Kỷ niệm 70 năm tác phẩm "Nhật ký trong tù" của Chủ tịch Hồ Chí Minh: Những bài học còn nguyên giá trị

Các nhà soạn sách đâu có hiểu sai?

08:00 30/09/2013
Trao đổi với nhà văn Hoàng Quảng Uyên về một ý kiến liên quan tới bài thơ "Lai Tân".

Trong bài viết "Một cách hiểu bài thơ "Lai Tân" đăng trên Báo Văn nghệ Công an số 206, ra ngày 19/8/2013, tác giả Hoàng Quảng Uyên có đưa ra những ý kiến mà anh xem là "phát hiện mới" của mình về cách hiểu câu thơ thứ 3 trong bài thơ "Lai Tân" của Bác Hồ (trong tập "Nhật ký trong tù") như sau: "Từ năm 2006 đến năm 2009 trong những chuyến sang Trung Quốc, tôi đã hỏi những người "có chữ" ở Quảng Tây như Giáo sư Hoàng Tranh, Giáo sư Nông Lập Phu, nhà báo Hoàng Tổ Giang, các nhà văn, nhà thơ Phùng Nghệ, Đường Trạch Hoàn, Lương Hiểu Văn... về nghĩa của câu 3 trong bài Lai Tân: "Huyện trưởng thiêu đăng biện công sự", họ đều trả lời: Đó là một câu tiếng lóng phổ biến ở Trung Quốc có nghĩa là: "Huyện trưởng đốt đèn hút thuốc phiện!". ở Việt Nam, trong những lần trò chuyện với những người am hiểu tiếng Trung và văn hóa Trung Hoa (như các ông Trần Đình Hiến, Vương Hùng) họ cũng đều khẳng định: đó là một câu tiếng lóng. Như vậy là phải hiểu câu 3 là một câu tiếng lóng có nghĩa: "Huyện trưởng đốt đèn hút thuốc phiện!". Muốn hiểu và giảng như vậy trước hết trong văn bản "Nhật ký trong tù", câu 3 cần có một chú thích: "Câu này là một câu tiếng lóng phổ biến ở vùng Quảng Tây, Trung Quốc có nghĩa là "Huyện trưởng đốt đèn hút thuốc phiện". Chú thích và hiểu như vậy bài thơ "Lai Tân" trở nên "dễ hiểu", đúng lôgích hơn".

Đúng là tác giả Hoàng Quảng Uyên có điều kiện để tìm hiểu từ "những người "có chữ" ở Quảng Tây" để rồi phát hiện ra "Đó là một câu tiếng lóng phổ biến ở Trung Quốc có nghĩa là: "Huyện trưởng đốt đèn hút thuốc phiện!". Với khoa văn học, sự khảo cứu này là rất cần thiết nhưng không thể vì thế mà tác giả lại cho rằng "Chính vì không truy nguyên tận gốc mà cách giảng, cách hiểu bài thơ "Lai Tân" từ trước đến nay là chưa trúng, đặc biệt là cách giảng ở trong sách giáo khoa Ngữ văn lớp 11 (cũng như hàng chục cuốn hướng dẫn giảng dạy, sách để học giỏi môn văn... mỗi sách giảng một kiểu tuỳ cách hiểu của người soạn)". Đây chẳng phải là một sự nhận định với ngầm ý: Giới học thuật của khoa văn học nước nhà cùng với những tác giả biên soạn sách giáo khoa Ngữ văn đã chưa thật sự truy nguyên tận gốc để đến nỗi giảng một cách tùy tiện câu thơ trên của Bác.

Xin thưa không cần phải đến Quảng Tây xa xôi để có thể hiểu được câu thơ ấy vì ở ta, từ lâu GS Đặng Thai Mai và nhà thơ Hoàng Trung Thông đã từng đề cập đến nghĩa của câu thơ này: "Huyện trưởng thì đốt đèn làm việc công (tức hút thuốc phiện - theo Đặng Thai Mai và Hoàng Trung Thông)" (trang 102, Sách "Ngữ văn 11 Nâng cao", tập hai, trang 102, NXB Giáo dục, 2007).

GS Lê Trí Viễn trong tiểu luận "Đọc lại bản dịch Nhật ký trong tù", in trên Tạp chí Tác phẩm mới số 8 - 1970 đã viết: "Bài ở Lai Tân có một câu không rõ ngay nghĩa ở nguyên văn: "Thiêu đăng huyện trưởng biện công sự" (Dịch: Khêu đèn huyện trưởng làm công việc). Hai câu thơ trên nói sự đánh bạc và hối lộ, còn ở đây thì anh huyện trưởng làm việc công (việc công chứ không phải là công việc) gì mà phải đốt đèn? Có người nói hắn moi việc để kiếm chác, nhưng như thế cũng là ăn đút. Có ý lại cho rằng: hay là hắn ta hút thuốc phiện? Không rõ".

Ở sách giáo khoa Ngữ văn 11 (NXB Giáo dục, 2007) trong phần chú thích, các tác giả cũng đã viết: "Chong đèn: nguyên văn thiêu đăng là đốt đèn (có ý kiến cho là đốt đèn bàn hút thuốc phiện)" (trang 45).

Chưa hết, ở cuốn "Chuẩn bị kiến thức ôn thi tốt nghiệp trung học phổ thông và tuyển sinh Đại học Cao đẳng môn Ngữ văn" do Nguyễn Thanh Bình - Ngô Văn Tuần viết chung (NXB Giáo dục Việt Nam, 2012), về bài "Lai Tân", các tác giả cũng nhận định: "Ba câu đầu mang tính chất tự sự: Kể lại những sự việc, hình ảnh chân thực hiện ra trước mắt người tù: Ban trưởng thì ngày ngày đánh bạc; cảnh trưởng thì tìm cách bóc lột tù nhân, nhận hối lộ, tống tiền còn Huyện trưởng thì đêm đêm chong đèn "làm việc công" (thực chất là hút thuốc phiện".

Như vậy, bằng việc kê cứu một số sách giáo khoa, sách tham khảo, chúng tôi nhận thấy, đâu có chuyện "cách hiểu bài thơ "Lai Tân" từ trước đến nay là chưa trúng, đặc biệt là cách giảng ở trong sách giáo khoa Ngữ văn lớp 11 (cũng như hàng chục cuốn hướng dẫn giảng dạy, sách để học giỏi môn văn... mỗi sách giảng một kiểu tuỳ cách hiểu của người soạn)" như tác giả Hoàng Quảng Uyên đã viết để đến nỗi "Cần có sự trao đổi qua lại để đi tới thống nhất cách giảng đúng cho hàng triệu học sinh một bài thơ hay, sâu sắc và .. dễ hiểu như bài Lai Tân". Vả chăng, nếu có xảy ra sự hiểu sai câu thơ ở đâu đó (cuốn sách nào đó) thì cũng chỉ là trường hợp cá biệt. Và điều quan trọng là, cách hiểu câu thơ "Huyện trưởng thiêu đăng biện công sự" ra là "Huyện trưởng đốt đèn hút thuốc phiện!" đâu phải đến tác giả Hoàng Quảng Uyên mới "phát hiện" ra?

Trầm Thanh Tuấn

Tối 4/4 trên sân Hàng Đẫy, CLB Công an Hà Nội (CAHN) đã giành chiến thắng đậm 5-1 trước SHB Đà Nẵng FC trong khuôn khổ vòng 17 V.league mùa 2025/2026, qua đó tiếp tục củng cố vững chắc ngôi đầu bảng xếp hạng. Trận đấu này mang ý nghĩa đặc biệt khi tiền vệ Nguyễn Quang Hải và thủ môn Nguyễn Filip cùng cán mốc 100 lần ra sân trong màu áo đội bóng Thủ đô.

Thất bại đậm 0-4 trước Manchester City tại tứ kết FA Cup tối 4/4 (giờ Việt Nam) không chỉ khiến Liverpool dừng bước mà còn đẩy HLV Arne Slot vào tâm điểm chỉ trích, trong bối cảnh “Lữ đoàn đỏ” đang bộc lộ nhiều dấu hiệu trục trặc ở mùa giải thứ hai dưới thời chiến lược gia người Hà Lan này.

Ngày 4/4, Phòng CSĐT tội phạm về ma tuý, Công an TP Hà Nội cho biết đã hoàn thành bản kết luận điều tra vụ án “Mua bán trái phép chất ma tuý” và “Sử dụng trái phép chất ma tuý” xảy ra tại phường Tây Hồ (Hà Nội). Căn cứ vào các tài liệu thu thập được, Cơ quan CSĐT Công an TP Hà Nội đã chuyển hồ sơ sang Viện KSND TP Hà Nội đề nghị truy tố 4 đối tượng.

Công ty Deahan đã thực hiện 60 hợp đồng, lắp đặt 69 trạm quan trắc tại 47 đơn vị trên 23 tỉnh, thành; Công ty Seiki thực hiện 21 hợp đồng, lắp đặt 76 trạm quan trắc trên 20 tỉnh, thành. Dư luận đặt câu hỏi, vậy Đậu Tuấn Anh, Chủ tịch HĐQT Công ty Seiki và Công ty Deahan có vai vế thế nào, có chiêu bài gì đặc biệt mà được ưu ái như vậy?

Vụ việc 300 tấn thịt lợn nhiễm dịch tả lợn châu Phi được tuồn ra thị trường, thậm chí vào các trường học đã gây bức xúc trong dư luận. Sự việc xảy ra cho thấy, đã có sự buông lỏng quản lý, “đứt gãy” trong cơ chế giám sát theo chuỗi, từ khâu kiểm dịch, kiểm soát giết mổ và giám sát lưu thông.

Hôm 2/4 (giờ địa phương), sứ mệnh Artemis II chính thức rời bệ phóng tại Trung tâm Vũ trụ Kennedy (Mỹ), đánh dấu lần đầu tiên sau hơn 50 năm con người quay trở lại quỹ đạo Mặt trăng. Với sự tham gia của đội ngũ phi hành gia đặc biệt và hệ thống công nghệ trị giá hàng chục tỷ USD, chuyến bay không chỉ kiểm tra giới hạn vận hành của tàu Orion mà còn mang theo những thông điệp ấn tượng, từ hợp tác quốc tế đến câu chuyện truyền cảm hứng của một cậu bé 8 tuổi.

Một trong những nguyên nhân khiến hàng loạt dự án đầu tư công trên địa bàn TP Hồ Chí Minh chậm tiến độ, đội vốn đầu tư thời gian qua đã được chỉ rõ là do chậm trễ trong việc bồi thường, giải tỏa, thu hồi đất. Dù mức bồi thường theo Luật Đất đai năm 2024 đã tăng lên khá cao, đến ngày 30/3 vừa qua các cơ quan, đơn vị có trách nhiệm vẫn chưa thể giải ngân hết số tiền chi bồi thường, thu hồi đất của năm 2025….

Đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam là dự án trọng điểm quốc gia, có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với phát triển kinh tế - xã hội nên trong thời gian vừa qua, tại các địa phương có dự án đi qua, công tác chuẩn bị các điều kiện tốt nhất để khởi công, thi công dự án đang được tập trung cao độ.

Mùa tuyển sinh đại học năm 2026 chứng kiến sự xuất hiện của hàng loạt ngành học mới tại nhiều cơ sở giáo dục đại học, đặc biệt là các nhóm ngành liên quan đến công nghệ, trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi số. Thực tế này khiến thí sinh rất băn khoăn khi chọn ngành, chọn trường. 

Trước thực trạng mỹ phẩm giả, kém chất lượng đang len lỏi vào thị trường với nhiều thủ đoạn tinh vi, TP Hồ Chí Minh đã và đang mở cao điểm đấu tranh, quyết tâm “tuyên chiến” mạnh mẽ với loại tội phạm này. Không chỉ là vấn đề gian lận thương mại, mỹ phẩm giả còn trực tiếp đe dọa sức khỏe cộng đồng, đòi hỏi sự vào cuộc quyết liệt của cả hệ thống chính trị và người tiêu dùng.

Trong lúc nhảy lầu từ tầng 7 xuống đất, nam thanh niên va chạm dây cáp viễn thông, dây tải điện nên bật lên rồi mới rơi xuống trúng ô tô du lịch đang đậu trước khi chạm đất. Điều đáng nói là nam thanh niên này đã thoát chết sau ca cấp cứu tại bệnh viện.

Thời gian gần đây, tại nhiều địa phương trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa và một số tỉnh lân cận, “cơn sốt” săn lùng cây muội hồng bất ngờ bùng phát, thu hút sự quan tâm của không ít người chơi cây cảnh. Từ những hội nhóm trên mạng xã hội đến các cuộc trao đổi, mua bán ngoài đời thực, cây muội hồng được thổi giá lên cao hàng chục triệu, trở thành đối tượng săn tìm ráo riết. Tuy nhiên, phía sau thú chơi tưởng chừng vô hại này lại tiềm ẩn nhiều hệ lụy và những nguy cơ vi phạm pháp luật hiện hữu.

©2004. Bản quyền thuộc về Báo Công An Nhân Dân.
®Không sao chép dưới mọi hình thức khi chưa có sự đồng ý bằng văn bản của Báo Công An Nhân Dân.
English | 中文