Thanh gươm “trong truyền thuyết” của các chiến binh Tây Ban Nha cổ đại
Falcata được coi là một trong số ít những thanh gươm viết nên lịch sử nhân loại của người Iberia nhờ tích hợp “sức mạnh kép” gồm sức bổ và sức chém sắc lẹm. Hiện nay, nó luôn nằm trong top vũ khí cổ được săn lùng ráo riết bởi tính chất “độc nhất vô nhị”. Và gần đây, từ khoá Iberia Falcata lại càng “hot” hơn nữa trong giới khảo cổ sau khi cảnh sát quốc gia Tây Ban Nha thu hồi được một thanh gươm khoảng 2.000 tuổi còn nguyên vẹn từ một vụ triệt phá đường dây buôn đồ cổ trên không gian mạng.
Thanh bảo kiếm của lịch sử
Lịch sử phát triển của nhân loại chứng kiến sự ra đời của vô vàn công cụ sản xuất, đồ trang sức, đặc biệt phải kể đến những phát minh về vũ khí. Trong số đó, lưỡi gươm dường như trở thành vật phẩm nổi bật bởi công năng và những câu chuyện đằng sau nó. Thậm chí, có những loại đã trở thành biểu tượng của những thời đại lịch sử khác nhau.
Nếu Khopesh là lưỡi gươm có sức ảnh hưởng lớn nhất trong thời kỳ đồ đồng của Ai Cập, thanh gươm Katana là biểu tượng hùng cường của nền văn hóa Nhât Bản, thì Falcata được coi là thanh gươm "trong truyền thuyết", vô cùng nổi danh của các chiến binh Tây Ban Nha cổ đại.
Đầu tháng 12, cảnh sát quốc gia Tây Ban Nha ra thông cáo cho biết đã triệt phá được một đường dây buôn cổ vật và thu giữ được một thanh bảo kiếm Falcata. Do dịch bệnh COVID-19, đường dây bất hợp pháp này đã thực hiện các giao dịch thông qua một trang truyền thông xã hội nổi tiếng.
Theo các chuyên gia khảo cổ học của Tây Ban Nha, nếu như thanh gươm Falcata được người Iberia sử dụng trong khoảng giữa thế kỷ V đến thế kỷ I trước Công nguyên thì thanh gươm mà cảnh sát nước này vừa thu giữ có niên đại từ thế kỷ thứ III đến thế kỷ I trước Công nguyên. Thông thường Falcata là vũ khí cá nhân nên nó có xu hướng được chôn cùng với chủ nhân khi đã mất và phần lưỡi kiếm sẽ bị phá huỷ. Tuy nhiên, thanh gươm mà cảnh sát nước này thu hồi lại ở trong tình trạng nguyên vẹn, phần lưỡi sắc vẫn còn phủ một lớp bạc và phần cán được chạm khắc tinh xảo nên được giới buôn bán cổ vật săn lùng ráo riết.
Theo mô tả của Bảo tàng Bảo vật quốc gia Tây Ban Nha, Falcata là một trong những thanh gươm hai lưỡi chất lượng cao nhất của Địa Trung Hải, được chế tạo bởi các thợ rèn chuyên nghiệp sống ở phía Nam và phía Đông bán đảo Iberia. Chúng được rèn từ loại quặng sắt có độ tinh khiết cao. Lưỡi gươm có chiều dài từ 45-55 cm.
Điểm khác biệt của nó là lưỡi gươm được chia thành hai phần. Thiết kế này giúp kết hợp hai đặc tính, để nó vừa có sức bổ của một chiếc rìu, vừa có sức chém của một thanh gươm, do đó có thể dễ dàng xuyên thủng lá chắn, nhất là rất “thành thạo” trong việc chặt đứt mũi giáo. Để kiểm tra chất lượng, một người lính sẽ đặt thanh gươm trên đầu và song song với mặt đất, sau đó một tay cầm chuôi, tay cầm mũi kiếm và đồng thời uốn cho tới khi cả chuôi và mũi kiếm chạm vào hai vai. Khi buông tay ra, lưỡi gươm sẽ trở lại bình thường mà ko có bất kỳ một dấu hiệu từng bị uốn cong nào.
“Falcata là một loại vũ khí phức tạp với khả năng chém và bổ. Chúng được sử dụng hiệu quả trên chiến trường và mang giá trị biểu tượng liên quan đến sự giàu có và địa vị xã hội của chủ sở hữu. Kẻ địch sẽ không còn cơ hội sống sót khi thanh gươm hoàn thành tốt chức năng của nó. Đây là kết quả của một thiết kế nhất quán. Hình dáng cong và bất đối xứng giúp phân bổ trọng lượng để thanh gươm có thể tập trung lực với chuôi kiếm, giúp gia cố thêm sự bền bỉ và khả năng chống chịu nếu bị tấn công, trong khi đó, lưỡi kiếm hai tác dụng khiến nó trở nên linh hoạt", đại diện của Bảo tàng Bảo vật quốc gia Tây Ban Nha nhấn mạnh.
Trên thực tế, ngoài những thanh gươm được rèn hàng loạt để phục vụ chiến đấu, không bao giờ có hai thanh Falcata giống hệt nhau bởi chúng thường là hàng đặt cao cấp và được thiết kế để có độ dài để phù hợp với cánh tay của chủ nhân. Được biết, Falcata vô cùng nổi tiếng dưới triều đại của tướng Hannibal, và nó được nhiều nhà sử học coi là một trong những nhân tố chủ chốt giúp tướng Hannibal nghiền nát quân La Mã trong trận đại chiến Cannae vào năm 216 trước Công nguyên.
Không chỉ là “giải cứu” cổ vật
Liên hợp quốc định nghĩa “tài sản văn hóa”, cụ thể là các cổ vật và tác phẩm nghệ thuật, là một phần quan trọng trong di sản chung của loài người. Đây là những bằng chứng độc nhất, vô giá về sự tiến hóa và bản sắc của từng dân tộc. Và Falcata của người Tây Ban Nha cổ là một phần trong số đó.
Phía cảnh sát Tây Ban Nha cho hay, cuộc điều tra nêu trên bắt đầu sau khi họ phát hiện một đối tượng sử dụng mạng xã hội để rao bán thanh gươm Falcata lừng danh. Ngay lập tức, họ đã triển khai các biện pháp nghiệp vụ để xác nhận sự tồn tại thật sự của thanh gươm này, đồng thời lập kế hoạch tác chiến và thu hồi được thanh gươm Falcata nguyên vẹn cùng hơn 200 cổ vật khác như đầu mũi tên, đồ trang sức và rất nhiều đồ gốm tinh xảo. Các đối tượng trong đường dây sống tại tỉnh Jaén, vùng Anadalucían, đã bị bắt giữ với cáo buộc chiếm đoạt và xâm phạm di sản lịch sử quốc gia.
Được biết, số lượng các nhóm tội phạm có tổ chức tham gia hoạt động buôn bán, tàng trữ tài sản văn hóa ngày càng nhiều tại Tây Ban Nha. Tuy nhiên, do tình hình COVID-19 phức tạp, các đối tượng không tổ chức giao dịch ngoài chợ đen mà sử dụng không gian mạng.
“Trong khi chúng kiếm được lợi nhuận khủng từ những giao dịch phi pháp thì nhân loại sẽ mất đi rất nhiều thông tin khảo cổ, văn hóa và lịch sử quan trọng. Chúng tôi đã và đang tăng cường mạnh mẽ các chiến dịch triệt phá nhiều đường dây buôn bán cổ vật bởi đó không chỉ là giải cứu cổ vật mà còn góp phần vào công tác bảo tồn di sản”, đại diện cảnh sát quốc gia Tây Ban Nha nhấn mạnh.