặt chẽ. Chưa kể, sự phát triển nhanh chóng của công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo, cùng với tính ẩn danh, xuyên biên giới của không gian mạng đã khiến việc kiểm soát và xử lý hành vi xâm hại trẻ em trên không gian mạng trở nên phức tạp hơn.

“Tôi đánh giá cao việc Ban soạn thảo tiếp tục quy định một điều luật riêng về phòng, chống xâm hại trẻ em trên không gian mạng (Điều 20) trong dự thảo Luật An ninh mạng (sửa đổi)” – đại biểu nêu và cho rằng, để Điều 20 trong dự thảo Luật An ninh mạng thực sự trở thành lá chắn bảo vệ trẻ em trên không gian mạng thì Ban soạn thảo cần làm rõ và ràng buộc trách nhiệm pháp lý của các doanh nghiệp cung cấp nền tảng số, mạng xã hội và dịch vụ Internet, đặc biệt là các nền tảng xuyên biên giới.

Luật cần quy định cụ thể hơn về nghĩa vụ kiểm soát, gỡ bỏ và ngăn chặn các nội dung độc hại liên quan đến trẻ em; yêu cầu doanh nghiệp phải xây dựng hệ thống kỹ thuật tự động phát hiện, cảnh báo, đồng thời phối hợp chặt chẽ với cơ quan chức năng để xử lý kịp thời khi phát hiện vi phạm.

Bên cạnh đó, cần tăng cường bảo vệ dữ liệu cá nhân và danh tính của trẻ em trên môi trường mạng và mọi tổ chức, cá nhân khi thu thập, xử lý hoặc chia sẻ thông tin về trẻ em phải tuân thủ nguyên tắc bảo mật nghiêm ngặt, được giám sát và chịu trách nhiệm pháp lý rõ ràng. Đồng thời, cần bổ sung cơ chế hỗ trợ, can thiệp và khôi phục cho trẻ em bị tổn thương do các hành vi xâm hại trên mạng. Việc bảo vệ phải toàn diện, không chỉ dừng ở khía cạnh pháp lý, mà còn phải có hệ thống hỗ trợ tâm lý, pháp lý và xã hội để giúp các em phục hồi, ổn định tinh thần và hòa nhập trở lại.

Ngoài ra, dự thảo luật cũng cần quy định rõ hơn vai trò của lực lượng chuyên trách bảo vệ an ninh mạng trong việc chủ động phát hiện, ngăn chặn và xử lý nghiêm các hành vi sử dụng không gian mạng gây nguy hại cho trẻ em. Các cơ quan quản lý nhà nước về thông tin và truyền thông cần được giao thẩm quyền kiểm tra, giám sát định kỳ việc tuân thủ của các doanh nghiệp cung cấp nền tảng số, nhằm bảo đảm quy định pháp luật không chỉ dừng ở khía cạnh hình thức, mà thật sự có sức răn đe và tính khả thi cao.

“Tôi tin rằng, nếu các nội dung này được tiếp thu và hoàn thiện, Điều 20 của Luật An ninh mạng (sửa đổi) sẽ không chỉ mang ý nghĩa pháp lý, mà còn trở thành lá chắn thực chất vừa mạnh về chế tài vừa hiệu quả trong thực thi và nhân văn trong bảo vệ thế hệ trẻ trên không gian mạng” - đại biểu Lê Thị Song An nhấn mạnh.

Cùng quan điểm, đại biểu Hà Ánh Phượng (đoàn Phú Thọ) cho rằng, việc bổ sung Điều 20 vào Luật An ninh mạng là nội dung tiến bộ, nhưng còn tồn tại khoảng trống trong nhận diện và xử lý hành vi gây hại. Đại biểu đề nghị, bổ sung bộ tiêu chí xác định nội dung độc hại đối với trẻ em; đồng thời, yêu cầu thiết lập các hàng rào bảo vệ quyền riêng tư, đặc biệt liên quan đến việc thu thập và xử lý dữ liệu cá nhân trẻ em.

Theo đại biểu, không gian mạng thay đổi liên tục, vì vậy cần áp dụng nguyên tắc phân tầng nghĩa vụ theo rủi ro, tránh việc đặt gánh nặng kỹ thuật quá lớn lên các doanh nghiệp nhỏ và đề xuất xây dựng cơ chế khiếu nại nhanh và báo cáo minh bạch về các vi phạm. “Cần bổ sung bộ tiêu chí rõ ràng để nhận diện nội dung độc hại đối với trẻ em, đồng thời thiết lập các hàng rào bảo vệ quyền riêng tư, nhất là liên quan tới dữ liệu cá nhân” - đại biểu nêu.

Ở góc độ công nghệ, đại biểu Lê Thị Thanh Lam (đoàn TP Cần Thơ) cho rằng dự thảo cần theo kịp tốc độ phát triển của các công nghệ mới và đề xuất cấm sử dụng trí tuệ nhân tạo để giả mạo hình ảnh, khuôn mặt, giọng nói - hành vi vì những hoạt động này ngày càng phổ biến và tiềm ẩn nguy cơ xâm hại trẻ em. Đại biểu cũng kiến nghị mở rộng phạm vi bảo vệ tới các nhóm yếu thế khác và áp dụng cơ chế phân tầng nghĩa vụ để tạo sự công bằng giữa các loại hình nền tảng.

Trong khi đó, đại biểu Bế Trung Anh (Vĩnh Long) lưu ý rằng, trẻ em có thể trở thành nạn nhân dù không trực tiếp tương tác trên mạng, ví dụ như khi hình ảnh bị sử dụng trái phép. Do đó, đại biểu đề nghị bỏ các cụm từ mang tính giới hạn phạm vi áp dụng và bổ sung nguyên tắc bảo vệ dữ liệu cá nhân trẻ em, đồng thời, yêu cầu có cơ chế giám sát độc lập để tránh lạm dụng trong các biện pháp ngăn chặn, giám sát trên mạng.