Chưa đẩy lùi được nạn “bảo kê”, lợi ích nhóm, hàng giả còn nhiều “đất sống” (bài cuối)
Hàng giả, hàng nhái và gian lận thương mại không chỉ gây thiệt hại kinh tế, mà đang âm thầm đe dọa trực tiếp sức khỏe cộng đồng. Đặc biệt, các sản phẩm liên quan đến thực phẩm, thuốc và chăm sóc sức khỏe có thể từng ngày bào mòn thể lực, trí tuệ, để lại hệ lụy lâu dài cho chất lượng giống nòi.
Trước thực trạng đáng báo động này, nhiều ý kiến cho rằng cần tăng mạnh mức xử phạt, xử lý nghiêm minh hơn nữa để đủ sức răn đe và chặn đứng các hành vi vi phạm.
Xử phạt mạnh tay để chặn hàng giả, gian lận thương mại
Ông Mai Xuân Liêm, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hoá, thẳng thắn chia sẻ: Hầu hết doanh nghiệp (DN), đại lý phân phối đều “biết là sai”, không phải bị lừa, nhưng vẫn cố tình vi phạm vì lợi nhuận. Chính họ trở thành mắt xích tiếp tay cho chuỗi cung ứng hàng giả, hàng nhái.
Ông Liêm nhấn mạnh: “Hàng giả, hàng nhái tác hại đến sức khỏe, đời sống hàng ngày của người dân, thậm chí ảnh hưởng lâu dài đến giống nòi. Hậu quả còn nghiêm trọng hơn cả vi phạm giao thông, nhưng mức phạt hiện nay quá nhẹ, không đủ răn đe. Chúng tôi đề xuất tăng mạnh mức xử phạt, giống như xử phạt giao thông, để ngăn chặn tận gốc vấn nạn này”. Về phía địa phương, Thanh Hoá quyết tâm đi sâu, đi sát cơ sở, không chỉ “ngồi văn phòng”, nhằm phát hiện và xử lý triệt để các vi phạm từ gốc đến ngọn.
Tương tự, đại diện Hà Nội, TP Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Quảng Ninh… cũng đồng loạt cảnh báo: Các đối tượng ngày càng tinh vi, tận dụng mọi kẽ hở, lợi dụng quy định DN tự công bố chất lượng, kết hợp thuê người nổi tiếng quảng bá sản phẩm kém chất lượng, gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng và làm khó công tác xử lý của lực lượng chức năng. Do đó, các địa phương đề xuất cần tăng nặng chế tài xử lý; thành lập trung tâm kiểm nghiệm, giám định hàng hóa đa ngành tập trung; xây dựng kho bảo quản tang vật đạt chuẩn thay cho các kho nhỏ lẻ hiện nay; đồng thời tăng cường phối hợp liên bộ ngành, địa phương, hoàn thiện cơ sở dữ liệu dùng chung và tổ chức đào tạo chuyên sâu cho lực lượng chức năng, bao gồm cấp tài khoản truy cập hệ thống vi phạm để xác định hàng giả, hàng xâm phạm sở hữu trí tuệ.
Để bảo vệ người tiêu dùng, hỗ trợ doanh nghiệp làm ăn chân chính cạnh tranh lành mạnh, tạo môi trường kinh doanh minh bạch, công bằng, Chính phủ, các địa phương, bộ ngành cũng như các cơ quan chức năng, liên ngành đều xác định chống buôn lậu, hàng giả, hàng nhái và gian lận thương mại là nhiệm vụ trọng tâm, thường xuyên của toàn hệ thống chính trị. Ông Đặng Văn Dũng, Phó Chánh Văn phòng Thường trực Ban Chỉ đạo quốc gia chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả, nhấn mạnh kế hoạch hành động của Chính phủ đến năm 2030 tập trung hoàn thiện thể chế, kiện toàn bộ máy, tăng cường phối hợp liên ngành, ứng dụng công nghệ, đẩy mạnh truyền thông và hợp tác quốc tế để ngăn vi phạm từ sớm, từ xa.
Cùng quan điểm, Bộ Công an đã ban hành điện chỉ đạo các đơn vị, địa phương khẩn trương triển khai các nhiệm vụ trọng tâm, bảo đảm an ninh, an toàn thực phẩm và phòng, chống buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả theo phương châm “06 rõ” mà Thủ tướng đã chỉ đạo.
Tại Hội nghị tổng kết công tác chống hàng giả, hàng nhái và gian lận thương mại vừa diễn ra, Phó Thủ tướng Bùi Thanh Sơn đã yêu cầu các lực lượng chức năng phối hợp chặt chẽ với Ban Chỉ đạo chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả địa phương, ra quân liên tục, kịp thời phát hiện, ngăn chặn và xử lý nghiêm vi phạm, theo phương châm “xử lý một vụ cảnh tỉnh cả vùng, cả lĩnh vực”. Các bộ, ngành và địa phương phải xây dựng, triển khai các chương trình, kế hoạch chuyên đề, cao điểm; rà soát, hoàn thiện hệ thống văn bản pháp luật để khắc phục khoảng trống pháp lý, ngăn chặn các đối tượng lợi dụng.
Việc kiểm tra, giám sát của Đảng phải kết hợp chặt chẽ với thanh tra, kiểm tra chuyên ngành, rõ trách nhiệm, xử lý nghiêm các cán bộ, công chức có hành vi thiếu trách nhiệm trong lĩnh vực chỉ đạo, quản lý, thậm chí tiếp tay, bao che, bảo kê vi phạm. Đồng thời, tích cực tuyên truyền phổ biến pháp luật, tuyên truyền về những nguy hại, ảnh hưởng xấu của buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ để nâng cao nhận thức, trách nhiệm của cán bộ, công chức và nhân dân…
Đặc biệt, ngày 9/1 vừa qua, Phó Thủ tướng Bùi Thanh Sơn đã ký Quyết định số 48/QĐ-TTg sửa đổi, bổ sung Quyết định số 389/QĐ-TTg ngày 19/3/2014 thành lập Ban Chỉ đạo quốc gia chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả, trong đó quy định về việc thành lập Ban Chỉ đạo chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả ở xã, phường, đặc khu. Chính phủ yêu cầu các bộ, ngành thành viên Ban Chỉ đạo quốc gia căn cứ chức năng, nhiệm vụ và tình hình thực tế kiện toàn Ban Chỉ đạo chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả hoặc phân công cơ quan, đơn vị trực thuộc làm nhiệm vụ thường trực của bộ, ngành về công tác chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả, bảo đảm hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao.
UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương kiện toàn Ban Chỉ đạo chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả của địa phương theo hướng phân công Chủ tịch UBND tỉnh, thành phố làm Trưởng ban và chỉ đạo UBND xã, phường, đặc khu thành lập Ban Chỉ đạo chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả do Chủ tịch UBND xã, phường, đặc khu làm Trưởng ban, có thành phần và cơ quan thường trực phù hợp, đảm bảo hoạt động hiệu lực, hiệu quả.
Doanh nghiệp, người tiêu dùng cần tự bảo vệ mình
Tuy nhiên, theo đánh giá của các chuyên gia, trước vấn nạn hàng giả, hàng nhái, DN không thể chỉ trông chờ vào pháp luật, mà phải chủ động bảo vệ sản phẩm, tài sản trí tuệ và uy tín thương hiệu. Ông Lương Minh Huân - Viện trưởng Viện Phát triển Doanh nghiệp, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) nhấn mạnh, bên cạnh nỗ lực của lực lượng chức năng, các DN cần tự tìm giải pháp, chung tay trong “cuộc chiến” chống hàng giả.
“Công tác chống buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả phải được xác định là nhiệm vụ trọng tâm, ưu tiên hàng đầu, lâu dài, thường xuyên, liên tục, không ngừng nghỉ. Cần huy động sự vào cuộc quyết liệt của cả hệ thống chính trị, người đứng đầu cấp ủy, các cấp chính quyền địa phương, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, cộng đồng doanh nghiệp, nhất là người dân,” Phó Thủ tướng Bùi Thanh Sơn.
Một trong những biện pháp hiệu quả là truy xuất nguồn gốc hàng hóa. DN có thể áp dụng tem chống giả thế hệ mới (QR code ẩn, hologram, chip NFC), bao bì xác thực riêng biệt, kết hợp nền tảng blockchain và công nghệ số như AI, IoT, NFT để kiểm tra tính chính hãng. Hệ thống còn có thể cung cấp cảnh báo giả mạo thời gian thực và tích hợp ứng dụng di động cho người tiêu dùng. Đồng thời, phải nâng cao năng lực quản trị chuỗi cung ứng gồm kiểm soát chặt chẽ các khâu sản xuất - vận chuyển - phân phối, phân quyền truy cập và lưu vết giao dịch (Blockchain Logistics), đào tạo và ràng buộc đối tác phân phối về bảo vệ thương hiệu.
Song song với đó, DN cần quản trị chặt chẽ chuỗi cung ứng, đào tạo và ràng buộc đối tác phân phối, đẩy mạnh truyền thông, hướng dẫn khách hàng phân biệt hàng thật - giả và xây dựng cộng đồng người tiêu dùng trung thành. Đồng thời, phải tăng cường bảo vệ pháp lý, đăng ký sở hữu trí tuệ trong nước và quốc tế, phối hợp kiểm tra thị trường và khởi kiện đối tượng vi phạm để bảo vệ thương hiệu một cách toàn diện.
Từ phía doanh nghiệp, ông Nguyễn Viết Hồng, Chủ tịch HĐQT Công ty Vina CHG cho biết, công ty đã xây dựng hệ sinh thái bảo vệ thương hiệu gồm tem chống giả, tem truy xuất nguồn gốc, phần mềm xác minh hàng thật và công cụ truy vết sản phẩm, giúp phát hiện và phối hợp xử lý các vụ làm giả nhanh chóng.
Từ góc nhìn người tiêu dùng, Luật sư Trương Thanh Đức, Giám đốc Công ty Luật ANVI nhấn mạnh, quyền lực thực sự nằm ở người mua. Nếu người tiêu dùng dám nhận biết, lên tiếng và đồng hành với DN, nhà nước và xã hội, cuộc chiến chống hàng giả mới hiệu quả. Luật sư Trương Thanh Đức cũng cho rằng, DN không thể chỉ trông chờ vào pháp luật mà phải chủ động bảo vệ thương hiệu như đăng ký sở hữu trí tuệ, áp dụng mã số, mã vạch, dấu hiệu nhận diện, truyền thông tới người tiêu dùng, đồng thời dám khởi kiện hoặc đề nghị xử phạt khi bị làm giả để tạo hiệu ứng răn đe.
Đồng quan điểm, nhiều chuyên gia nhận định nạn hàng giả, hàng nhái vẫn diễn biến phức tạp, trước hết do lợi nhuận khổng lồ từ việc sản xuất, buôn bán hàng lậu, hàng giả. Tuy nhiên, nguyên nhân cốt lõi còn nằm ở ý thức của một bộ phận người tiêu dùng, vẫn có tâm lý ham rẻ, sẵn sàng mua, sử dụng hàng lậu mà chưa nhận thức đầy đủ tác hại. Sự phát triển mạnh mẽ của thương mại điện tử cũng tạo cơ hội cho các đối tượng lợi dụng kinh doanh trực tuyến để đẩy mạnh buôn bán hàng giả, hàng lậu. Thêm vào đó, việc vào cuộc của cơ quan chức năng ở một số nơi chưa quyết liệt, cùng với sự chung sức còn hạn chế của DN và người tiêu dùng, khiến nạn hàng giả vẫn còn nhiều “đất sống”.
Chính vì vậy, như Thủ tướng Phạm Minh Chính khẳng định cần kiên quyết tuyên chiến với hàng giả, đặc biệt là thuốc và thực phẩm giả, với tinh thần “mỗi ngày đều là cao điểm”. Mỗi người dân phải vừa là chiến sĩ trong đấu tranh với buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, vừa là người tiêu dùng thông minh. Chỉ khi đó, cuộc chiến chống hàng giả, gian lận thương mại mới thực sự hiệu quả.