Gỡ “điểm nghẽn” thể chế, khơi thông nguồn lực đất đai

Hàng triệu tỷ đồng “ngủ quên” trong đất

Việc Quốc hội khóa XVI ban hành Nghị quyết số 29/2026/QH16 quy định “Cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật về đất đai của tổ chức, cá nhân xảy ra trước khi Luật Đất đai năm 2024 có hiệu lực và tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho các dự án tồn đọng, kéo dài”, đánh dấu nỗ lực tháo gỡ những "điểm nghẽn" thể chế vốn đã tồn tại nhiều năm. Với tinh thần đổi mới và hành động quyết liệt, Nghị quyết này được kỳ vọng sẽ giải phóng nguồn lực đất đai khổng lồ đang bị "đóng băng", tạo đà cho mục tiêu tăng trưởng GDP hai con số trong tương lai gần.

Số liệu từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường, tính đến cuối tháng 3/2025, cả nước có đến 4.489 dự án gặp khó khăn, vướng mắc. Tổng diện tích đất bị kẹt lại lên tới gần 200.000 ha với tổng mức đầu tư khổng lồ là hơn 3,35 triệu tỷ đồng.

Mặc dù các địa phương và Chính phủ đã nỗ lực xử lý được hơn 1.100 dự án, nhưng vẫn còn đó 1.524 dự án thuộc thẩm quyền của Quốc hội đang chờ đợi một cơ chế đặc thù để được "giải cứu". Ước tính, giá trị đầu tư của riêng nhóm dự án này đã lên tới 2,5 triệu tỷ đồng. Đây là nguồn lực cực kỳ lớn đang bị lãng phí, gây hệ lụy trực tiếp đến sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.

TS Nguyễn Văn Đính, Phó Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản Việt Nam cho rằng, hàng loạt dự án chậm triển khai có nhiều nguyên nhân, trong đó có những vướng mắc đến từ thể chế, quy hoạch và giải phóng mặt bằng. Việc chậm triển khai không chỉ ảnh hưởng đến doanh nghiệp mà còn tác động tiêu cực đến nhiều chủ thể khác. Với doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, dòng vốn bị “chôn” trong các dự án kéo dài khiến hiệu quả đầu tư suy giảm, sức khỏe tài chính yếu đi.

Với Nhà nước, các dự án chậm tiến độ làm gián đoạn quy hoạch, ảnh hưởng đến mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội và chỉnh trang đô thị. Còn với người dân, nhiều trường hợp đã bàn giao đất với kỳ vọng phát triển, nhưng lại không được hưởng lợi, dẫn đến suy giảm niềm tin.

“Đáng chú ý, tổng nguồn vốn bị “đóng băng” trong các dự án dở dang là rất lớn. Nếu được khơi thông, đây sẽ là nguồn lực rất lớn để tái đầu tư, kích thích tăng trưởng và tạo hiệu ứng lan tỏa tới nhiều ngành nghề liên quan”, TS Nguyễn Văn Đính nhận định.

Hỗ trợ tăng trưởng hai con số

Lý giải về sự cần thiết của Nghị quyết 29, chuyên gia pháp lý, Luật sư Nguyễn Văn Đỉnh cho rằng, nếu chỉ áp dụng các quy định thông thường của Luật Đất đai, việc tháo gỡ gần như là "nhiệm vụ bất khả thi". Bởi lẽ, bản chất của các dự án này là đã tồn tại những vi phạm pháp luật nhất định từ trước khi Luật Đất đai 2024 có hiệu lực.

Nghị quyết 29/2026/QH16 ra đời chính là một cơ chế mang tính ngoại lệ, cho phép xử lý các sai phạm dựa trên sự đánh giá khách quan, toàn diện và nhân văn. Thay vì đình trệ kéo dài dẫn đến lãng phí, Nghị quyết cho phép các dự án tiếp tục được triển khai nếu đáp ứng các điều kiện cụ thể, từ đó đưa đất đai vào sử dụng hiệu quả.

“Các chính sách lớn tại Nghị quyết số 29/2026/QH16 có thể điểm ra ở đây là: Xử lý dự án đã được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất với loại đất ở không hình thành đơn vị ở/đất ở để xây dựng và kinh doanh bất động sản du lịch; xử lý giao đất, cho thuê đất đối với các dự án có vi phạm về lựa chọn nhà đầu tư, vi phạm về giao đất, cho thuê đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất; xử lý dự án đầu tư trên khu đất do nhà nước thu hồi đất không đúng quy định mà chủ đầu tư dự án đã bỏ kinh phí để thu hồi đất, giải phóng mặt bằng; xử lý các dự án đầu tư trong trường hợp có vi phạm về mục đích sử dụng đất; xử lý các dự án dự án đầu tư xây dựng lưới điện đang triển khai xây dựng nhưng chưa thực hiện chấp thuận chủ trương đầu tư”, Luật sư Nguyễn Văn Đỉnh phân tích.

Trong khi đó, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TP Hồ Chí Minh (HoREA) Lê Hoàng Châu nhận định, triển khai hiệu quả Nghị quyết 29/2026/QH16 sẽ là cú hích cực mạnh để khơi thông nguồn lực đầu tư triệu tỷ đồng đang "đắp chiếu". Đây là yếu tố then chốt để hỗ trợ mục tiêu tăng trưởng GDP hai con số trong năm 2026 và tạo đà cho cả nhiệm kỳ 2026 - 2030.

Sự quyết liệt của Chính phủ còn được thể hiện qua việc Bộ Tư pháp và Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang khẩn trương hoàn thiện dự thảo Nghị định hướng dẫn theo thủ tục rút gọn. Việc Nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1/5/2026 cùng với các văn bản hướng dẫn đồng bộ sẽ sớm đưa những chính sách đặc thù này vào thực tiễn, hồi sinh hàng nghìn dự án và mang lại niềm tin cho thị trường.

“Nghị quyết 29/2026/QH16 không chỉ là một giải pháp tình thế để xử lý những tồn tại cũ, mà còn là minh chứng cho tinh thần đổi mới của Quốc hội và Chính phủ trong việc tháo gỡ rào cản thể chế. Bằng cách hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân, Nghị quyết mở ra một chương mới cho việc sử dụng hiệu quả nguồn lực đất đai, đóng góp trực tiếp vào kinh tế - xã hội của đất nước”, ông Lê Hoàng Châu nói.