Bolivia: Những đứa trẻ lớn lên sau song sắt nhà tù

Nhà tù là sự lựa chọn tốt nhất hoặc duy nhất

Nhà tù San Pedro nằm ở trung tâm của thành phố La Paz. Ở đây, có rất nhiều tội phạm với các tội danh khác nhau như giết người, trộm cắp, có người bị kết án 30 năm tù, thậm chí còn cao hơn. Đó là một tòa nhà với cầu thang ọp ẹp, tăm tối. Rosy, một người mẹ trẻ nói rằng, khi chồng bị bắt giam vì tội hành hung bốn năm trước đây, cô không có tiền để trả tiền thuê nhà và các loại phí dịch vụ khác. Mặc dù Rosy thừa nhận, San Pedro không phải là nơi lý tưởng để nuôi con nhưng vì hoàn cảnh, cô đã chuyển gia đình đến nhà tù.

"Hoàn cảnh buộc tôi phải quyết định như vậy. Ở bên ngoài có quá nhiều khoản chi phí và tôi không thể gánh vác một mình", Rosy nói. Juan, chồng của Rosy mua một xà lim nhỏ với giá khoảng 600 bảng Anh. Tù nhân không bị tính phí điện, nước và được cung cấp một bữa ăn/ngày. Thực phẩm cũng được cung cấp miễn phí cho trẻ em dưới sáu tuổi. Với tiền bảo hiểm và khoản thu nhập 60 bảng/tháng mà Rosy kiếm được bằng cách bán thức ăn cho tù nhân và du khách, gia đình Rosy có thể duy trì cuộc sống ở  San Pedro.

Công việc thường ngày của Rosy là buổi sáng, đưa đứa con nhỏ đến trường, sau đó đi mua thực phẩm để chế biến và bán cho các tù nhân. Buổi chiều, cô đến trường đón con gái và hai người sẽ đi thẳng đến San Pedro, nhà tù khét tiếng nhất của Bolivia. Rosy kể về những khó khăn, vất vả mà mình đã trải qua khi quyết định nuôi con trong song sắt nhà tù. "Ban đầu tôi rất sợ. Tôi nghĩ rằng, những điều không may có thể xảy ra bất cứ lúc nào, nhưng giờ thì mọi thứ đã ổn. Tất cả phụ thuộc vào cha mẹ, chúng tôi cố gắng hết sức để bảo vệ và chăm sóc con cái. Nếu những đứa trẻ ở bên ngoài, chúng tôi không thể làm như vậy".

Một phụ nữ sống với chồng và 5 đứa con trong nhà tù San Pedro, trong đó, đứa bé nhất trên lưng mới 2 tuần tuổi.

Obrajes là nhà tù dành riêng cho nữ giới được xây dựng như một mê cung đông đúc với những căn phòng nhỏ. Andrea đang thụ án tại đây vì tội danh buôn thuốc phiện. Hai trong số 5 đứa con của Andrea đang sống cùng mẹ tại Obrajes.

Theo số liệu chính thức, có 1.500 trẻ em Bolivia sống với bố mẹ sau song sắt nhà tù nhưng con số thực tế có thể cao hơn nhiều lần, đặc biệt vào các ngày nghỉ khi trẻ em đến thăm cha mẹ bị giam giữ. Hằng ngày, phụ nữ và trẻ em sống cùng với các tù nhân đi ra ngoài qua lối đi riêng để làm việc hoặc đến trường. Theo luật pháp quốc gia Bolivia, trẻ em không được sống cùng bố mẹ là tù nhân trong nhà tù khi lên 6 tuổi. Tuy nhiên, trên thực tế, nhiều trẻ em tiếp tục ở lại, sống cùng bố mẹ vì bố mẹ không muốn con cái ra bên ngoài. Các tù nhân lo sợ rằng, con cái họ sẽ bị lạm dụng khi sống ở ngoài, ngay cả khi người nuôi dưỡng chúng là họ hàng gần xa. Chính điều này khiến một số tù nhân cảm thấy rằng, lớn lên trong nhà tù là lựa chọn tốt nhất cho con cái, tất nhiên, đôi khi, đó là sự lựa chọn duy nhất.

Những rủi ro không thể lường trước

Nhiều người đàn ông ở San Pedro nói rằng, trẻ em là của cải lớn nhất trong cuộc đời và hạnh phúc gia đình là động lực để tù nhân cải tạo tốt, sớm được trả tự do, hòa nhập với cộng đồng. Nancy, con gái của Rosy lớn lên ở San Pedro và nhà tù là môi trường sống duy nhất mà em được biết.

Nhiều tổ chức hoạt động quốc tế, trong đó có Liên Hợp Quốc đã lên tiếng về sự hiện diện của trẻ em trong các nhà tù Bolivia. Mặc dù các nhà tù ở Bolivia được đánh giá là ít bạo lực hơn so với nhà tù ở các nước Mỹ Latinh khác nhưng nhà tù vẫn là nơi tiềm ẩn nhiều rủi ro không thể lường trước. Năm ngoái, một cô gái bị hãm hiếp bởi những người đàn ông trong nhà tù ở San Pedro, một đứa trẻ chết trong tù Santa Cruz ở Palmasola, rồi bạo lực trong tù khiến hàng chục người thiệt mạng...

"Không thể lấy vấn đề gia đình để biện minh cho vấn đề này. Không có nhà tù nào là thuận lợi cho sự phát triển tích cực của một đứa trẻ", Lidia Rodriguez, cán bộ văn phòng nhân quyền của Bolivia chia sẻ. Rodriguez cho biết, cũng rất khó khăn để tìm người thân bên ngoài nhà tù chăm sóc trẻ nhưng các tù nhân bị giam giữ không thể mang lại hạnh phúc cho con cái. "Thay vào đó", Rodriguez nói, "họ muốn giữ bọn trẻ với hy vọng nó sẽ được ra tù sớm hơn". Rodriguez cho biết, cô và cộng sự của mình sẽ tiếp tục nỗ lực để đưa trẻ em ra khỏi các nhà tù, nhất là nhà tù nam giới như San Pedro. Tuy nhiên, Rodriguez cũng thừa nhận rằng, làm thế nào để đảm bảo rằng, những đứa trẻ có cuộc sống an toàn hơn và có nhiều cơ hội để phát triển khi sống ở bên ngoài cũng là một vấn đề nan giải