Cơ hội cho phim lịch sử, chiến tranh Việt Nam

Cơn sốt mang tên “Địa đạo: Mặt trời trong bóng tối”

Từ trước đến nay, chúng ta luôn mặc định, phim về đề tài chiến tranh khó bán vé và hầu hết dòng phim này được Nhà nước đặt hàng, chỉ làm để “cúng cụ” vào các dịp kỷ niệm và “cất kho”. Hiện tượng “Đào, phở và piano” với doanh thu hơn 20 tỷ lần đầu tiên cho thấy phim về đề tài chiến tranh vẫn có khán giả, nhưng những ràng buộc về cơ chế phát hành của phim Nhà nước đặt hàng khiến bộ phim không có nhiều cơ hội đột phá về doanh thu phòng vé. Tuy nhiên, đây cũng là lần đầu tiên, một bộ phim về chiến tranh do Nhà nước đặt hàng có cơ hội cạnh tranh phòng vé sòng phẳng trên thị trường.

“Địa đạo: Mặt trời trong bóng tối” của đạo diễn Bùi Thạc Chuyên ra rạp với một tâm thế khác. Đó là bộ phim được anh ấp ủ 11 năm với rất nhiều tâm huyết, ra rạp nhân dịp kỷ niệm 50 năm giải phóng Miền Nam, thống nhất đất nước. Tuy nhiên, ngay từ đầu, bộ phim đã độc lập” về tài chính, do tư nhân đầu tư sản xuất với kinh phí rất lớn. Thế nên, phim thoát khỏi những buộc ràng về cơ chế, khá tự do về mặt sáng tạo và có chiến lược truyền thông bài bản.

Thoát khỏi cái bóng của những bộ phim chiến tranh mang tính tuyên truyền, một chiều và đao to búa lớn về chiến thắng và những bản anh hùng ca, “Địa đạo: Mặt trời trong bóng tối” của đạo diễn Bùi Thạc Chuyên hướng ống kính vào những con người, những số phận của các chiến sĩ du kích ở địa đạo Củ Chi.

Chân dung họ được vẽ cận cảnh với những buồn vui, mất mát và cả những nỗi lo sợ… những khát vọng đời thường nhưng trên hết là tình yêu và sự dũng cảm chiến đấu vì Tổ quốc. Phim khắc họa tinh tế tình đồng đội, tình yêu, những khoảnh khắc đời thường giữa khói lửa chiến tranh. Chiến tranh trong phim không hào nhoáng hay mang màu sắc sử thi dập khuôn, nó chân thực, trần trụi và khốc liệt như chính lịch sử của chúng ta.

Bộ phim được đầu tư kỹ lưỡng, từng khuôn hình, màu phim đến âm nhạc, diễn xuất. Phim nhận được mưa lời khen từ khán giả, tạo nên một hiệu ứng truyền thông tốt trên mạng xã hội và thu hút đông đảo người xem, đặc biệt là thế hệ Gen Z đến rạp khá đông. Đây là điều chưa từng có trong các bộ phim lịch sử trước đây, vì phim lịch sử luôn bị dán nhãn là dành cho người già, khô khan và mang tính tuyên truyền.

Đạo diễn Bùi Thạc Chuyên đặc biệt vui mừng, xúc động vì điều này. Anh từng chia sẻ rằng, có những bạn trẻ Gen Z, 20 tuổi, bày tỏ lòng tự hào vì cha ông của chúng ta, vì các bạn thấy căn tính của Việt Nam thông qua bộ phim: kiên cường, bất khuất, công minh, biết cách chiến đấu và chiến thắng”.

Anh nói: "Làm phim lịch sử phải đánh cược nhiều thứ, từ động lực của các nhà đầu tư đến sự giúp đỡ của cơ quan quản lý, chính quyền. Nhưng động lực lớn nhất là ánh mắt của những cô bé, cậu bé nhìn bộ phim và nói với chúng tôi rằng "Bọn con rất cần những tinh thần như thế này cho tương lai của bọn con". Điều đó khiến chúng tôi thực sự tự hào".

Sự ra đời của “Địa đạo: Mặt trời trong bóng tối” cho thấy phim chiến tranh Việt Nam không lỗi thời. Đó cũng không phải là "phim cúng cụ" như nhiều người vẫn nghĩ, mà hoàn toàn có thể trở thành dòng phim chủ lực, chinh phục thị trường trong nước lẫn quốc tế. Phim chiến tranh cũng có thể dung hòa tốt hai yếu tố nghệ thuật và thương mại, hoàn toàn có thể cạnh tranh sòng phẳng với các thể loại giải trí khác. Những buổi chiếu chật kín rạp, những giọt nước mắt của khán giả xem xong phim là minh chứng cho thấy người Việt vẫn yêu lịch sử, thế hệ nào cũng vẫn luôn trân trọng những giá trị mà cha ông để lại, miễn là được kể với cách thức phù hợp, chạm tới cảm xúc người xem.

Diễn viên Thái Hòa (vai Bảy Theo) chia sẻ rằng, điều anh kỳ vọng lớn nhất nằm ở giá trị nghệ thuật của bộ phim: “Tôi biết khán giả đến với phim sẽ có nhiều người giữ tâm thế ủng hộ “Địa đạo: Mặt trời trong bóng tối” vì đây là lịch sử Việt Nam, nhưng với tôi, điều tôi mong muốn lớn nhất là bản thân bộ phim đủ sức kéo khán giả đến với nó”.

Mở đường cho phim lịch sử Việt

Nhà phê bình Lê Hồng Lâm cho rằng: “Lần đầu tiên một bộ phim chiến tranh của Việt Nam đứng đầu phòng vé với doanh thu ấn tượng - có thể kỳ vọng cột mốc vượt 200 tỷ đồng. Chiến thắng này có vai trò vô cùng quan trọng khi đưa dòng phim lịch sử - chiến tranh trở lại dòng chính - như sứ mệnh mà nó đã từng đạt được trong những năm chiến tranh và hậu chiến, từng nắm giữ vai trò chủ lực của điện ảnh Việt Nam cho đến khi bị thoái trào và trở thành “phim cúng cụ”. Với chiến thắng giòn vang của “Địa đạo: Mặt trời trong bóng tối”, Bùi Thạc Chuyên không chỉ phá vỡ được định kiến “phim cúng cụ” mà còn làm được một bộ phim chiến tranh xứng tầm, được khán giả cổ vũ nhiệt tình”.

NSND Lý Thái Dũng cũng cho rằng, doanh thu 100 tỷ không chỉ là niềm vui tài chính mà còn là động lực để phim chiến tranh cách mạng Việt Nam tiếp tục chinh phục Gen Z - thế hệ sẵn sàng lan tỏa những giá trị lịch sử theo cách riêng của mình.

PGS, TS Đỗ Lệnh Hùng Tú - Chủ tịch Hội Điện ảnh phát biểu tại buổi ra mắt Quỹ đầu tư cho điện ảnh mảng phim lịch sử rằng: “Nhà làm phim Việt ngại, không làm phim lịch sử vì nhiều lý do, có thể kể đến kinh phí, tài năng, vốn hiểu biết về các giai đoạn của người làm phim còn hạn chế, đặc biệt dòng phim này bị mặc định là kén khán giả. Khi có quỹ đầu tư, tôi nghĩ sẽ là một khởi đầu tốt, nó như một hồi chuông thu hút sự chú ý của mọi người, vẫn còn nhiều người yêu điện ảnh, yêu văn học nghệ thuật và sẵn sàng đầu tư cho những dự án tốt”.

Chúng ta rất cần những bộ phim lịch sử nhưng ở góc nhìn chân thực, khách quan và nhân văn chứ không chỉ là những chiến thắng và tuyên truyền. Theo PGS, TS Bùi Hoài Sơn, khán giả trẻ hôm nay không còn xa lạ với lịch sử, nhưng họ cần một cách tiếp cận mới. “Địa đạo: Mặt trời trong bóng tối” đã làm được điều đó bằng một ngôn ngữ điện ảnh tinh tế, hiện đại, không lên gân cổ động và đủ gần gũi để người xem cảm nhận được nỗi đau, sự khốc liệt của chiến tranh cũng như niềm tin của con người trong bóng tối sâu thẳm của địa đạo Củ Chi. “Phim chạm vào mạch nguồn cảm xúc của khán giả trẻ: Khát khao tìm hiểu về nguồn cội, sự đồng cảm với những giá trị vượt thời gian như tự do, lòng dũng cảm, tình người”, ông nói. Đây cũng là hướng đi cho dòng phim lịch sử, chiến tranh vốn còn rất nhiều khoảng trống cần khai phá của lịch sử Việt Nam.

Trước “Địa đạo: Mặt trời trong bóng tối”, chúng ta chỉ có những bộ phim của Trấn Thành, Lý Hải, gần đây là dòng phim kinh dị ăn khách với doanh thu hàng trăm tỷ. Hiện tượng chiếm lĩnh phòng vé của “Địa đạo: Mặt trời trong bóng tối” trong những ngày này minh chứng một điều rằng, phim nghệ thuật, phim chiến tranh nếu được kể chân thực và xúc động vẫn có cơ hội chinh phục được khán giả. Điều này rất có ý nghĩa với điện ảnh Việt vì trong một thời gian dài, dòng phim ăn khách chỉ có phim giải trí, kinh dị. Nó tạo động lực cho các đạo diễn theo đuổi con đường làm phim nghệ thuật, phim về chiến tranh tiếp tục khai phá mảng đề tài lịch sử, chiến tranh, vốn là mảng vô cùng phong phú và hấp dẫn của Việt Nam.

Vào tháng 9/2025, một dự án điện ảnh của đạo diễn Đặng Thái Huyền mang tên “Mưa đỏ” cũng sẽ ra rạp. Được chuyển thể từ tiểu thuyết cùng tên của nhà văn Chu Lai, người đã từng trải qua những năm tháng chiến tranh ác liệt, "Mưa đỏ" không chỉ đơn thuần là một bộ phim chiến tranh, mà còn là câu chuyện về tình yêu, lòng dũng cảm, sự hy sinh và khát vọng hòa bình của con người Việt Nam. Với sự đầu tư chỉn chu về nội dung, hình ảnh và diễn xuất, "Mưa đỏ” được kỳ vọng sẽ là một tác phẩm điện ảnh ấn tượng, đạt doanh thu cao. Và cùng với “Địa đạo: Mặt trời trong bóng tối”, “Mưa đỏ” góp phần làm đa dạng bức tranh điện ảnh Việt, mở ra những hướng đi mới cho điện ảnh Việt trong thời gian tới.