Nghệ sĩ trẻ và ý thức xã hội

Ca sĩ Hoàng Thùy Linh tung tăng đi lại trên đường ray xe lửa hay ngang nhiên đi bộ ngược chiều giữa lòng đường khi các phương tiện giao thông đang tấp nập... trong clip "Đừng vội vàng"; nam ca sĩ Hoàng Hải nuôi... rùa tai đỏ trong clip "Hồ Gươm sáng sớm"; ca sĩ Thủy Tiên ăn mặc hở hang uốn éo giữa bảo tàng trong clip "Em đã quên"... Dường như mải chạy theo trào lưu tạo ấn tượng đặc biệt, không ít nghệ sĩ trẻ đã quên đi ý thức công dân, ý thức xã hội của mình trong các sản phẩm văn hóa. Những hành động của họ (có thể vô tình hay cố ý) đã đi ngược lại với những quy định của cộng đồng, tạo nên ảnh hưởng xấu cho đời sống văn hóa, xã hội.

1. Sau quãng thời gian thăng trầm của một ngôi sao trẻ tai tiếng, sự ra mắt album ca nhạc "Đừng vội vàng" của ca sĩ - diễn viên Hoàng Thùy Linh được khá nhiều khán giả trẻ đón đợi. Thế nhưng, ngay từ khi ra mắt, album đã vấp phải không ít điều tiếng. Đầu tiên là việc ca khúc chủ đề của album "Đừng vội vàng" được cho là giống với khá nhiều clip của các ca sĩ nước ngoài. Bên cạnh đó, những hình ảnh trong clip này còn được đông đảo khán giả cho rằng Hoàng Thùy Linh đang cổ xúy cho việc vi phạm an toàn giao thông. Bằng chứng là trong đó có khá nhiều cảnh ca sĩ đi bộ tung tăng trên đường sắt, đi bộ ngược chiều giữa lòng đường khi các phương tiện giao thông đang di chuyển...

Có ý kiến cho rằng, trong khi tình trạng tai nạn giao thông ngày càng gia tăng như hiện nay, khi chúng ta đang nỗ lực thực hiện mọi biện pháp để có thể giảm thiểu tối đa số vụ tai nạn giao thông mà hành động thiết thực nhất là chấp hành tốt luật lệ an toàn giao thông thì Hoàng Thùy Linh lại phớt lờ quy định này. Trước những phản hồi của dư luận, Hoàng Thùy Linh biện minh: "Tôi làm video ca nhạc chứ không phải quay phim để cổ động an toàn giao thông". Câu trả lời của Hoàng Thùy Linh đã khiến những khán giả trót yêu mến cô thất vọng "toàn tập". Cách trả lời thách thức đó không chỉ bộc lộ sự thiếu hiểu biết của cô ca sĩ trẻ mà còn cho thấy ý thức công dân, ý thức xã hội của cô là… con số không. Cứ cho là Hoàng Thùy Linh bàng quan, không quan tâm đến vấn đề đang được xã hội đặc biệt quan tâm, và ta cũng không yêu cầu cô phải cổ động cho an toàn giao thông nhưng chắc chắn, chỉ với vai trò công dân thôi, Hoàng Thùy Linh không được phép đi ngược lại những quy định của Luật an toàn giao thông.

Lẽ ra Hoàng Thùy Linh phải rút kinh nghiệm từ các anh chị đi trước bởi cách đây mấy năm, ca sĩ Minh Quân cũng đã bị lên án khi quay video clip "Mùa thu vàng" trên đường ray xe lửa ở cầu Long Biên. Nhưng hình như  đường ray xe lửa  luôn có "sức hấp dẫn" đặc biệt với các nghệ sĩ. Hầu như nghệ sĩ nào ở xứ ta cũng có bộ ảnh chụp bên đường ray. Lý Hải, Đàm Vĩnh Hưng và không ít người nữa đều có những bộ ảnh ngang nhiên đi giữa đường ray.

Hình ảnh Thủy Tiên uốn éo giữa bảo tàng trong clip "Em đã quên" đã gây phản ứng trong dư luận.

2. Những ai quan tâm tới các vấn đề xã hội đều biết rằng, chúng ta đang tích cực để đẩy lùi rùa tai đỏ - một trong những động vật xâm hại nguy hiểm đến môi trường, mang vi khuẩn gây bệnh thương hàn đến cho con người. Nhưng không biết có phải do quá bận rộn mà nam ca sĩ Hoàng Hải không "cập nhật" được vấn đề này không? Chỉ biết là, trong video clip "Hồ Gươm sáng sớm" được anh đầu tư công phu, kỹ lưỡng, có cảnh anh nuôi… rùa tai đỏ. Dù hình ảnh này chỉ xuất hiện khá ngắn nhưng Hoàng Hải đã nhận phải sự phản ứng mạnh mẽ của khán giả. Họ cho rằng, Hoàng Hải đã tự biến mình thành người cổ xúy cho việc đi nuôi động vật đã nằm trong danh sách quốc cấm. Có thể vô tình mà Hoàng Hải thiếu hiểu biết trong lĩnh vực này, nhưng sự "thiếu" này thật khó chấp nhận. Bởi thực tế, ai cũng biết sự tác động của những sản phẩm nghệ thuật như clip ca nhạc, phim ảnh đến giới trẻ rất nhanh và mạnh, nhất là trong những sản phẩm đó có nghệ sĩ thần tượng của họ. Đã có những thời điểm, các nam thanh nữ tú của Việt Nam rộ lên phong trào trồng khoai tây, cà chua vào trong hộp để ở cửa sổ, tặng bạn bè, người yêu hay nuôi rùa, nuôi thỏ chỉ đơn giản vì muốn giống với các nhân vật mà thần tượng của mình đóng trong các phim Hàn Quốc tràn lan trên sóng. Nên nếu có chuyện các em tuổi teen cũng nuôi rùa tai đỏ cho… giống với anh Hoàng Hải cũng là điều dễ hiểu.

Khác với các đồng nghiệp trên, ca sĩ Thủy Tiên lại bị phản ứng vì vướng vào một sự thiếu hiểu biết khác. Vốn nổi tiếng là tự tin với thân hình gợi cảm của mình, nữ ca sĩ này thường khoe lợi thế hình thể ở nhiều nơi. Nhưng lần này, trong clip "Em đã quên" thì Thủy Tiên lại hơi… quá đà. Trong cả clip ca nhạc này là hình ảnh Thủy Tiên ăn mặc hở hang, uốn éo sexy một cách phản cảm xung quanh các bức tượng thể hiện tình quân dân ở Bảo tàng Mỹ thuật Tp HCM. Những cảnh quay tùy tiện ở một nơi chứa đựng những giá trị văn hóa lịch sử đã tạo nên một làn sóng phản đối dữ dội từ phía khán giả. Tuy nhiên, ở trường hợp này, ngoài lỗi ở phía Thủy Tiên thì những người làm công tác quản lý di tích ấy cũng gánh một phần trách nhiệm. Ngay sau khi bị phản ứng, Thủy Tiên đã lên tiếng nhận lỗi và xin rút kinh nghiệm. Tuy nhiên, xin lỗi mà album vẫn lưu hành rộng rãi thì có nghĩa những hình ảnh phản cảm đó vẫn tiếp tục được lan truyền. Lâu nay, chúng ta cứ than phiền rằng, tại những nơi văn hóa tôn nghiêm vẫn thường xuyên xuất hiện  những hình ảnh, hành động phi văn hóa. Điều đó cũng không khó hiểu bởi ngay cả những nghệ sĩ - những người mang trọng trách sáng tạo cái đẹp phục vụ công chúng vẫn thiếu ý thức như vậy thì rất dễ để thế hệ trẻ bị ảnh hưởng.

3. Một tác phẩm nghệ thuật sẽ là thông điệp tốt cho đời sống văn hóa cũng như đời sống xã hội nếu những điều nó phản ánh đúng luật pháp và hợp với thuần phong mỹ tục. Trước những tác hại của thuốc lá, Luật cấm hút thuốc lá đã được ban hành. Cục Điện ảnh cũng đã có quy định cụ thể về việc hút thuốc lá trong phim. Tuy nhiên, phải nói rằng, phim Việt Nam luôn có hình ảnh diễn viên hút thuốc lá. Để diễn tả tâm trạng nhân vật thất tình, chán nản: hút thuốc lá; nhân vật giang hồ, bụi đời: hút thuốc lá; nhân vật trí thức phải tập trung suy nghĩ: hút thuốc lá… Nguyên nhân của tình trạng này là do một phần các biên kịch, đạo diễn và diễn viên của chúng ta lười biếng, không sáng tạo ra cách biểu hiện tâm lý khác ngoài việc cho nhân vật… hút thuốc. Trong khi đó, phim ảnh và thời trang là mảnh đất màu mỡ cho các thủ thuật tiếp thị của ngành công nghiệp thuốc lá. Nếu không tỉnh táo, các nhà làm phim đã vô tình tiếp tay cho tệ nạn hút thuốc. Mặc dù trong cơ chế duyệt phim đã có quy định nếu hút thuốc lá quá nhiều sẽ bị cắt bỏ, tuy nhiên lâu nay, quy định này ít được các cấp kiểm duyệt phim quan tâm đúng mức.

Vô tình hoặc cố ý bộc lộ sự thiếu ý thức xã hội ở các nghệ sĩ trẻ là tình trạng có thật. Nhưng nguy hiểm hơn là chuyện có nghệ sĩ lại lấy mác vì cộng đồng, vì những vấn đề xã hội để làm những chuyện gây sốc. Tiêu biểu như bộ ảnh nuy "vì môi trường" của người mẫu Ngọc Quyên. Những tấm ảnh khoe thân lộ liễu, không có chút giá trị nghệ thuật nào của Ngọc Quyên khiến nhiều người bất bình. Sẽ nguy hại như thế nào nếu cứ có thêm những bộ ảnh "bảo vệ môi trường" giống cách nghĩ của Ngọc Quyên?

Không ai có thể phủ nhận sức ảnh hưởng mạnh mẽ của các nghệ sĩ trong đời sống xã hội. Chính vì thế, nhiều tổ chức, chương trình đã kết hợp với các nghệ sĩ để công tác tuyên truyền, giáo dục mang lại hiệu quả hơn. Bên cạnh nhiều nghệ sĩ đã và đang có những hành động tích cực mang lại những giá trị tốt đẹp cho đời sống, cộng đồng thì vẫn còn không ít các nghệ sĩ trẻ quên mất mình trong vai trò một công dân, vai trò của một nghệ sĩ. Chính sự bàng quan, thiếu ý thức xã hội này sẽ đẩy họ ngày càng xa sự yêu mến của công chúng