Nhộm nhoạm thị trường rau an toàn: Rau an toàn bán giá rau thường, chủ yếu tiêu thụ ở chợ đầu mối (Bài 2)

Người kinh doanh vì lợi nhuận, sự giám sát của cơ quan chức năng chưa chặt chẽ, dẫn tới rau “bẩn” đội lốt rau an toàn vào siêu thị, khiến người trồng rau thiệt đơn, thiệt kép.

Rau an toàn chỉ nhỉnh hơn 1.000-2.000 đồng/kg

Chúng tôi tới xã Vân Nội, huyện Đông Anh, một trong những vựa rau an toàn lớn nhất của Thủ đô, ngay từ đường gom vào cánh đồng, bà con nông dân đang hối hả phủ bạt nilon để “bảo vệ” rau trước mưa bão. Chị Nguyễn Thị Nhường, HTX Ba Chữ cho biết: “Chúng tôi tuy sản xuất theo quy trình rau an toàn, nhưng sản phẩm làm ra bán ở chợ rau an toàn Vân Nội theo giá thị trường, khi nào rau đắt thì được giá đắt, rau rẻ thì mất giá”. Hiện nay, giá 1kg rau cải bán tại chợ Vân Nội bán với giá lên 17.000 đồng. “Đó là giá mới tăng, trước chỉ có 13.000-15.000 đồng/kg. Thậm chí có khi rau vào vụ chỉ dưới 10.000 đồng/kg”, chị Nhường cho biết.

Thế mạnh của Vân Nội là sản xuất rau ăn lá, cả xã có 5 HTX chuyên sản xuất rau và 1 HTX vừa sản xuất rau vừa trồng lúa; 4 HTX tiêu thụ. Do không có đầu ra, bà con nông dân sau khi thu hoạch đem bán cho các đầu mối là HTX hoặc công ty thu mua, sau đó họ sơ chế, đóng gói, dán tem nhãn đưa vào tiêu thụ tại các bếp ăn, trường học, siêu thị…, phần còn lại người dân mang ra chợ bán. Theo bà con, rau an toàn đưa ra chợ người tiêu dùng không phân biệt được đâu là rau an toàn, đâu là rau thường. “1 bình thuốc trừ sâu sinh học từ 50.000-70.000 đồng, trong khi thuốc của Trung Quốc chỉ 25.000 đồng. Rau an toàn phải sử dụng phân bón hữu cơ, thuốc bảo vệ sinh học, nước giếng khoan, nên chi phí đầu tư cao hơn, nếu bán theo giá thị trường chúng tôi chỉ lấy công làm lãi, thậm chí lỗ nếu rau rớt giá”, chị Nhường nói.

Thế nhưng, chị Nhường vẫn tự hào vì rau an toàn Vân Nội được thu mua đắt hơn từ 1-2 nghìn đồng/kg so với rau ở các vùng khác mang về bán tại chợ rau an toàn ở đây. Bà Nguyễn Thị Huyền, Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Chủ nhiệm HTX Ba Chữ cho biết: HTX có 32 ha sản xuất rau an toàn, trong đó có 3ha là rau VietGap, có 7 sản phẩm OCOP. Đầu ra chúng tôi ký cho các đơn vị, xuất thô qua công ty, họ sơ chế mang đi tiêu thụ cho trường học và siêu thị.

Chợ rau an toàn có cả rau Trung Quốc

Tuy là vựa rau an toàn lớn nhất của Hà Nội, nhưng theo ông Nguyễn Tôn Tính, Chủ tịch UBND xã Vân Nội, ngoài bán cho các đầu mối là các HTX thu mua, còn lại tối bà con mang ra chợ rau an toàn Vân Nội bán.

Vân Nội hiện có 129ha rau an toàn trên tổng số 150ha rau với sản lượng khoảng 135 đến 140 tấn/ha trong năm. Mỗi sào chính vụ đạt gần 1 tấn/vụ, trái vụ cho sản lượng 700 kg/vụ. Chợ rau an toàn Vân Nội chỉ đáp ứng được 20% nhu cầu tiêu thụ, còn lại từ các vùng lân cận và nơi khác mang đến. Theo ông Tính, còn có container chở rau củ của Trung Quốc về qua chợ này. Khi chúng tôi đặt vấn đề, liệu tiểu thương có trà trộn rau của Trung Quốc “biến” thành rau Vân Nội hay không? Ông Tính khẳng định: “Chúng tôi yêu cầu giữ nguyên tem, mác Trung Quốc và không được gắn mác rau Vân Nội vào. Chợ rau vẫn được giám sát, kiểm tra”.

Trước đây, đã từng có thông tin một vài người nông dân vi phạm quy trình sản xuất rau an toàn, hoặc lén phun thuốc trừ sâu, sử dụng chất kích thích cho rau sinh trưởng, làm ảnh hưởng đến uy tín, thương hiệu. “Bây giờ chúng tôi tuân thủ đúng quy trình và việc sản xuất như vậy đã trở thành thường quy. Cứ 5-6 hộ vào một nhóm, tự giám sát lẫn nhau, nhà nào sử dụng thuốc BVTV là biết ngay, nên không ai dám làm. Bởi nếu một nhà vi phạm thì cả nhóm cũng vi phạm và bị nêu tên, mất uy tín, thương hiệu nên chẳng ai làm sai”, chị Nguyễn Thị Nhường cho biết.

Theo Chủ tịch UBND xã Vân Nội, qua kiểm tra quy trình sát xuất rau an toàn của bà con, chưa phát hiện vi phạm lớn, chỉ có một vài vi phạm nhỏ. “Thanh tra của Chi cục Trồng trọt và BVTV, Thanh tra liên ngành TP, Thanh tra huyện và xã kiểm tra từ gốc là các điểm bán thuốc BVTV, tuyên truyền bà con không kinh doanh thuốc BVTV; hoặc sử dụng vượt ngưỡng. Phân bón và nước hằng năm đều được Viện Dinh dưỡng và Chi cục Trồng trọt, cơ quan khuyến nông lấy mẫu phân tích từ đất, rau, nếu đất không đạt là bị loại ngay”, ông Tính khẳng định.

Còn theo Chủ nhiệm HTX Ba Chữ, từ khi sản xuất rau an toàn đến nay, chưa phát hiện vụ việc nào rau Ba Chữ vi phạm dư lượng thuốc BVTV. “Người nông dân giờ đây đã hiểu biết hơn, không dùng thuốc BVTV bừa bãi, vì làm như vậy sẽ mất uy tín, thương hiệu. Ở Ba Chữ gần như không dùng thuốc diệt cỏ, mà diệt cỏ bằng cách bờ ruộng trồng rau dền Nhật, hoặc dùng nilon đen và trắng đậy kín bờ ruộng kín không cho cỏ mọc”, bà Huyền nói.

Rau hữu cơ chỉ bán ở siêu thị sạch

Tới vùng trồng rau hữu cơ lớn nhất của Hà Nội là xã Thanh Xuân, huyện Sóc Sơn, chúng tôi mới biết, cùng một diện tích, nhưng sản lượng rau hữu cơ thấp hơn rau an toàn, dù rau an toàn phải thực hiện 30 quy trình kỹ thuật, còn rau hữu cơ chỉ 10 quy trình. Cả xã có hơn 20 sản phẩm rau hữu cơ được công nhận tiêu chuẩn OCOP.

Ông Ngô Văn Nghị, Gám đốc HTX Nông nghiệp và kinh doanh tổng hợp Trung Na, xã Thanh Xuân, huyện Sóc Sơn đưa chúng tôi đi thăm vùng sản xuất rau hữu cơ của bà con. Cả vựa rau không có một quả cà chua nào đến kỳ thu hoạch, ông Nghị cho biết: “Phải tháng 11 cà chua mới tới vụ thu hoạch, còn bắp cải bây giờ mới trồng. Thị trường có hai loại này thì nhập ở đâu, chứ tại đây chưa có”. 

Rau hữu cơ Thanh Xuân bắt đầu sản xuất từ năm 2008 thông qua dự án ADDA - dự án sản xuất rau hữu cơ do Đan Mạch tài trợ. Hiện nay, xã Thanh Xuân có khoảng 3,5ha rau hữu cơ với 18 hộ trồng rau. Ông Nghị chia sẻ, rau hữu cơ Thanh Xuân đã được cấp tem truy xuất nguồn gốc, 100% người sản xuất được cấp tài khoản, kích hoạt tài khoản để quản lý rau từ gốc. Tem truy suất nguồn gốc sẽ giúp người tiêu dùng kiểm tra được trọng lượng, ngày thu hái, tên rau, hộ sản xuất rau. Cơ quan chức năng sẽ tổ chức thanh tra định kỳ 6 tháng/lần, cùng với các cuộc kiểm tra đột xuất, kiểm tra chéo giữa các hộ, nếu 1 hộ vi phạm thì 10 hộ bị “tước” tem truy suất.

Vậy, rau hữu cơ Thanh Xuân tiêu thụ ở đâu? Theo ông Nghị, rau hữu cơ tiêu thụ chủ yếu ở thị trường Hà Nội, đưa vào cửa hàng thực phẩm sạch như: Bác Tôm, Sói Biển và Aeon (hiện đang tạm dừng vì giá đầu vào cao), hoặc khách quen bán online. “Do giá cao nên rau hữu cơ không vào được trường học. Hiện giá rau thu mua của nông dân là 18-19.000 đồng/kg rau ăn lá; rau gia vị hành, tỏi, gừng 25.000-30.000 đồng/kg; củ, quả 15.000-16.000 đồng/kg. Khi ra thị trường giá được bán gấp đôi. Có thời điểm giá rau của chúng tôi còn thấp hơn thị trường do chúng tôi đã ký hợp đồng giá cả năm hoặc vài năm với HTX thu mua”, ông Nghị cho biết.