Nhà thơ Nguyễn Viết Lãm: Tình không kể tuổi
Còn nhớ cuối năm 1999, nhà văn Đình Kính vào Quảng Ngãi làm phim chân dung về nhà thơ Nguyễn Viết Lãm (người sinh ra ở đất Quảng nhưng mấy chục năm nay sống ở Hải Phòng), khi về đã đưa ra một tin mà không phải người nào nghe cũng dễ tin ngay: "Ông Lãm lấy vợ rồi nhá!".
Không dễ tin ngay, vì nhà thơ Nguyễn Viết Lãm năm ấy tròn tuổi 80 (đến ngày 15/6 này ông bước vào tuổi 90). Ông là người hoạt động văn học từ rất sớm. Thời kỳ trước cách mạng, ông tham gia nhóm thơ Quy Nhơn cùng với các nhà thơ Hàn Mặc Tử, Chế Lan Viên, Yến Lan. Nguyễn Viết Lãm là Chánh Văn phòng đầu tiên của Hội Nhà văn Việt Nam; năm 1962 được điều động về Hải Phòng tham gia thành lập Chi hội Văn Nghệ thành phố, rồi ở Hải Phòng cho đến nay.
Vợ nhà thơ Nguyễn Viết Lãm, bà Nguyễn Thị Minh Chí mất năm 1996 vì căn bệnh hiểm nghèo, các con tuy mỗi người một nơi song đều phương trưởng cả. ở tuổi ấy, lại con cháu đề huề, thường hiếm người tính "đi bước nữa". Nhưng khi thấy nhà văn Đình Kính có vẻ cả quyết, chuyến này ông Lãm ra mua đất, làm nhà xong là đón vợ ra kịp ăn tết ngoài này thì mọi người à lên.
Thế thì thật quá rồi còn gì! Nhưng tôi vẫn thấy bán tín bán nghi. Nhất là khi nghe phần "trích ngang" về bà Phan Thị Đoan Trang, người mà Đình Kính cả quyết là "Vợ ông Lãm thật rồi". Năm ấy bà Trang 65 tuổi, là Tiến sĩ Khảo cổ học, từng công tác ở Sở Giáo dục & Đào tạo tỉnh Khánh Hòa. Bà Trang có chồng và hai người con đều trưởng thành; nhưng vợ chồng bà ly hôn từ năm 1991. Bà đang ở căn nhà riêng khá đàng hoàng tại Nha Trang...
Chỉ đến hôm "tận mục sở thị" lão nhà thơ đang trông coi đám thợ xây nhà cho ông trên đám đất khoảng bảy chục mét vuông dưới đường vòng Vạn Mỹ, tôi mới tin lời Đình Kính. Dẫu sao khi ấy cũng chỉ một số anh em quen thân Nguyễn Viết Lãm biết ông mới lấy vợ. Phải đến chiều 29 tết năm ấy, ông đi Hà Nội dẫn về một người đàn bà thấp đậm, nền nã, nói năng khoáng đạt, bấy giờ con cháu, xóm phố, bạn hữu mới tin "Bà Lãm ra thật rồi".
Mới đấy, mà quay đi quay lại đã mười năm. Mười năm, quãng thời gian không dài so với cuộc đời một con người, nhưng có lẽ đó là những tháng năm cả hai ông bà như thấy đời trẻ lại:
Mười năm chung sống
Như đôi chim câu
Không rời nhau nửa bước
Chẳng bao giờ thấy mặt u sầu
Hạnh phúc này hiếm thấy trước sau!.
Khổ thơ ấy tôi chép từ bài "Hạnh phúc" của bà Đoan Trang viết ngày 8 tháng 3 năm 2009.
Nhân nhắc tới thơ bà Phan Thị Đoan Trang, tôi lại nhớ "khởi nguồn" cuộc tình của hai ông bà cũng là từ thơ. Năm 1960, bà Trang sau khi tốt nghiệp Đại học Sư phạm Hà Nội về dạy học ở quê (Chương Mỹ, bấy giờ thuộc Hà Đông). Trường bà dạy gần trường học sinh miền
 |
| Nhà thơ Nguyễn Viết Lãm và tiến sỹ Phan Thị Đoan Trang. |
Ít lâu sau, trường học sinh miền Nam số 6 chuyển xuống Hải Phòng, bà Chí cũng theo trường đi; sau đó, nhà thơ Nguyễn Viết Lãm cũng chuyển công tác về thành phố Cảng. Từ ấy tin tức về nhau thưa vắng. Dạo bà Chí nằm điều trị ở Bệnh viện K, do chỗ con trai bà Trang quen biết con trai trưởng vợ chồng ông Lãm nên bà biết tin. Bà Trang đã thu xếp thời gian vào bệnh viện thăm bà Chí.
Không ngờ đấy là lần gặp cuối cùng giữa một phụ huynh học sinh với cô giáo nuôi dạy con mình; càng không ngờ hơn nữa, những lời bà Chí nói với bà Trang (khi biết vợ chồng bà Trang đã chia tay nhau) chỉ sau cuộc gặp có mấy năm lại thành sự thật: Bà Trang thay bà Chí chăm sóc ông Lãm. Có lẽ ngoài cái duyên ấy, chính thơ ca đã là động lực chủ yếu đưa họ đến với nhau.
Sau bức thư chia buồn bà Trang gửi ra cho ông Lãm, lẽ tự nhiên nhà thơ của chúng ta thật cảm kích liền gửi thư đáp lễ. Nhưng đúng như câu thơ tôi đọc ở đâu đó "Hẳn ý chàng không chi khác cả/ Yêu em có nói cũng khôn cùng", nên thư có viết ngàn trang cũng không cô đúc hết, không thể hiện hết cái tình ta gửi cho nhau, chi bằng chỉ cần một bài thơ, thậm chí một câu thơ lại nhớ lâu, nhớ kỹ từng ý từng lời. Họ hẹn nhau, cứ đến giờ ấy thì ngồi thiền để nhớ về nhau:
Giờ hẹn đến rồi!
Anh gấp sách, dừng công việc lại
Quên hết ưu tư, ngồi tĩnh tại
Ta nhập thiền, thầm gọi tên nhau...
Tiếng gọi của tình yêu, cách cảm thần giao
Vòng sóng vô hình nối hai đầu thương nhớ.
Có lẽ thơ tình của những đôi trai gái đang yêu cũng chỉ đến thế. Quả là tình yêu không phân tuổi tác. Nhưng có lẽ đỉnh cao của "bùa thơ" là khi bà Phan Thị Đoan Trang chọn 110 bài thơ nhờ nhà thơ Nguyễn Viết Lãm đọc và viết giới thiệu. Nhà thơ nhiệt tình đọc và viết bài giới thiệu khá súc tích, in trong "Bóng trúc", tập thơ thứ hai của Tiến sĩ Khảo cổ học Phan Thị Đoan Trang, do Nhà xuất bản Văn học ấn hành.
Sách ra ít lâu thì nhà thơ Nguyễn Viết Lãm về quê thăm con trai trưởng, rồi xuống Nha Trang thăm con dâu, cũng là học trò của bà Trang đang dạy học ở đấy. Có người bảo ông Lãm đi chuyến ấy là để "xem mặt bà vợ hai", kể cũng không sai, vì từ trước đến lúc bấy giờ, họ chưa một lần gặp nhau. Thế nên, sau một loạt bài thơ "bề trong như đã...", ngày 30 tháng 12 năm 1998, tại Nha Trang, hai ông bà lần đầu gặp nhau. Có lẽ đoạn thơ này ông Lãm viết trong lúc cảm xúc dâng trào từ phút ban đầu gặp gỡ ấy:
Chợt thấy chúng mình trở lại tuổi thơ
Dù dấu thời gian đã in trên mái tóc
Một tia nắng lay cành nhảy nhót
Một ánh trăng lặng lẽ bên thềm
Đều khiến cuộc đời thật đáng yêu thêm.
Cũng phải đến gần năm sau (tháng 9 năm 1999), nhân chuyến ông Lãm về quê để làm phim chân dung mình, biết ông đã đính hôn với bà Trang dưới Nha Trang, một cán bộ ở Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Quảng Ngãi đã bàn với Văn phòng Tỉnh ủy mời bà Trang lên Quảng Ngãi chơi.
Và một điều chính ông Lãm cũng không ngờ, là chính chuyến bà Trang lên Quảng Ngãi ấy lại diễn ra bữa tiệc cưới của hai người, do Tỉnh ủy Quảng Ngãi đứng ra tổ chức. Đấy là điều nhà thơ Nguyễn Viết Lãm vô cùng cảm kích, vì sau bao năm xa quê, khi xế chiều trở lại, còn được những người đồng chí, đồng bào nơi quê hương cảm thông, sẻ chia và quan tâm hết mực. Tết Nguyên đán năm ấy, ông đón bà ra Hải Phòng.
Mới đấy đã mười năm bà sống trến đất Cảng:
Hải Phòng, quê mới sao đằm thắm
Con cháu trăm năm chúc hợp quần!.
Thật ít có cuộc tình nào tuổi tác chênh lệch nhau: "Bà tuổi bảy lăm/ Ông chín chục/ Ra ngoài ai cũng khen đẹp đôi" như mối tình giữa nhà thơ Nguyễn Viết Lãm và Tiến sĩ, nhà thơ Phan Thị Đoan Trang. Vâng, đến đây thì tôi xin tiết lộ, bà Phan Thị Đoan Trang cũng là một nhà thơ, nếu không câu nệ cứ phải là Hội viên Hội Nhà văn mới được gọi như thế.
Bởi, bà là một người yêu thơ, say thơ, từ năm 1994 đã có tập thơ "Phút trầm tư" in ở NXB Thanh niên. Rồi hơn mười năm sau là tập "Bóng trúc". Kể từ ngày về sống với nhà thơ Nguyễn Viết Lãm, bà in tiếp hai tập thơ và một tập truyện ký ở NXB Hải Phòng. Cách đây hai năm, bà đã làm đơn xin gia nhập Hội Nhà văn Việt
Còn với nhà thơ Nguyễn Viết Lãm, trong mười năm về chung sống cùng ông, bà đã giúp ông tập hợp và đánh máy gần 200 bài thơ, một phần trong số này đã in thành hai tập "Bài thơ viết ngày mưa tạnh" và "Hương ngâu" (đã được tặng thưởng của Ủy ban Toàn quốc liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam năm 2004). Gần đây, được sự giúp đỡ của Hội Văn học nghệ thuật tỉnh Quảng Ngãi, ông lại in tập "Lời nguyền" (NXB Đà Nẵng, 2008), tập hợp các tiểu luận và tùy bút của ông trong 20 năm lại đây.
Quả là tình yêu đã chắp thêm đôi cánh cho cả hai ông bà "Trở về với thời trẻ thơ" cả trong tâm hồn và trong sáng tác; bởi cả hai đều tâm niệm "Nhớ thương nhau vượt cả cái vô thường", và họ đã vượt qua không ít lời đàm tiếu để đến hôm nay, dù cháu con hay người quen thân đến với vợ chồng hai nhà thơ Nguyễn Viết Lãm, Phan Thị Đoan Trang đều phải thốt lên: "Hạnh phúc này hiếm thấy trước sau!"