Nhiều doanh nghiệp vi phạm pháp luật về lao động

Theo ông Huỳnh Minh Vũ - Phó Giám đốc phụ trách Trung tâm hội nhập quốc tế TP Hồ Chí Minh, hàng hóa Việt Nam hiện nay xuất đi hơn 200 quốc gia, vùng lãnh thổ. Do đó việc tuân thủ về môi trường, lao động là yêu cầu bắt buộc. Việc DN trang bị kiến thức, kỹ năng về quy định pháp luật đối với NLĐ tại các cơ sở là hết sức cần thiết, giúp DN nâng cao năng lực thực thi pháp luật về lĩnh vực lao động trong bối cảnh hội nhập.

Bà Nguyễn Văn Hạnh Thục - nguyên Phó Chánh thanh tra Sở Lao động – Thương binh và Xã hội, Giám đốc Trung tâm dịch vụ việc làm TP Hồ Chí Minh cho biết, trong năm 2023 thanh tra Sở Lao động – Thương binh và Xã hội (LĐTB&XH) đã triển khai khoảng 500 cuộc thanh tra và hơn 50 cuộc điều tra tai nạn lao động, ra khoảng 230 quyết định xử phạt gồm 310 lỗi vi phạm với tổng số tiền bị xử phạt gần 20 tỷ đồng. Ở các DN nước ngoài, đa số chủ DN là người nước ngoài nên không nắm hết các quy định của pháp luật, dẫn đến vi phạm.

Hầu như cuộc thanh, kiểm tra nào phát hiện DN có vi phạm thì thường đó là nợ BHXH hoặc không đóng BHXH, mức phạt khá cao. DN nợ BHXH cho NLĐ rất nhiều, khiến quyền lợi của NLĐ bị tê liệt như: thẻ BHXH thì NLĐ không dùng được, các chế độ về ốm đau, thai sản, nghỉ, chi trả các chế độ về trợ cấp thất nghiệp...  Nợ BHXH tức là đã trừ tiền NLĐ rồi nhưng DN không đóng thì đó là hành vi chiếm dụng. Cơ quan BHXH cũng đã chuyển cơ quan điều tra rất nhiều hồ sơ, nhưng đến nay vẫn chưa xử vụ nào. “Sắp tới sẽ khởi tố các hành vi nợ BHXH, trốn đóng BHXH, việc xử lý sẽ mang tính răn đe hơn. DN nợ 400-500 triệu đồng thì mức tiền phạt tương đương 150 triệu đồng. Trong 116 quyết định chuyển UBND Thành phố xử phạt thì hầu hết đều có mức phạt 150 triệu đồng. Nếu các DN vi phạm không khắc phục, các hồ sơ này sẽ bị chuyển sang cơ quan điều tra để xem xét, khởi tố”, bà Hạnh Thục nói.

Theo thống kê, 6 tháng đầu năm 2023, TP Hồ Chí Minh có hơn 82.000 DN chậm đóng BHXHvới tổng số tiền hơn 6.222 tỷ đồng. Trong số đó có hơn 5.000 DN chậm đóng từ 6 tháng đến dưới 12 tháng với số tiền hơn 569 tỷ đồng; gần 29.500 đơn vị chậm đóng từ 12 tháng trở lên với số tiền chậm đóng hơn 3.392 tỷ đồng. Mặc dù, số DN chậm đóng BHXH không có dấu hiệu giảm, nhưng chủ yếu chỉ bị cảnh cáo, phạt tiền… nên chưa có mức răn đe cao, quyền lợi của NLĐ vẫn bị xâm phạm. UBND TP Hồ Chí Minh đã có văn bản chỉ đạo các sở, ban, ngành, UBND quận, huyện, TP Thủ Đức tiếp tục phối hợp chặt chẽ với cơ quan BHXH xây dựng kế hoạch tổ chức kiểm tra, thanh tra các DN chậm đóng BHXH và kiên quyết xử lý các hành vi vi phạm, giao Công an TP Hồ Chí Minh phối hợp với BHXH thực hiện xác minh, củng cố hồ sơ và đề nghị khởi tố một số đơn vị.

Ngoài ra còn nhiều vi phạm khác khiến mâu thuẫn giữa DN và NLĐ ngày càng căng thẳng. DN thường giữ chân NLĐ bằng cách giữ các văn bằng, chứng chỉ, giấy tờ tùy thân.  Trong 1 năm, thanh tra Sở phải giải quyết 400-500 đơn của NLĐ khiếu nại tố cáo DN liên quan đến vấn đề này.

DN cũng không thanh toán đúng thời hạn cho NLĐ khi chấm dứt hợp đồng, nhiều trường hợp NLĐ không được hưởng trợ cấp thất nghiệp. Năm 2022, khiếu nại liên quan đến vấn đề này chiếm khỏang 20%. Trong luật xử lý vi phạm hành chính, các quy định về hướng dẫn và luật lao động, không có hướng dẫn giải quyết vấn đề này nên đa số thanh tra Sở đã hướng dẫn NLĐ khởi kiện ra tòa.

Bà Hạnh Thục hướng dẫn DN: “Thường là các quyết định thanh tra theo kế hoạch thì gửi trước cho DN 7 ngày. Khi nhận quyết định của thanh tra gửi đến, DN cần rà soát lại những nội dung nào mà DN chưa thực hiện thì cần nhanh chóng làm ngay, trước khi đoàn thanh tra xuống làm việc. Bởi, nếu sau khi đã chốt biên bản thanh tra, DN có khắc phục sai phạm thì đó chỉ là tình tiết giảm nhẹ, chứ không phải không phạt”.

Từ đầu năm đến nay, trên địa bàn Thành phố xảy ra 7 vụ lao động ngừng việc tập thể với khoảng 1.769 người tham gia (giảm 6 vụ và 4.168 người so cùng kỳ năm 2022). Bà Nguyễn Phan Bảo Khuyên, Trung tâm tư vấn pháp luật LĐLĐ Thành phố cho rằng, DN cần phải thực hiện quy chế dân chủ tại DN. “Nếu DN không dùng thời gian để thực hiện dân chủ cơ sở sẽ phải dùng thời gian, kinh phí để giải quyết tranh chấp lao động và các rủi ro khác”, bà Khuyên khuyến nghị.