Nhà văn Nguyễn Thị Ngọc Hà: Giữa đôi bờ văn thơ

08:09 05/04/2016

Tính đến năm 2016, Nguyễn Thị Ngọc Hà đã sở hữu sáu tập thơ (“Gửi con lời ru”, “Đi ngang chiều gió”, “Cỏ mặt trời”, “Người gánh vô hình”, “Đứt giải yếm”, “Ngả vào nguyên khôi”), một tập tản văn (“Lạc trong đêm Liêu trai”), ba tập truyện ngắn (“Đầm ma”, “Ám ảnh”, “Con sóng màu hổ phách”), một tập tiểu thuyết (“Mưa trong nắng”). Đó là những con số biết nói.

Đôi lúc tôi cứ vân vi mà nghĩ rằng, người phụ nữ mảnh mai này lấy đâu ra sức lực để viết được cả ngàn trang sách như thế, nếu không là đam mê chữ nghĩa, văn chương. Hẳn là cái nghiệp! Tôi đọc thơ Nguyễn Thị Ngọc Hà trước khi đọc văn xuôi của chị.

Đọc và hình dung thơ, văn Nguyễn Thị Ngọc Hà (ban đầu) như bên lở, bên bồi của một dòng sông mang nặng phù sa. Có lúc thì bên bồi nhận phù sa là thơ và ngược lại. Có lúc (về sau) thì lại như hai bờ sông không có đê vùng đồng bằng Nam Bộ xưa. Một vùng bao la thông thủy, nên phù sa chia đều cho cả hai. Bờ nào cũng được bù đắp phù sa trù mật, tươi tốt.

Phải thú thực rằng tôi không sành thơ. Vậy nên khi đọc thơ Nguyễn Thị Ngọc Hà, thấy hay đấy mà không “vê” lên được. Chỉ biết thơ người này thấm đẫm tình cảm, nhiều khắc khoải, nói thầm nói thì, lắng đọng và buồn. Và đắm đuối. Và cả nhiều cảm thông, chia sẻ.

Thơ Nguyễn Thị Ngọc Hà đôi khi đọc xong, riêng tôi cảm thấy, chưa thấm thía ngay, thường khi phải đọc lại hơn một lần. Có những nhã thú văn chương đến chậm nhưng chắc và bền. Chị không mấy cầu toàn về câu chữ khi viết thơ, tôi hình dung như thế, mà cốt tìm cách nói cho được hết cái tình của mình.

Thơ Nguyễn Thị Ngọc Hà, vì thế, nhiều tình ý. Cái cấu tứ lớn nhất xuyên suốt toàn bộ thơ Nguyễn Thị Ngọc Hà là “ngả vào giữa nguyên khôi” (như tên tập thơ thứ sáu của chị). Trong cõi trần gian làm gì có nguyên khôi, bởi con người đang tự giam cầm mình trong một thế giới ô nhiễm (và nguy hại nhất là ô nhiễm văn hóa).

Nguyên khôi chỉ có hoặc trong khoảng không vũ trụ, hoặc trong thế giới tâm linh siêu thoát. Những câu thơ của Nguyễn Thị Ngọc Hà khi đọc lên khiến tôi có cái cảm giác nhẹ bẫng như vừa được trút bỏ bụi trần: “Trút bốn mùa/Tầm gai/Tơ lụa/Ta bước qua tấm thân trần tục của mình/để ngả vào sự tinh khiết của hoa/Nhờ hương thơm thuần hóa nỗi đau…/Không chịu cũ” (“Ngả vào giữa nguyên khôi”). Có cảm giác Nguyễn Thị Ngọc Hà vẻ như xưa cũ khi viết: “Có câu thơ buộc túm tiếng ve/Treo lơ lửng ngọn me cành sấu/Có tình yêu vụng nơi cất giấu/Mượn lá sen ủ giữa cốm Vòng/Tôi lang thang tận có và không/Bất chợt gặp hồn muôn năm cũ” (“Có một Hà Nội trong tôi”).

Đọc những câu thơ như thế cảm nhận thêm về tinh thần “sắc sắc không không” trong thơ Nguyễn Thị Ngọc Hà (hình như người thơ này thường lơ lửng giữa có và không). Lại nữa rất đậm chất Hà thành với những ve, những me, những sấu, những cốm Vòng, những sen,… những sản vật nghìn năm của đất Thăng Long. Tôi thấy người thơ Nguyễn Thị Ngọc Hà thường đau đáu với những “miền trinh nguyên”, hơn thế cả với những “nơi nắng rơi không vỡ” (cũng là nhan đề những bài thơ được nhiều người ưa thích của chị).

Người thơ này có một niềm mong ước giản dị nhưng đầy chất men lí tưởng, thậm chí phảng phất cái vẻ không tưởng: “Để lũ trẻ sau anh sau em/ Được bình yên nơi nắng rơi không vỡ”. Ai đó gọi đây là sự thơ ngây không có tuổi của người thơ Nguyễn Thị Ngọc Hà. Nhưng riêng tôi thích sự thơ ngây trong trẻo đó. Tôi gọi đó là con mắt xanh của nhà thơ lúc nào cũng hướng cái nhìn tới sự tươi sáng, tốt lành.

Nói cách khác là cái nhìn hướng thượng, hướng thiện, hướng mỹ. Một người thơ như thế sẽ ghi dấu ấn như thế nào trong văn xuôi? Trong trong ba thể loại văn xuôi (tản văn, truyện ngắn, tiểu thuyết) thì Nguyễn Thị Ngọc Hà bén duyên với truyện ngắn có lẽ vì nó gần với thơ hơn cả. Trước hết nó cần cấu tứ mới, nó cần hàm súc, nó cần liên tưởng và ám ảnh.

Tôi nghĩ, với ba tập “Đầm ma”, “Ám ảnh” và “Con sóng màu hổ phách”, Nguyễn Thị Ngọc Hà cũng đã xứng đáng là một tác giả truyện ngắn. Truyện “Đầm ma” (2004) đã mở cánh của để nhà văn bước vào lĩnh vực truyện ngắn. Truyện này đã được Tiến sỹ văn học Nguyễn Huy Liên (nguyên giảng viên Trường Đại học Khoa học xã hội & Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội) cùng dịch giả Charles Wauhg tuyển chọn, dịch và được Nhà xuất bản Trường Đại học Georgia (Mỹ) ấn hành trong tập truyện “Family of Fallen Leaves”.

Truyện này thành công, theo tôi, vì nó gắn với những luận đề xã hội trọng yếu (chiến tranh và số phận con người). Dư ba của truyện như là một lời cầu nguyện cho tất cả mọi linh hồn những người đã chết và cả những người còn sống. Nhưng đa số truyện ngắn của Nguyễn Thị Ngọc Hà lại thiên về những cảnh đời, phận người dang dở, do hoàn cảnh xô đẩy, do số phận định đoạt. “Một miền cúc”, một truyện khác của Nguyễn Thị Ngọc Hà có cấu tứ truyện gần với tứ thơ.

Cô gái tên Hoài trong truyện với những dang dở trong cuộc đời, đúng là mẫu người của những thân phận “bến không chồng”. Dẫu có bầm dập với cuộc đời thì cuối cùng cô vẫn có một miền để trở về, đó là quê hương, đó là mẹ, đó là thiên nhiên. Hoa cúc thơm nhưng hương thơm có vị đắng và Hoài: “Bỗng thấy trong tâm hồn mình cũng ngai ngái đắng như loại hoa cúc kia”.

Truyện ngắn của Nguyễn Thị Ngọc Hà thường như thế - cuộc đời cứ dang dở, tình duyên cứ đứt đoạn, tâm hồn cứ “thiếu” và “đủ”. Không có một cái gì là nguyên vẹn. Nên “ngả vào giữa nguyên khôi” là một khát khao, đôi khi không tưởng, nhưng vì thế mà nó dẫn dụ, mê hoặc con người. “Con sóng màu hổ phách” là một truyện mang cảm hứng đương đại, dồi dào và sắc nét. Đó là chuyện ái tình và tiền bạc muôn thuở. Đó là vẻ đẹp của tâm hồn bao giờ cũng phải trải qua thử thách của lửa đỏ và nước lạnh. Đó là vòng luân hồi của kiếp người.

Viết truyện ngắn, Nguyễn Thị Ngọc Hà không chú tâm vào những “khoảnh khắc” mà là cả một chu trình nhân - quả của đời người. Vì thế trong mỗi truyện ngắn, riêng tôi, đều nhìn thấy những “mầm mống” của tiểu thuyết. Một truyện ngắn là một cái cốt của tiểu thuyết, hiện tượng này tôi quan sát thấy mối tương quan qua lại giữa truyện ngắn “Ông Thuận say” (in trong tập truyện ngắn “Ám ảnh”) với tiểu thuyết “Mưa trong nắng” (Giải thưởng cuộc thi viết tiểu thuyết, truyện và ký về đề tài “Vì an ninh Tổ quốc và bình yên cuộc sống” lần thứ III, 2012-2015 do Bộ Công an và Hội Nhà văn Việt Nam phối hợp tổ chức). Từ truyện ngắn đến tiểu thuyết không có nghĩa là “cơi nới”, mà là tổ chức lại chất liệu, kết cấu, đòi hỏi gia công đầy đủ theo yêu cầu của thể loại. Tôi nghĩ, Nguyễn Thị Ngọc Hà là người thơ, vậy nên người thơ này tất nhiên sẽ ưa thích những gì ngắn gọn, cô đúc, hàm súc.

Đọc Nguyễn Thị Ngọc Hà, thấy rõ cái dụng công trau chuốt câu chữ của nhà văn. Bài thơ “Hồn chữ gọi tình yêu” (trong tập thơ “Ngả vào giữa nguyên khôi”), theo tôi, ánh phản cái “vân chữ” của Nguyễn Thị Ngọc Hà khi viết về sự “mồ côi” người yêu của một cô thôn nữ mới lớn, mới yêu lần đầu, mới nuôi bao nhiêu là hi vọng vào hạnh phúc lứa đôi. Vậy mà chiến tranh tàn khốc đã cắt ngang số phận họ: “Người con gái quê nhà/Vẫn ôm cau vàng trầu úa/Tránh nhìn trăng tròn/Để không thấy mình đã khuyết”.

Chữ thơ của Nguyễn Thị Ngọc Hà rất giản dị, giản dị đến mức đôi khi như lời ăn tiếng nói thường ngày. Nhưng câu chữ trong văn xuôi Nguyễn Thị Ngọc Hà lại cứ lóng lánh (có vẻ như nó hợp với thơ hơn). Tôi thấy tác giả chuyển được cái nhịp “thổn thức” ở trong thơ sang đến văn xuôi: “Đêm ấy bầu trời trong veo không một gợn mây. Gió từ sông Cái trườn qua cánh đồng Đình đổ rạp trên thảm lúa mùa đang thì con gái. Gió lay lay đôi vạt áo của Xoan. Những cánh hoa li ti trên áo như lung linh hơn trong áng trăng, như nhún nhảy theo nhịp từng bước chân cô” (“Ông Lễ”).

Cái “nhịp điệu” trong văn Nguyễn Thị Ngọc Hà, tôi nghĩ, hợp với người sống chậm. Vì sao? Là vì cần trải nghiệm mới thẩm thấu hết được các cung bậc tình cảm đủ cả tham, sân, si/ ái, ố, hỉ, nộ. Và nữa, chủ âm của thơ, của văn Nguyễn Thị Ngọc Hà là buồn, nhiều “khúc trầm” (nhan đề một bài thơ). Đúng là càng sống, càng ngẫm ngợi, càng thấy “sự đời nước mắt soi gương”.

Nói thế không có nghĩa là chỉ có yếm thế, chỉ có những khúc trầm, chỉ có: “Từ ngày thành thiếu phụ/tôi đã dỗ nước mắt chảy chìm/để phấn hương thả nổi/dỗ tiếng khóc núp sau tiếng cười/để sống” (“Nước mắt đàn ông”). Vẫn có nhiều niềm vui đấy thôi. Nhưng vui trong âm thầm lặng lẽ, trong chia sẻ, trong tri âm tri kỉ với thiên nhiên, với người, với đời. Tôi hình dung không bao giờ Nguyễn Thị Ngọc Hà nói to giữa đám đông người, đã đành, nhưng rồi khi chỉ có một mình vẫn cứ “nói thầm”. Hà Nội, tháng 1 năm 2016

Bùi Việt Thắng

“Thần dược” được sản xuất từ phụ gia: Thủ đoạn chung trong hệ sinh thái gia công của Asia Life

Những lọ “kẹo rau” nhỏ gọn, màu sắc bắt mắt được giới thiệu như giải pháp tiện lợi cho người bận rộn: chỉ cần vài viên mỗi ngày là có thể “bổ sung chất xơ, vitamin, hỗ trợ tiêu hóa, giảm cân” nhưng thực chất chủ yếu là phụ gia.

Thanh tra Chính phủ phát hiện nhiều vi phạm về quản lý nhà, đất tại Phú Thọ

Thanh tra Chính phủ vừa ban hành kết luận thanh tra về phòng, chống lãng phí trong quản lý, sử dụng cơ sở sở nhà, đất của các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp nhà nước quản lý tại tỉnh Phú Thọ.

Hà Nội quy định trường hợp được mua nhà ở xã hội không phải bốc thăm

UBND TP Hà Nội vừa ban hành quy định một số trường hợp được mua, thuê nhà ở xã hội mà không phải bốc thăm và không phải đáp ứng các điều kiện về nhà ở theo quy định.

Bóc trần thủ đoạn can thiệp hệ thống quan trắc môi trường từ nghi vấn chỉ số đẹp

Từ nghi vấn dữ liệu quan trắc được truyền về trong nhiều trường hợp đều nằm trong giới hạn cho phép theo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia, nhưng thực tế tại nhiều khu vực đô thị lớn và khu công nghiệp tình trạng ô nhiễm vẫn diễn biến phức tạp, chỉ số ô nhiễm môi trường ở mức cao, không tương xứng với dữ liệu quan trắc được báo cáo. Từ đó, Cục Cảnh sát phòng chống tội phạm về môi trường, Bộ Công an đã phối hợp các Công an đơn vị tập trung xác minh điều tra.

Lãnh đạo Bộ Công an gửi Thư khen Cục Cảnh sát hình sự và Công an tỉnh Thanh Hóa

Ngày 2/4, Thượng tướng Nguyễn Văn Long, Ủy viên Trung ương Đảng, Thứ trưởng Bộ Công an có Thư khen gửi Công an tỉnh Thanh Hóa biểu dương thành tích trong phối hợp với Cục Cảnh sát hình sự triển khai quyết liệt các biện pháp nghiệp vụ, đấu tranh, triệt phá thành công đường dây tổ chức đánh bạc và đánh bạc xuyên quốc gia, quy mô lớn, bắt giữ 205 đối tượng, thu giữ 36 xe ô tô, 189 điện thoại di động cùng nhiều vật chứng khác.

Du lịch vào mùa cao điểm, linh hoạt thích ứng bối cảnh mới

Bước vào mùa cao điểm trong năm giữa bối cảnh mới với không ít khó khăn, thách thức, du lịch hè năm nay được dự báo có nhiều thay đổi. Làm thế nào để thích ứng và duy trì được sự phát triển cần thiết đang là bài toán không dễ đối với “ngành công nghiệp không khói”.

Lừa đảo trên 20 tỷ đồng với thủ đoạn đáo hạn ngân hàng

Chiều 2/4, cơ quan CSĐT Công an TP Cần Thơ khởi tố bị can, lệnh bắt tạm giam, khám xét nơi ở đối với Diệp Văn Vĩnh (SN 1994, ngụ xã Long Phú, TP Cần Thơ) về hành vi “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản”, với thủ đoạn vay tiền để đáo hạn ngân hàng, chiếm đoạt của các nạn nhân 20,4 tỷ đồng.

Cơ quan Công an làm rõ hành vi can thiệp để trúng thầu dự án quan trắc môi trường như thế nào?

Đối tượng Hoàng Văn Thức đã trực tiếp tham gia điều phối, dàn xếp để các doanh nghiệp liên danh với nhau nhằm hợp thức hóa năng lực, đảm bảo khả năng trúng thầu.

Ca sĩ Chi Dân, diễn viên An Tây và đồng phạm trong chuyên án ma túy VN10 bị truy tố

Ngày 2/4, VKSND TP Hồ Chí Minh cho biết, đã hoàn tất cáo trạng truy tố 227 bị can trong chuyên án VN10 - chuyên án liên quan 4 nữ tiếp viên hàng không bị lợi dụng vận chuyển trái phép chất ma túy, phát hiện tại sân bay quốc tế Tân Sơn Nhất vào tháng 3/2023.

Xét xử người phụ nữ dùng xyanua sát hại nhân tình rồi lao xe xuống đèo Bảo Lộc

Ngày 2/4, TAND tỉnh Đồng Tháp mở phiên tòa xét xử sơ thẩm trực tuyến và tuyên phạt bị cáo Trần Nguyễn Thu Trang (SN 1985, ngụ phường Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp) 20 năm tù về tội giết người và 10 năm tù về tội hủy hoại tài sản. Tổng hình phạt bị cáo phải chấp hành là 30 năm tù.

Tiểu thương chợ Hầm Nước bức xúc phí mặt bằng, chính quyền địa phương nói gì?

Trong những ngày qua, đông đảo tiểu thương đang kinh doanh tại các ki-ốt cố định ở chợ Hầm Nước tọa lạc bên đường Võ Thị Sáu, phường Phú Yên (Đắk Lắk), bày tỏ sự bức xúc khi nhận được thông báo thu tiền thuê mặt bằng từ nhà thầu là Công ty TNHH thương mại Ngân Tín với mức giá được cho là quá cao. PV Báo CAND đã vào cuộc tìm hiểu vụ việc từ các bên liên quan.

Hà Nội tổng kiểm tra các cơ sở cung cấp sản phẩm tươi sống cho bếp ăn bán trú

Chủ tịch UBND TP Hà Nội yêu cầu Sở Nông nghiệp và Môi trường tổ chức tổng kiểm tra, giám sát, kiểm soát các cơ sở giết mổ, sản xuất, kinh doanh, cung cấp các sản phẩm tươi sống cho các bếp ăn tập thể, bếp ăn bán trú tại các cơ sở giáo dục, thức ăn đường phố.

52 trẻ mầm non người Cơ Tu phải học nhờ đến bao giờ?

Sau đợt mưa lũ lịch sử cuối tháng 10/2025, Trường Mẫu giáo Arooi - Zà Hung (xã Đông Giang, Đà Nẵng) vốn đầy ắp tiếng cười nay chỉ còn là đống đổ nát, hoang tàn khi quả đồi phía sau trường bị sạt lở, hàng ngàn mét khối đất, đá tràn xuống các phòng học. 52 đứa trẻ đồng bào Cơ Tu phải đi học nhờ trong sự chật vật, nhưng nỗi lo lớn hơn lại đang ập đến khi “hạn chót” cho việc mượn lớp đang cận kề.

Đề xuất miễn, giảm 50% thuế cho doanh nghiệp đầu tư vào công nghiệp văn hoá

Miễn thuế 4 năm, giảm 50% số thuế phải nộp trong 5 năm tiếp theo đối với thu nhập của doanh nghiệp từ thực hiện dự án đầu tư các ngành công nghiệp văn hóa, công nghiệp giải trí, cụm, khu công nghiệp sáng tạo về văn hóa; đầu tư ở địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn, đặc biệt khó khăn thì được miễn thuế 4 năm, giảm 50% số thuế phải nộp trong 9 năm tiếp theo.

Áp lực giao thông từ công trình chống ngập, lực lượng Công an chủ động đảm bảo TTATGT

Hiện nay trên địa bàn TP Hà Nội, nhiều hạng mục, công trình xây dựng phục vụ Dự án cải tạo, nâng cấp hệ thống thoát nước, chống úng ngập cục bộ khu vực nội đô đang được triển khai, tập trung tại các tuyến phố có mật độ phương tiện lớn. Việc thi công đồng loạt trong khi lưu lượng giao thông lớn đã tạo áp lực không nhỏ lên hạ tầng giao thông vốn đã quá tải.

Phát triển thị trường trái phiếu theo chiều sâu, minh bạch và lành mạnh

Khi vốn tín dụng ngân hàng đã “đụng trần”, việc phát triển thị trường trái phiếu doanh nghiệp là hướng đi tất yếu. Song, điều quan trọng là phát triển thị trường phải theo chiều sâu, minh bạch để phát triển lành mạnh.