Cánh cửa cho giấc mơ điện ảnh xa xỉ

Bước đi tất yếu của thị trường điện ảnh

Không hẹn mà gặp, dịp đầu năm, cùng lúc hai đơn vị chuyên về AI trong điện ảnh ra mắt công chúng. Nếu AIRO là đơn vị chuyên ứng dụng AI vào việc sản xuất các video quảng cáo truyền hình, làm kỹ xảo điện ảnh thì Học viện Đào tạo điện ảnh và công nghệ MTH của đạo diễn - nhà sản xuất Mai Thu Huyền lại nhận nhiệm vụ đào tạo kỹ năng sử dụng AI. Đây là bước đi tất yếu của thị trường khi nền công nghiệp điện ảnh nước ta đang phát triển mạnh mẽ với sự tiếp sức không ngừng của công nghệ tân tiến.

Trước đây, trí tuệ nhân tạo chỉ được xem là công cụ hỗ trợ đắc lực trong vài khâu nhỏ khi sản xuất phim. Ở khâu tiền kỳ, đạo diễn Bá Cường cho biết AI có thể phân bổ và tối ưu hóa lịch trình quay phim, dự đoán các vấn đề tiềm ẩn có thể xảy ra trong quá trình sản xuất. Thông thường việc hoàn thiện một storyboard (kịch bản hình ảnh) khoảng 100 khung hình, ekip phải mất vài ngày làm thủ công trong khi nhờ AI thì chỉ mất vỏn vẹn một ngày.

Đạo diễn Võ Thanh Hòa thì ứng dụng AI vào việc xóa dây kỹ xảo ở khâu hậu kỳ của "Truy tìm Long Diên Hương". Các nghệ sĩ VFX (hiệu ứng hình ảnh) từng vất vả tách nền, xóa rác hình ảnh, khử nhiễu, phục hồi độ nét từng khung hình trong hàng trăm giờ làm việc thủ công. Giờ đây, AI đảm nhiệm phần nặng nhọc ấy. Con người chỉ cần kiểm tra và tinh chỉnh, nâng chất thay vì giải quyết thủ tục kỹ thuật.

Tuy nhiên, tại sự kiện ra mắt AIRO, các đạo diễn và nhà sản xuất đều thừa nhận, AI không còn là công cụ phụ trợ, mà là nền tảng sản xuất cốt lõi để hiện thực hóa những giấc mơ điện ảnh tưởng như không thể. Trong nhiều thập niên, chúng ta vẫn luôn trăn trở, luyến tiếc khi những câu chuyện lịch sử đầy hào hùng, những huyền thoại dân gian mê hoặc, những thiên sử thi kỳ vĩ đẫm sắc màu tâm thức Á Đông hay thể loại khoa học viễn tưởng bay bổng… mãi mãi mắc kẹt trên trang giấy, chưa tìm được lối bước ra màn ảnh rộng.

Chúng ta không thiếu câu chuyện hay, cũng không thiếu sức sáng tạo hay người dám làm. Điều cản bước các nhà làm phim chính là kinh phí và công nghệ. Hầu bao khiêm tốn lẫn công nghệ hạn chế khiến họ không thể biến giấc mơ lớn thành sự thực. Có rất nhiều dự án huyền sử, giả sử từng ra mắt ồn ào và được công chúng rất kỳ vọng nhưng đến nay đều án binh bất động như "Huyết rồng", "Trưng Vương", "Quỳnh hoa nhất dạ"… Nay AI được xem như một vị cứu tinh.

Người Việt Nam tiên phong xây dựng nên loạt bộ phim 100% AI (từ kịch bản, hình ảnh, diễn viên đến âm thanh) chính là đạo diễn trẻ Phạm Vĩnh Khương. Phim của anh thường mang chủ đề siêu tưởng, trừu tượng. Không phải ai cũng đủ gan thực hiện một phim ngắn, thậm chí một bộ phim điện ảnh dài tới 90 phút chỉ với chiếc điện thoại thông minh và kho công cụ AI như Phạm Vĩnh Khương.

Những sản phẩm của anh như "Hay là chúng ta cứ như vậy một vạn năm", "Shadow of The Wolf" hay "Bức tranh Đại Việt" đã khiến nhiều người trầm trồ vì không còn phân biệt được ranh giới giữa ảo và thật.

Phạm Vĩnh Khương cho rằng nghệ thuật làm phim bằng AI không phải trò ảo thuật, mà là một phương pháp lao động nghệ thuật kiểu mới. Nhà làm phim không còn dựng cảnh trên trường quay, không cần dựng phông xanh rộng cả trăm mét vuông, không phải thuê cả đội kỹ xảo VFX xử lý từng khung hình. Một mình anh "đối thoại" trực tiếp với AI bằng lệnh, bằng dữ liệu, bằng ý tưởng của mình để bắt máy móc biến những ý tưởng đó thành hình ảnh động.

"Tấm hộ chiếu" để người làm phim thử bước qua giới hạn

Điều đáng nói nằm ở con số. Nếu phương pháp truyền thống biến "Bức tranh Đại Việt" thành một dự án tiêu tốn khoảng ba tỷ đồng, thì AI giúp nó thành hình với kinh phí chỉ khoảng ba triệu. Chênh lệch ấy khiến những ai trung thành với kiểu làm phim truyền thống phải giật mình. Hiện bộ phim điện ảnh làm hoàn toàn bằng AI mang tên "Mã thức tỉnh" cũng đang trong quá trình hoàn thiện.

Nội dung phim khắc họa bối cảnh năm 2060, khi công nghệ đang ở đỉnh cao và trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống của con người. Cuộc chiến giữa con người và AI liệu có bùng nổ? Dù mới tung ra vài thước phim nhá hàng nhưng người xem kinh ngạc khi hình ảnh diễn viên, bối cảnh vô cùng mãn nhãn.

Với những nhà sản xuất hướng tới dòng phim kỳ ảo, giả tưởng, huyền sử, viễn tưởng… - những thể loại đầy rủi ro, tốn kém, khó kêu gọi đầu tư - AI như tấm hộ chiếu để họ thử bước qua giới hạn. Ngoài kỹ xảo để tạo hình nhân vật, hiệu ứng tỉ mỉ đến từng chi tiết, AI còn xây dựng nên những đại cảnh hoành tráng mà trước đây chỉ có trường quay cực lớn hoặc những studio triệu đô mới kham nổi. Ông Thierry Nguyễn, đại diện AIOI Studios thú thật: "Trước đây một dự án có khi phải huy động vài trăm người để cùng làm. Nhưng hiện tại, nhờ AI, các studio quy mô nhỏ hơn có thể thực hiện với chi phí đầu tư ít hơn".

Với tham vọng xây dựng "vũ trụ phim linh dị dân gian Việt Nam", nhà sản xuất Mai Bảo Ngọc chia sẻ rằng việc tạo hình con vật kỳ ảo từng là thách thức không tưởng. Nay AI có thể dựng mô hình, tạo biến thể nhân vật nhanh hơn nhiều, để các nghệ sĩ tập trung làm đẹp, thêm thần thái, thêm linh hồn cho hình hài ảo đó. Hai dự án sắp tới của cô là phim linh dị "Heo năm móng", phim trinh thám "Án mạng núi Cấm" đều có sự tham gia của trí tuệ nhân tạo.

Còn với đạo diễn Nguyễn Quang Dũng, việc AI bước vào "Đất rừng phương Nam 2" giống như có thêm một chiếc chìa khóa mở kho báu. Những cảnh thú rừng từng phải loại bỏ ở phần một vì công nghệ không xử lý nổi, nay có thể trở lại với sự hỗ trợ thuật toán. Anh cũng tiết lộ nhờ AI, dự án phim hoạt hình thần thoại mang phong cách siêu thực mà mình ấp ủ 30 năm, nay mới có cơ hội bước lên màn ảnh.

Nhà sản xuất - diễn viên Đinh Ngọc Diệp cũng cho biết: "AI chắc chắn sẽ đóng vai trò then chốt để giải quyết bài toán về công sức và nguồn lực cho cả ekip trong dự án phim sử thi quy mô lớn của chúng tôi tới đây".

Đạo diễn, nhà sản xuất Mai Thu Huyền khẳng định: AI không thay thế con người, nhưng nó mở đường cho người làm phim đánh thức ước mơ lớn. "Tôi hoàn toàn tin tưởng rằng, nếu chúng ta biết cách tận dụng và làm chủ công nghệ, điện ảnh Việt Nam sẽ có những bước tiến rất xa. Những dự án như "Đất rừng phương Nam 2" hay các bộ phim hoạt hình sử dụng AI không chỉ là thử nghiệm, mà là tín hiệu cho một kỷ nguyên mới. Chúng ta không chỉ làm phim cho khán giả trong nước, mà với sự hỗ trợ của công nghệ, những câu chuyện mang đậm bản sắc Việt Nam hoàn toàn có thể tự tin bước ra thế giới với chất lượng hình ảnh và kỹ xảo đạt chuẩn quốc tế", cô nói.

Nhìn rộng hơn, có thể nói AI đang mở ra một cơ hội lớn hiếm có: giúp điện ảnh Việt đuổi kịp thế giới về công nghệ mà không cần nguồn lực khổng lồ. Khi những rào cản từng níu chân người làm phim được dỡ bỏ, bản lĩnh sáng tạo sẽ tỏa sáng. Và cũng chính khi người Việt có thể kể những câu chuyện của mình bằng công cụ hiện đại, kho tàng văn hóa dân gian, lịch sử, truyền thuyết sẽ được đánh thức, thay vì đứng bên lề như bấy lâu nay.

Câu chuyện sáng tạo và cảm xúc

Tuy nhiên, điểm nhạy cảm nhất vẫn là ranh giới mong manh giữa hỗ trợ và lệ thuộc. Không ít đạo diễn thừa nhận AI nếu dùng sai sẽ làm con người mất đi sự sáng tạo, trở nên lười suy nghĩ, dễ dãi với ý tưởng. Và dù AI có thể tạo cảnh vật, dựng bối cảnh, thiết kế nhân vật, nó vẫn chưa biết tạo cảm xúc. Đạo diễn Phạm Vĩnh Khương từng nói: "Nếu giao phó hết cho AI, người mất việc đầu tiên là kẻ thiếu nền tảng văn hóa và thẩm mỹ".

Điện ảnh cuối cùng cũng là câu chuyện của cảm xúc - thứ không máy móc nào có thể lập trình hoàn hảo. Một bộ phim có thể đẹp, có thể hoành tráng đến đâu, nhưng nếu thiếu hơi thở người kể, thiếu trải nghiệm sống, thiếu sự rung động sâu kín, thì nó chẳng khác nào một chiếc vỏ đắt tiền rỗng ruột. Qua đó, điều ngành làm phim Việt cần không chỉ là công cụ, mà còn là thái độ ứng xử với công cụ. Phải đủ tỉnh táo để biết lúc nào AI nên dẫn dắt và lúc nào phải trả tay lái về cho trái tim người sáng tạo.