Đường lên đỉnh Olympia: Trí tuệ đi đôi với chiến thuật!

Qua 25 mùa giải thành công, sân chơi này vẫn chứng minh được sức hút mãnh liệt, trở thành nơi chắp cánh cho ước mơ bay cao trên hành trình chinh phục bầu trời tri thức.

Chung kết Đường lên đỉnh Olympia năm 2025 là cuộc so tài của 4 “nhà leo núi” đã giành chiến thắng các quý I, II, III, IV, theo thứ tự là: Lê Quang Duy Khoa (Trường THPT chuyên Quốc học Huế, TP Huế), Nguyễn Nhựt Lam (Trường THPT Cái Bè, tỉnh Đồng Tháp), Đoàn Thanh Tùng (Trường THPT chuyên Lê Quý Đôn, Nam Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa) và Trần Bùi Bảo Khánh (Trường THPT chuyên Hà Nội - Amsterdam, TP Hà Nội).

4 thí sinh ngang tài, ngang sức đã cố gắng cống hiến hết mình, tạo nên những phần thi kịch tính, rượt đuổi nhau từng điểm số sát sao. Kết quả chung cuộc, bạn Trần Bùi Bảo Khánh đã được đội lên đầu chiếc vòng nguyệt quế danh giá.

Trước khi tìm thấy nhà vô địch, ở câu hỏi cuối cùng trị giá 30 điểm thuộc phần Về đích của Nhựt Lam (lúc này đang có 205 điểm) thì Bảo Khánh, Thanh Tùng và Duy Khoa đang sở hữu số điểm lần lượt là 230 điểm, 210 điểm và 180 điểm.

Câu hỏi có nội dung như sau: "Những virus nào sau đây có hệ gen là DNA: virus viêm gan B, virus thủy đậu, virus đậu mùa, virus sốt xuất huyết, Coronavirus?". Nhựt Lam trả lời sai, cơ hội thuộc về 3 thí sinh còn lại. Bảo Khánh bấm chuông nhanh nhất và đưa ra sự lựa chọn là: virus viêm gan B và virus đậu mùa, so với đáp án thì bị thiếu: virus thủy đậu. Vì vậy, theo luật chơi, Bảo Khánh bị trừ 15 điểm, còn 215 điểm, hơn người về nhì là Thanh Tùng đúng... 5 điểm.

Cú bấm chuông của Bảo Khánh đã khiến cộng đồng mạng tranh cãi nảy lửa. Một nhóm ý kiến cho rằng, Khánh đã chơi “không đẹp”, “tiểu xảo”, làm mất cơ hội quý giá của Thanh Tùng. Bởi lẽ, đây là một câu hỏi Sinh học - môn mà Thanh Tùng từng đạt giải Học sinh giỏi Quốc gia.

Có người cho rằng, nếu Thanh Tùng giành được quyền chơi thì chắc chắn sẽ trả lời đúng và bước lên bục vinh quang cao nhất. Một nhóm khác nhận định, Khánh làm vậy là hoàn toàn đúng đắn, trước khoảnh khắc mà ngôi vị quán quân và á quân được phân định bằng một cú nhấp chuột chớp nhoáng thì Khánh không thể đứng im được. Mặt khác, Khánh cũng đã trả lời đúng 2/3 đáp án rồi. Khi mà các thí sinh đều giỏi tương đương nhau thì sự nhanh tay của Bảo Khánh cũng là một loại tài năng!

“Kịch bản” này diễn ra y hệt như chung kết năm 2024 khi thí sinh Võ Quang Phú Đức (Trường THPT chuyên Quốc học Huế) cũng đã nhanh tay bấm chuông giành quyền trả lời câu hỏi cuối cùng của chương trình nhưng trả lời sai, bị trừ 15 điểm, còn 220 điểm, tạo cách biệt vỏn vẹn 5 điểm với người về thứ hai là thí sinh Nguyễn Nguyên Phú (Trường THPT chuyên Đại học Sư phạm Hà Nội) - 215 điểm.

Tại thời điểm đó, cuộc tranh luận trên mạng xã hội cũng nổ ra ồn ào, dường như không có hồi kết. Với bản lĩnh vững vàng của một nhà vô địch, Võ Quang Phú Đức dõng dạc nêu quan điểm trên Báo Tuổi trẻ rằng: “Em có đọc và hoàn toàn không cảm thấy buồn chút nào vì những lời chỉ trích đó. Bởi vì mình làm đúng luật, chơi đúng luật nên chẳng có gì phải áy náy cả”.

Như vậy, vấn đề cốt lõi thuộc về luật chơi. Cả Phú Đức hay Bảo Khánh đều đã chơi đúng luật, làm những điều mà chương trình Đường lên đỉnh Olympia cho phép, không có sự gian lận hay thiên vị nào ở đây cả! Hơn nữa, chương trình có tới 4 phần thi là: Khởi động, Vượt chướng ngại vật, Tăng tốc và Về đích.

Kết quả mà họ đạt được là tổng điểm của một chặng đường dài, trải qua nhiều khó khăn, thử thách chứ không đơn thuần là hoàn thành 1-2 câu hỏi riêng lẻ. Điểm số ấy là tổng hòa của vốn kiến thức phong phú, sự nhạy bén linh hoạt và một chút may mắn nữa. Không thể phủ nhận, để đi đến trận chung kết năm này, thí sinh nào cũng đã rất nỗ lực để nâng cấp bản thân mình mỗi ngày và họ đều là nhà vô địch trong lòng người hâm mộ.

Qua những diễn biến trên, chúng ta thấy được tầm quan trọng của chiến thuật trong một cuộc chơi hay suy rộng ra là cả một cuộc đời rộng dài đang chờ phía trước. Tri thức là nền tảng quan trọng nhất để chạm tới những đỉnh cao thành tựu. Tuy nhiên, bên cạnh trình độ, ai cũng cần chuẩn bị những tính toán cẩn thận, chiến thuật hợp lí, kế hoạch chi tiết để phát huy tối đa năng lực, tìm những hướng đi sáng suốt, tiết kiệm thời gian, công sức và kịp thời ứng biến với những tình huống đột xuất, bất ngờ.

Bàn về trận chung kết Đường lên đỉnh Olympia năm nay, anh Bùi Tứ Quý (quán quân năm 2009) chia sẻ trên trang Facebook cá nhân:

“Hai trận chung kết gần nhất (O24&O25) đều có một điểm mà nhiều người xem gọi là "chơi không đẹp" - mặc dù hoàn toàn không sai luật, đó là: Người có điểm số cao nhất bấm chuông giành quyền trả lời ở câu hỏi cuối cùng, và dù có bị trừ điểm thì vẫn có điểm cao nhất, đủ để họ trở thành nhà vô địch. Quan điểm của mình là: Tôn trọng luật chơi + Tối ưu chiến thuật. Thí sinh thực hiện điều mà luật chơi không cấm và có lợi thế cho bản thân hoặc một thí sinh khác, thì đó là chiến thuật.

Ở phương diện người xem, chúng ta tiếc nuối giùm cho người không bấm chuông đủ nhanh, nhưng thực tế, ta không thể biết là nếu có cơ hội thì họ có trả lời đúng câu hỏi hay không. Ngay cả những thí sinh đang cao điểm nhất, là những người chơi trực tiếp - họ cũng chưa chắc đã biết chuyện đó - nên việc họ bấm chuông để ngăn người khác ghi điểm không có gì là sai cả. Tinh thần tối đa hóa lợi ích cá nhân theo góc nhìn lí thuyết trò chơi thôi.

Vậy nên, cho những năm tiếp theo, mình nghĩ luật chơi Về đích có thể chỉnh lại một chút để "công bằng" hơn, và thậm chí "kịch tính" hơn, bằng cách thiết kế lại cơ chế giành quyền trả lời câu hỏi. Đó là: Khi một thí sinh trả lời sai, 3 thí sinh còn lại có thể bấm chuông giành quyền trả lời trong thời gian cho phép (5 giây), và được sắp xếp thứ tự.

Sau đó MC sẽ mời lần lượt các thí sinh khác cho đến khi có đáp án đúng (chỉ có một người đúng đầu tiên ghi điểm) hoặc không còn thí sinh giành quyền trả lời nữa. Các thí sinh vẫn sẽ tiếp tục bấm chuông vì họ vẫn muốn bản thân sẽ có cơ hội trả lời trước để ghi điểm. Tuy nhiên, thí sinh theo chiến thuật cũ (của luật chơi trước) spam chuột để ngăn người khác ghi điểm, nay sẽ không còn cơ hội này nữa”.

Đường lên đỉnh Olympia là một cuộc thi uy tín cân bằng hài hòa cả 2 yếu tố: học thức và giải trí, đó là lý do khiến nó tạo được sức hấp dẫn đặc biệt trong lòng khán giả nhiều thế hệ suốt một phần tư thế kỷ. Trở lại với câu hỏi cuối cùng trong phần thi Về đích năm nay, nếu Thanh Tùng và Bảo Khánh không “tranh nhau” quyền trả lời trong tích tắc nghẹt thở ấy thì thiết nghĩ, cuộc thi sẽ bớt đi phần gay cấn và thú vị. Đặt mình vào trường hợp của Bảo Khánh, bạn có bấm chuông hay không?

Sau chương trình, nói về chiến thuật và chiến thắng của Bảo Khánh, á quân Thanh Tùng bình luận ngắn gọn: “Em tâm phục, khẩu phục rồi! Nếu em là Bảo Khánh, em cũng làm như vậy thôi. Đó đơn giản là một phần trong sự thi đấu, mình cứ chơi hết mình”.

Điều sâu xa nhất sân chơi liên tài này đem tới không chỉ nằm ở chiếc vòng nguyệt quế duy nhất mà còn là sự trải nghiệm, giao lưu, học hỏi, những kỉ niệm, cung bậc cảm xúc đan xen, từ hồi hộp, hào hứng, hạnh phúc... cho đến cả những giọt nước mắt tiếc nuối đều có giá trị riêng, tạo thành hành trang cần thiết để mai này, các bạn mang nét đẹp tri thức và tâm hồn vững niềm tin chinh phục nhiều “đỉnh núi” khác. Và, trên hết là tình bạn trong sáng, ấm áp giữa những “cao thủ”!