Dự án nghìn tỷ ở Quảng Trị “ngủ” trên… giấy, vì sao?

Những con số này không chỉ phản ánh sự trì trệ thông thường, mà cho thấy hệ thống đang mắc kẹt ở nhiều tầng nấc: từ giải phóng mặt bằng, năng lực chủ đầu tư, đến sự thiếu quyết liệt trong điều hành. Điều đáng lo hơn là phía sau tỷ lệ thấp ấy là hàng loạt dự án trọng điểm bị kéo dài, đội chi phí và gây mất niềm tin của doanh nghiệp lẫn người dân.

“Đắp chiếu” từ vạch xuất phát

Bức tranh trì trệ càng trở nên rõ nét khi nhìn vào từng dự án cụ thể, trong đó nhiều công trình gần như “đắp chiếu” ngay từ vạch xuất phát. Đến ngày 28/10/2025, theo báo cáo của Sở Tài chính tỉnh Quảng Trị, địa phương vẫn còn 14 dự án sử dụng vốn ngân sách Nhà nước chưa giải ngân đồng nào. Các công trình này trải rộng trên nhiều lĩnh vực, từ an ninh, thể thao đến hạ tầng đô thị, phản ánh không chỉ sự ì ạch ở từng dự án mà còn là hạn chế trong năng lực triển khai và khả năng điều hành của các chủ đầu tư.

Đáng chú ý, dự án đầu tư trang thiết bị nghiệp vụ phục vụ phòng, chống tội phạm mạng và tội phạm sử dụng công nghệ cao, với kế hoạch vốn năm 2025 là 15,5 tỷ đồng, do Công an tỉnh Quảng Trị làm chủ đầu tư, đến nay vẫn chưa giải ngân đồng nào. Trong lĩnh vực văn hóa – thể thao, công trình nhà thi đấu đa năng huyện Đakrông cũ, vốn 6,12 tỷ đồng, được giao cho Ban Quản lý dự án (QLDA), Phát triển quỹ đất và Cụm công nghiệp xã Hướng Hiệp thực hiện, cũng chưa có tiến độ thực tế. Tình trạng tương tự xảy ra với dự án hạ tầng kỹ thuật đường số 2 tại khu quy hoạch đô thị Dinh Mười, vốn 9 tỷ đồng, do Ban QLDA đầu tư xây dựng xã Quảng Ninh quản lý…

Không chỉ những dự án vài tỷ hay vài chục tỷ đồng “đứng bánh”, mà ngay cả các công trình hạ tầng trọng điểm của tỉnh cũng rơi vào tình trạng tương tự. Trong danh sách “đỏ” có dự án đường tránh phía Đông TP Đông Hà cũ (đoạn từ nút giao đường Nguyễn Hoàng đến Nam cầu sông Hiếu), vốn 7,94 tỷ đồng, do Sở Xây dựng Quảng Trị làm chủ đầu tư; Cầu sông Hiếu và đường hai đầu cầu tại TP Đông Hà, vốn 6,41 tỷ đồng; Tuyến đường kết nối cảng hàng không Quảng Trị với Quốc lộ 1, vốn 24,174 tỷ đồng, đều do Ban QLDA đầu tư xây dựng tỉnh quản lý, thực hiện.

Nhóm dự án môi trường và an sinh xã hội cũng không khá hơn: Dự án Nâng cao năng lực thu gom, xử lý chất thải rắn, bảo vệ môi trường thích ứng với biến đổi khí hậu khu vực phía Bắc tỉnh Quảng Trị, vốn 12 tỷ đồng, do Sở Nông nghiệp và Môi trường làm chủ đầu tư; Dự án Trung tâm Bảo trợ xã hội và Phục hồi chức năng cho người khuyết tật tỉnh Quảng Trị, tổng mức đầu tư 293 tỷ đồng, vốn bố trí năm 2025 là 53,758 tỷ đồng, do Sở Y tế quản lý. Tất cả đều nằm trong nhóm dự án chưa giải ngân, cho thấy tình trạng trì trệ không chỉ ở quy mô nhỏ mà còn lan rộng đến các công trình trọng điểm.

Những dự án trọng điểm “đứng bánh”

Các dự án hạ tầng trọng điểm của tỉnh – vốn lớn và quan trọng – cũng đang chậm tiến độ, thậm chí chưa khởi công. Đáng chú ý nhất là dự án Quốc lộ 15D đoạn từ Cảng Mỹ Thủy đến cao tốc Cam Lộ – La Sơn (DA QL15D). Công trình, được bố trí 1.600 tỷ đồng vốn năm 2025, cũng nằm trong danh sách giải ngân 0 đồng. Dự án do Sở Xây dựng tỉnh Quảng Trị làm chủ đầu tư, Ban QLDA đầu tư xây dựng công trình giao thông (thuộc Sở Xây dựng) quản lý, và được Chính phủ bổ sung dự toán chi đầu tư phát triển cùng kế hoạch đầu tư công vốn ngân sách Trung ương từ tháng 7/2025.

Hiện chủ đầu tư đang hoàn tất mời thầu các gói tư vấn với tổng giá trị 28,856 tỷ đồng, gồm: Gói thầu số 12 tư vấn thẩm tra hồ sơ thiết kế bản vẽ thi công và dự toán; Gói thầu số 10 tư vấn khảo sát, lập hồ sơ thiết kế bản vẽ thi công, lập dự toán và mô hình thông tin công trình; Gói thầu số 9 lập hồ sơ mời thầu tư vấn khảo sát, lập hồ sơ thiết kế bản vẽ thi công và dự toán. Về lý do giải ngân vẫn dừng ở vạch xuất phát, ông Hoàng Đăng Cường, Phó Giám đốc Sở Xây dựng tỉnh Quảng Trị, cho biết gói thầu xây lắp trị giá 1.334,039 tỷ đồng chưa khởi công nên chưa có khối lượng để giải ngân (!). Vốn bố trí năm 2025 đã được lãnh đạo tỉnh quyết định chuyển sang năm 2026.

Không chỉ 14 dự án giải ngân 0%, Quảng Trị còn ghi nhận 41 dự án giải ngân dưới 20%, cùng nhiều công trình khác giải ngân dưới 10%, phản ánh thực trạng trì trệ lan rộng và đặt ra câu hỏi về năng lực triển khai cũng như hiệu quả quản lý đầu tư công của địa phương.

Nỗ lực chấn chỉnh

Ông Trần Phong, Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Trị, cho biết thời gian qua, UBND tỉnh đã ban hành nhiều văn bản đôn đốc, thúc đẩy giải ngân đầu tư công. Trong đó, nhiều dự án được lãnh đạo tỉnh trực tiếp kiểm tra, chỉ đạo gỡ vướng tại hiện trường. Tại dự án đường tránh phía Đông TP Đông Hà, trong lần kiểm tra đầu tháng 10/2025, Chủ tịch UBND tỉnh đã yêu cầu chủ đầu tư chỉ đạo đơn vị thi công huy động nhân lực, phương tiện, tập trung thi công các hạng mục của dự án, hoàn thành đến đâu thì khẩn trương giải ngân đến đó. Tuy nhiên, tiến độ giải ngân tại dự án vẫn chưa có chuyển biến, chịu ảnh hưởng của cả nguyên nhân khách quan lẫn chủ quan. Nhiều dự án trì trệ kéo theo tỷ lệ giải ngân kế hoạch vốn của tỉnh thấp, khiến Thủ tướng Chính phủ phải phê bình.

Trước tình hình đó, ngày 4/11/2025, Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Trị đã ký văn bản yêu cầu các đơn vị có tiến độ giải ngân thấp nghiêm túc kiểm điểm, đồng thời có biện pháp đẩy mạnh thực hiện và giải ngân kế hoạch vốn đầu tư công năm 2025. Cụ thể, các chủ đầu tư có tỷ lệ giải ngân từ 0% đến dưới 20% (tính đến 28/10/2025) phải làm rõ trách nhiệm của tổ chức, cá nhân liên quan, xác định nguyên nhân chậm trễ và đề xuất giải pháp khắc phục ngay. Họ phải hoàn thành nghiệm thu, thanh toán và giải ngân vốn lần đầu trước ngày 15/11/2025. Những đơn vị không có chuyển biến đến ngày 15/11 sẽ chịu hoàn toàn trách nhiệm trước Tỉnh ủy và UBND tỉnh.

Đối với các dự án không giải ngân hết vốn mà không thuộc trường hợp khách quan được phép kéo dài, dẫn đến hủy dự toán hoặc mất vốn, chủ đầu tư sẽ chịu hoàn toàn trách nhiệm trước Chủ tịch UBND tỉnh. Trường hợp dự án vẫn không có tiến triển, Sở Tài chính sẽ chủ trì phối hợp với Sở Nội vụ đề xuất UBND tỉnh áp dụng biện pháp xử lý nghiêm theo quy định. Đáng chú ý, sau khi lãnh đạo tỉnh Quảng Trị ban hành văn bản yêu cầu kiểm điểm, dự án Trung tâm Bảo trợ xã hội và Phục hồi chức năng cho người khuyết tật do Sở Y tế tỉnh làm chủ đầu tư đã vừa được khởi công xây dựng, đánh dấu bước chuyển biến tích cực đầu tiên.

Một tỉnh nghèo như Quảng Trị, từng kỳ vọng đầu tư công là động lực phát triển quan trọng, nay lại để hàng nghìn tỉ đồng “ngủ quên” ngay từ vạch xuất phát. Câu hỏi không thể tránh khỏi là: đâu mới thực sự là điểm nghẽn - năng lực chuẩn bị dự án, sự phối hợp giữa các sở, ngành, hay chính là trách nhiệm của từng chủ đầu tư đang dần mờ đi sau những báo cáo đều đặn? Thực trạng này không chỉ là con số, mà là thử thách đặt ra cho cách thức quản lý, điều hành và quyết tâm giải ngân vốn công, nhằm đảm bảo đầu tư công thực sự trở thành động lực phát triển bền vững cho tỉnh.