Khi thị trường không chờ doanh nghiệp kịp thích ứng

Đây là thông điệp xuyên suốt được ông Rajesh Achanta, Cựu Phó Chủ tịch Vận hành Cung ứng Khu vực APAC, Tập đoàn P&G chia sẻ với cộng đồng doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) Việt Nam tại Workshop “Vận hành tối ưu chuỗi cung ứng”. Sự kiện do Ngân hàng TMCP Việt Nam Thịnh Vượng (VPBank) phối hợp với Newing tổ chức chiều 20/3, tại hội sở VPBank Hồ Chí Minh, ngay sau phiên Diễn đàn SME Forum 2026.

Khi doanh nghiệp “đoán” thị trường

Workshop được VPBank “đặt hàng riêng” cho hơn 60 khách hàng SME của mình, với đề bài rất cụ thể, chia sẻ kiến thức thực chiến để chủ doanh nghiệp có thể áp dụng tức thì ngay khi bước ra cửa.

Được thiết kế với mô hình chia sẻ 1:1, các doanh nhân đã thật sự “rút ruột” bày tỏ những câu chuyện sâu kín nhất của doanh nghiệp mình, để cùng chuyên gia và các bạn đồng hành chia sẻ, tìm phương án tháo gỡ.

Một câu chuyện khá quen thuộc đã được đại diện một doanh nghiệp sản xuất thức ăn chăn nuôi “bày lên bàn”: doanh nghiệp không thiếu đơn hàng, nhưng lại thiếu… dữ liệu.

Đội ngũ bán hàng của doanh nghiệp nắm được tổng sản lượng tiêu thụ, nhưng khi đi vào chi tiết từng mã hàng thì lại gặp khó. Sản phẩm nào sẽ bán tốt, sản phẩm nào cần đẩy mạnh – tất cả vẫn mang tính ước đoán nhiều hơn là dữ liệu.

Vì vậy, kế hoạch sản xuất cũng không thực sự “chắc tay”. Bộ phận sản xuất buộc phải tự đưa ra các ước tính và quyết định phân bổ nguồn lực. Điều này khiến doanh nghiệp luôn ở trạng thái vừa làm vừa dò đường, tiềm ẩn rủi ro cung – cầu không khớp.

Dù dành nhiều nguồn lực để xây dựng hệ thống dự báo bài bản hơn, nhưng ngay cả khi có công cụ, bài toán chia sẻ dữ liệu với khách hàng vẫn là một rào cản không dễ tháo gỡ.

Câu chuyện này không phải cá biệt. Đây là thực trạng phổ biến của nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) tại Việt Nam. Khi dữ liệu chưa đầy đủ, hệ thống chưa đồng bộ và quy trình chưa chuẩn hóa, năng lực dự báo thường bị hạn chế. Trong điều kiện thị trường ổn định, điểm yếu này có thể chưa bộc lộ rõ nhưng khi biến động xuất hiện, mọi khoảng trống sẽ nhanh chóng bị phóng đại.

Chính vì nền tảng dự báo còn hạn chế, các doanh nghiệp này cũng dễ bị tổn thương hơn trước những cú sốc lớn. Thực tế thời gian qua cho thấy, các sự kiện mang tính “thiên nga đen” như đại dịch COVID-19, căng thẳng thương mại hay nóng hổi nhất là xung đột tại Trung Đông đã tạo ra những biến động mạnh, khiến nhiều doanh nghiệp SME rơi vào thế bị động và gặp khó khăn trong việc xoay chuyển tình thế.

Cần có kịch bản thích ứng với biến động

Ông Rajesh Achanta, cựu Phó Chủ tịch Vận hành Cung ứng khu vực APAC đưa ra một góc nhìn khá thẳng thắn: vấn đề không nằm ở việc thị trường biến động ra sao, mà ở việc doanh nghiệp đã chuẩn bị đến đâu.

Ông cho rằng nhiều doanh nghiệp thường cảm thấy “bất ngờ” trước những sự kiện như xung đột địa chính trị hay giá dầu tăng. Nhưng trên thực tế, các dấu hiệu thường đã xuất hiện từ trước. Quan trọng là doanh nghiệp có theo dõi và nhận ra hay không.

Theo ông, những căng thẳng này tích tụ theo thời gian và hoàn toàn có thể được nhận diện nếu doanh nghiệp theo dõi đủ sát. Quan trọng hơn, giá dầu cũng như nhiều biến số khác trong nền kinh tế vốn dĩ không ổn định. Nó luôn biến động theo các yếu tố cung – cầu, chính trị và kinh tế toàn cầu. Vì vậy, vấn đề không phải là dự đoán chính xác nguyên nhân, mà là chuẩn bị sẵn các kịch bản ứng phó.

“Nếu giá dầu tăng, doanh nghiệp sẽ điều chỉnh ra sao – cắt giảm chi phí ở đâu, tối ưu khâu nào hay thậm chí phải chuyển hướng chiến lược?”– đó là câu hỏi cần được đặt ra từ trước, thay vì đợi đến khi biến động xảy ra mới phản ứng.

Ông ví quản trị rủi ro giống như dự báo thời tiết: không thể biết chính xác khi nào sẽ “mưa”, nhưng hoàn toàn có thể theo dõi xu hướng và chuẩn bị phương án. Điều quan trọng là doanh nghiệp phải xác định được các yếu tố có tác động lớn, theo dõi dữ liệu liên quan và xây dựng kế hoạch hành động rõ ràng.

Năng lực chống chịu (resilience), theo đó, không phải là phản ứng nhanh, mà là sự chuẩn bị có hệ thống: nhận diện sớm tín hiệu, xây dựng kế hoạch A, B và sẵn sàng kích hoạt khi cần. Đáng chú ý, trong nhiều trường hợp, tác động của biến động không xảy ra ngay lập tức mà có độ trễ – chính là “khoảng thời gian vàng” để doanh nghiệp chuẩn bị.

Đâu là lời giải cho bài toán dài hạn của doanh nghiệp Việt?

Với hơn 940.000 doanh nghiệp, trong đó phần lớn là SME, khu vực này đang đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam, nhưng cũng đối mặt với không ít thách thức về năng lực vận hành.

Trong bối cảnh thị trường liên tục thay đổi, doanh nghiệp không chỉ cần tăng trưởng mà còn phải thích ứng nhanh hơn. Khi quy mô lớn dần, những hạn chế trong cách tổ chức, vận hành và ra quyết định cũng bộc lộ rõ hơn. Điều này đòi hỏi một sự chuyển dịch: từ làm theo kinh nghiệm sang làm theo dữ liệu, từ phản ứng sang chủ động và từ ngắn hạn sang dài hạn.

Theo ông Rajesh Achanta, doanh nghiệp không cần thay đổi quá nhanh hay chạy theo mọi xu hướng. Điều quan trọng là hiểu rõ mình đang ở đâu, đi đúng hướng, và cải thiện từng bước. “Ra quyết định dựa trên dữ liệu, đầu tư vào con người và kết nối các bộ phận thay vì vận hành rời rạc – đó mới là nền tảng”, vị chuyên gia nhấn mạnh.

Ở một góc nhìn rộng hơn, các diễn đàn như SME Forum 2026 do VPBank và Newing tổ chức ngày 20/3 đang trở thành nơi doanh nghiệp có thể tiếp cận những bài học thực tiễn và khung quản trị có thể áp dụng trực tiếp. Tuy nhiên, công cụ hay mô hình chỉ là một phần. Yếu tố quyết định vẫn là sự sẵn sàng thay đổi từ bên trong doanh nghiệp.

SME Forum 2026 và workshop “Vận hành tối ưu chuỗi cung ứng” là những sự kiện mở màn cho chuỗi các hành động song hành tri thức mà VPBank SME mang tới cho các doanh nghiệp Việt Nam bắt đầu từ năm nay, hiện thực hóa thông điệp đồng hành với doanh nghiệp cùng phát triển thịnh vượng của ngân hàng.