Nhà văn Nguyễn Khải: Thích tự “cân đo” tác phẩm của mình

10:15 17/03/2008
Lẽ thường, như người đời vẫn nói, việc của nhà văn là viết, viết và… viết, còn việc bình xét, đánh giá hay dở là việc của thiên hạ, dành cho thiên hạ. Ấy thế nhưng, với Nguyễn Khải, ngoài việc cả đời hết sức chú tâm tới cây bút, ông dường như còn có ý thích được tự làm lấy cái việc "cân đo" tác phẩm của chính mình.

Khoảng mươi, mười lăm năm cuối đời, bạn đọc bắt gặp những trang tản văn trong đó ông tâm sự rất nhiều về chuyện nghề. Tất nhiên, đọc những nhận xét đó, cũng có người cho rằng ông đang… tự trào, lại có người cho là ông "làm duyên làm dáng", nhất là khi họ thấy ông tự nhận mình "tài mọn", nhờ "gặp may" mà "nên cơm nên cháo", có chút ít vị thế văn chương.

Song, nếu xâu chuỗi các tâm sự trên theo trình tự thời gian và đối chiếu với từng tác phẩm được ông nhắc đến một cách cụ thể, ta sẽ thấy, trong việc này, có thể ý kiến của nhà văn không "khớp" với ý kiến của chúng ta, song thái độ của ông là hoàn toàn nghiêm túc. Với Nguyễn Khải, việc sáng tác "là chuyện sống chết một đời người, một đời văn, không thể đem nó ra mà đùa trên mực đen giấy trắng được".

Chính vì quan điểm ấy mà khi một nhà thơ đặt bút viết về ông: "Không phải là phủ nhận ông… tôi đặt ông đúng vào vị trí mà ông có", Nguyễn Khải đã tự ái mà rằng "Xưa nay chưa từng có nhà phê bình nào nỡ hạ lời một cách trịch thượng với người sáng tạo rằng, tôi phải đặt anh ngồi chỗ này chứ không phải chỗ kia". Và, thay vì để người đời bình xét, xếp ngôi vị, Nguyễn Khải đã tự cân đo tác phẩm của mình.

Về "cái mốc" khởi đầu nghiệp văn của Nguyễn Khải, trong khi có nhà phê bình văn học tính tới truyện vừa "Xây dựng" (Giải khuyến khích của Hội Văn nghệ Việt Nam năm 1952) thì chính tác giả của nó lại nhìn nhận đó chỉ là "đứa con hoang", rằng thì "nó là một đề tài được lãnh đạo quan tâm chứ chưa phải là một áng văn chương…".

Theo ông, năm 1956, ông viết được truyện ngắn "Nằm vạ", tác phẩm được bạn đọc trong nghề bắt đầu chú ý, nên ông "coi truyện ngắn "Nằm vạ" là truyện chính thức trình làng, truyện vào nghề của mình" (xem lời tự bạch in trong cuốn "Tuyển tập truyện ngắn Nguyễn Khải"- NXB Hội Nhà văn, 2002).

Trong bài viết về Nguyễn Khải (in trong tập "Nhà văn Việt Nam 1945-1975"- NXB Đại học và Trung học chuyên nghiệp, 1983), nhà phê bình Phan Cự Đệ nhận xét: "Các nhân vật của Nguyễn Khải phần lớn đều có cá tính rõ nét và độc đáo" và "Những nhân vật đó vừa xuất hiện đã làm người đọc chú ý".

Song với chính Nguyễn Khải thì ông lại có cách nhìn nhận không mấy lạc quan: "Tôi cầm bút đã nhiều năm, viết nhiều tác phẩm nhưng chỉ có một nhân vật văn học được bạn đọc quen thuộc thân thiết là ông Tuy Kiền" (xem cuốn tạp văn "Nghề văn cũng lắm công phu"- NXB Trẻ, 2003).

Có một tác phẩm của Nguyễn Khải được nhắc nhiều trong thời kỳ chống Mỹ, ấy là tập ký sự "Ra đảo" được ông hoàn tất sau chuyến đi thực tế tại đảo Cồn Cỏ. Theo tác giả, cùng viết về địa danh này, trong cùng thời điểm mưa bom bão đạn ấy, thì bài thơ của một đồng nghiệp cùng cơ quan với ông - nhà thơ Nguyễn Trọng Oánh là "một bài thơ rất hay".

Nhưng vì tập ký sự của ông "Phục vụ tuyên truyền đắc lực hơn, vì nó nhiều chữ nghĩa hơn, nói được đầy đủ hơn", nên được nhiều người biết. Nhắc lại điều này, ông muốn người đời công bằng hơn với nhà thơ Nguyễn Trọng Oánh.

Có thể nói, với việc xuất bản cuốn tiểu thuyết tự truyện "Thượng đế thì cười" (NXB Hội Nhà văn, 2003), Nguyễn Khải đã làm một cuộc "tổng rà soát" lại các sách đã in của mình. Từ đó, trong mỗi trường hợp, ông đều có cách "bình giá" cụ thể.

Nếu như với những cuốn viết từ thời kháng chiến, rất hiếm khi ông dùng tới lời khen, thì ở những cuốn xuất bản vào đầu những năm 80, ông lại tỏ ra khá hân hoan khi bình xét. Theo ông, những cuốn "Gặp gỡ cuối năm", "Thời gian của Người", "Điều tra về một cái chết", "Vòng sóng đến vô cùng", "Một cõi nhân gian bé tí" đều là những cuốn "có giọng kể riêng cả".

Dẫn ra vậy để thấy, Nguyễn Khải là người rất nghiêm khắc, tỉnh táo trước ưu, khuyết của mình, và khi phát biểu về chúng, ông cũng rất… sòng phẳng, đúng như điều ông từng thổ lộ với bạn đọc báo Tuổi Trẻ hồi tháng 3-1996: "Lắm lúc ngồi đọc hay nghĩ lại về những tác phẩm của mình đã viết trong mấy chục năm qua, nhiều trang viết vẫn còn làm tôi hãnh diện và có những trang viết đã làm tôi xấu hổ và rất buồn".

Nguyễn Khải cũng chính là tác giả của một phát biểu ngắn gọn và rất ấn tượng in trong kỷ yếu "Nhà văn Việt Nam hiện đại" (2007): "Tôi tự đánh giá xứng đáng là Hội viên Hội Nhà văn Việt Nam"

Phạm Nhật Linh

Ngày 15/4, Đoàn công tác Bộ Công an Việt Nam do Thượng tướng Phạm Thế Tùng, Ủy viên Trung ương Đảng, Thứ trưởng Bộ Công an, Trưởng Ban Chỉ đạo Đề án 05 CAND Việt Nam tham gia hoạt động gìn giữ hoà bình Liên hợp quốc (GGHB LHQ) đã đến Thủ đô Bangui, Cộng hòa Trung Phi, bắt đầu chuyến thăm và làm việc tại Phái bộ GGHB LHQ tại Cộng hoà Trung Phi (MINUSCA). Đoàn công tác đã đến chào xã giao ngài Amadou Fofana, Quyền Tư lệnh Cảnh sát Phái bộ MINUSCA; Thiếu tướng Maychel Asmi, Phó Tư lệnh Quân đội Phái bộ MINUSCA.

Trải qua 80 năm hình thành, xây dựng, chiến đấu và trưởng thành, dưới lá cờ vẻ vang của Đảng, dưới ánh sáng soi đường của Chủ nghĩa Mác - Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh, lấy Sáu điều Bác Hồ dạy CAND làm kim chỉ nam rèn luyện đạo đức người Công an Cách mạng, dù trong bất cứ hoàn cảnh khó khăn nào, lực lượng Tham mưu CAND nói chung và Công an Thủ đô nói riêng luôn giữ vững phẩm chất chính trị cách mạng, tuyệt đối trung thành với Tổ quốc, hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ mà Đảng, Nhà nước và nhân dân giao phó; xứng đáng là “bộ óc thứ hai”, là “cánh tay nối dài” của các cấp lãnh đạo, chỉ huy Công an.

Hiện có 5 học sinh lớp 3 vi phạm đã bị giáo viên phạt bằng cách phải tự dùng kim chích vào tay mình. Đây là hình phạt do giáo viên đưa ra tại một lớp học ở Trường Tiểu học Lương Thế Vinh (phường Bến Cát, TP Hồ Chí Minh). Sự việc đang gây bức xúc trong dư luận và phụ huynh học sinh.

Chiều 15/4, Bệnh viện đa khoa Bình Chánh (TP Hồ Chí Minh) đã báo cáo Sở Y tế và Sở An toàn thực phẩm TP Hồ Chí Minh về việc 11 bệnh nhân là công nhân Công ty TNHH Bizmax (đường An Phú Tây, ấp 16, xã Hưng Long) đi cấp cứu sau bữa ăn trưa.

Trải qua các thời kỳ cách mạng đầy gian khổ nhưng cũng hết sức hào hùng của dân tộc, lực lượng Tham mưu Công an nhân dân (CAND) đã khẳng định vai trò nòng cốt trong công tác chỉ đạo, điều hành, góp phần quan trọng vào sự nghiệp bảo vệ an ninh quốc gia, giữ gìn trật tự, an toàn xã hội.

Theo tin từ TAND TP Hà Nội, cơ quan này vừa nhận được đơn kháng cáo của bị cáo Huỳnh Nguyễn Lộc (cựu Viện trưởng Viện Y dược học dân tộc TP Hồ Chí Minh) cùng nhiều bị cáo khác trong vụ án “Đưa hối hộ” và “Nhận hối lộ” với số tiền hơn 70 tỷ đồng để đưa thuốc vào bệnh viện.

Trước thực trạng vi phạm dừng, đỗ xe sai quy định tại địa bàn Thủ đô còn phức tạp, gây cản trở giao thông và tiềm ẩn nguy cơ tai nạn, Công an TP Hà Nội đã ban hành kế hoạch tăng cường kiểm tra, xử lý, hướng tới lập lại trật tự, kỷ cương đô thị, bảo đảm giao thông thông suốt, an toàn.

Cấm hát nhép được triển khai tại tất cả các địa phương trên cả nước, không phải chỉ riêng ở TP Hồ Chí Minh. Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch (VHTTDL) đã có công văn đề nghị các địa phương chấn chỉnh tình trạng biểu diễn, tổ chức biểu diễn không trung thực, trong đó tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, bao gồm cả hát nhép.

Liên quan đến vụ nghi ngộ độc thực phẩm tại Trường Tiểu học Bình Quới Tây (phường Bình Quới), Sở An toàn thực phẩm (ATTP) TP Hồ Chí Minh đã gửi văn bản đến UBND 5 phường và 22 trường học nhằm tăng cường công tác kiểm tra, giám sát đối với các trường học, đơn vị nhận suất ăn công nghiệp từ Công ty TNHH Thương mại Dịch vụ Sản xuất Vận chuyển Hữu Phước (Công ty Hữu Phước).

©2004. Bản quyền thuộc về Báo Công An Nhân Dân.
®Không sao chép dưới mọi hình thức khi chưa có sự đồng ý bằng văn bản của Báo Công An Nhân Dân.
English | 中文