Số phận của chiếc máy tính bỏ túi đầu tiên trên thế giới

Sinh năm 1902 tại thủ đô Vienne của Áo, Curt Herzstark lớn lên trong một gia đình chuyên buôn bán máy tính, toàn là máy tính to đùng, có khi phải hai người mới dịch chuyển được. Vào những năm đầu thập niên 1930, kinh tế thế giới dần hồi phục sau thời kỳ khủng hoảng nên nhu cầu sử dụng máy tính tăng cao giúp công việc kinh doanh của gia đình Herzstark làm ăn phát đạt. Sau khi tốt nghiệp Đại học Bách khoa Vienne, Curt Herzstark phụ giúp cha mẹ chăm lo công việc kinh doanh của gia đình.

Cuối tháng  4/1933, một kiến trúc sư đến gặp Curt Herzstark và đặt vấn đề: “Tôi đang cần một chiếc máy tính nhỏ có thể bỏ vào túi để làm việc tại các công trường, nhưng lại có đầy đủ các chức năng tính toán như loại máy tính để bàn to lớn. Liệu anh có thể cung cấp được cho tôi hay không?”. Câu hỏi của viên kiến trúc sư cứ thôi thúc mãi trong đầu óc của Curt Herzstark khiến anh quyết định thử bắt tay thiết kế một chiếc máy tính cá nhân có thể bỏ túi được.

Theo đó thì chiếc máy tính này gồm một trục có nhiều răng cưa được nối liền với một cần. Nếu sử dụng phép cộng, chỉ cần ấn những con số trên đĩa rồi quay theo hướng kim đồng hồ thì sẽ cho ra ngay kết quả. Muốn làm phép trừ thì lại quay ngược với chiều kim đồng hồ. Phép nhân và chia được quay ngược theo một hướng khác.

Giữa năm 1937, khi các bản vẽ của chiếc máy tính cá nhân bỏ túi đầu tiên đã được kiểm tra chính xác đến từng chi tiết, Curt Herzstark quyết định bắt tay vào sản xuất thử. Công việc tưởng đâu sẽ trôi chảy để mọi người có thể chứng kiến sự ra đời của chiếc máy tính bỏ túi cá nhân đầu tiên trên thế giới, thì chẳng may tại Áo lại xảy ra một sự kiện lịch sử trọng đại, đó là việc trùm phát xít Adolf Hitler xua quân xâm chiếm Áo.

Vào tháng 3/1937, lính Đức Quốc xã tràn vào lãnh thổ Áo. Sự kiện này khiến Curt Herzstark vô cùng lo ngại vì gia đình anh gốc Do Thái. Một ngày đầu tháng 8/1938, ba sĩ quan Đức Quốc xã đến kiểm tra xí nghiệp sản xuất máy tính của gia đình Herzstark, sau đó ra lệnh đình chỉ việc sản xuất máy tính để chuyển sang chế tạo máy đo độ xa trang bị cho xe tăng của Đức Quốc xã. Do lo ngại bị bêu riếu, quản thúc và cả làm nhục như bao gia đình người Áo gốc Do Thái khác nên gia đình Herzstark bấm bụng làm theo yêu cầu của Đức Quốc xã. Tình hình tạm yên ổn đến năm  1943 thì Curt Herzstark bị bắt giữ. Đầu năm 1944, Herzstark bị đưa đến trại tập trung Buchenwald trên lãnh thổ Đức.

Vào thời kỳ đó, Đức Quốc xã cho xây dựng tại Buchenwald một cơ xưởng để chế tạo thiết bị phục vụ cho các dự án quân sự bí mật. Có kiến thức về cơ khí và chế tạo máy nên Herzstark được nhận vào làm việc tại đây. Cho dù chịu bao khốn khổ của cuộc sống tù đày mà một hành vi khác lạ có thể khiến Đức Quốc xã lấy đi mạng sống của mình, nhưng trong lòng Curt Herzstark luôn nung nấu ước vọng chế tạo một chiếc máy tính cá nhân bỏ túi.

Khi đem điều này trao đổi với viên sĩ quan Đức Quốc xã phụ trách cơ xưởng, Curt Herzstark liền nhận được một câu động viên xanh rờn: “Tôi biết là anh đang ấp ủ việc chế tạo một chiếc máy tính cá nhân bỏ túi. Vậy thì anh cứ làm đi, nếu thành công thì đó sẽ là món quà giá trị mà chúng ta sẽ dâng lên Quốc trưởng trong ngày chiến thắng”.

Từ đó, Curt Herzstark lao vào thiết kế lại chiếc máy tính cá nhân bỏ túi của mình. Vào ngày 11/4/1945, trong khi Curt Herzstark đang mải mê với các bản vẽ thì trại tập trung Buchenwald được giải phóng bởi quân Đồng minh. Vài ngày sau khi thoát khỏi cảnh tù đày, Curt Herzstark tìm cách quay về Vienne. Trong một lần vượt qua biên giới Đức – Áo, anh bị lính Mỹ bắt giữ vì nghi ngờ là một sĩ quan SS đào tẩu. Sau khi được xác minh, lính Mỹ trả tự do cho Curt Herzstark nhưng thu giữ toàn bộ các bản thiết kế máy tính cá nhân bỏ túi mà anh mang theo từ trại tập trung Buchenwald.

Vất vả lắm, Curt Herzstark mới quay về được thành phố Vienne nhưng gia đình anh đã ly tán khắp nơi, còn nhà xưởng đã bị Đức Quốc xã phá hủy hoàn toàn. Tháng 10/1946, với sự giúp đỡ của một người bạn, Curt Herzstark bắt tay vào chế tạo chiếc máy tính mẫu đầu tiên rồi xin đăng ký bản quyền phát minh. Thế nhưng, khó khăn nhất là phải tìm một nhà tài trợ chịu bỏ vốn để sản xuất hàng loạt các máy tính cá nhân. May thay, một hoàng tử của Hoàng gia Liechsteintein quyết định bỏ vốn đầu tư cho dự án sản xuất máy tính cá nhân của Curt Herzstark. Đầu năm 1947, vị hoàng tử này thành lập Công ty Chế tạo máy tính Contina và bổ nhiệm Curt Herzstark làm giám đốc kỹ thuật.

Tháng 4/1948, những chiếc máy tính bỏ túi cá nhân đầu tiên trên thế giới mang nhãn hiệu Curta được xuất xưởng và liền được các doanh nhân tìm mua. Công việc tưởng đâu sẽ trôi chảy nếu không xảy ra một sự cố, đó là việc kiện tụng về bản quyền giữa một công ty sản xuất máy tính của Mỹ với Công ty Contina. Một cuộc chiến pháp lý gay gắt diễn ra sau đó mà phần thắng thuộc về Công ty Contina vì đã chứng minh được rằng toàn bộ bản vẽ gốc của chiếc máy tính mang thương hiệu Mỹ là do lính Mỹ đã tước đoạt các bản vẽ của Curt Herzstark khi anh bị lính Mỹ bắt giữ vì tình nghi là sĩ quan SS vào năm 1945.

Sau khi đã bán được 1.500.000 chiếc trên thế giới, Công ty Contina chấm dứt việc sản xuất thế hệ máy tính bỏ túi cá nhân Curta vào năm 1974.

Ngày nay, tại các viện bảo tàng khoa học trên thế giới đều có trưng bày các máy tính cá nhân bỏ túi đầu tiên trên thế giới mang tên Curta để mọi người có thể chiêm ngưỡng, nhưng mấy ai biết rằng nó lại có một số phận kỳ lạ đến thế