Nhà biên kịch Bùi Kim Quy: Nhìn thế giới bằng con mắt nhân văn

Bằng cách đó, cô đã xây dựng một giọng nói riêng trong dòng chảy điện ảnh châu Á: nhẹ nhàng mà bền bỉ, nữ tính mà kiên định, đầy cảm thức nhân sinh nhưng không bi lụy. Chính sự im lặng, sự chậm rãi và cảm quan biểu tượng ấy khiến tác phẩm của Bùi Kim Quy được xem như lời đối thoại lặng lẽ giữa con người và cõi vô thường.

Phong cách sáng tác của Bùi Kim Quy được giới phê bình đánh giá là của một “tác giả điện ảnh độc lập” - người kiên trì theo đuổi ngôn ngữ điện ảnh riêng, sử dụng hình ảnh biểu tượng, tiết tấu chậm và giọng kể nữ tính, lặng lẽ. Ở cô, điện ảnh không phải là phương tiện kể chuyện đơn thuần, mà là hành vi chiêm nghiệm.

Tạp chí Screen Daily từng nhận xét về bộ phim "Memoryland" (Miền ký ức) của cô như: “Một thế giới của những trái cây thối rữa, những mái nhà sập và bức chân dung phai màu. Tất cả đều lên tiếng về sự vắng mặt của điều từng sống động và thiết yếu”, cho thấy cách cô dùng vật thể để nói thay con người.

Trang Creative First miêu tả Bùi Kim Quy là một đạo diễn “Đối diện với cái chết, thật và tưởng tượng, trong phim cũng như trong chính đời sống của mình”, đã lại cho thấy: Ranh giới giữa nghệ thuật và trải nghiệm cá nhân nơi cô gần như bị xóa nhòa, một đặc điểm của tác giả điện ảnh đích thực. Ở Liên hoan phim Busan, bộ phim "Memoryland" (Miền ký ức) được gọi là “Bài thơ đẹp về cái chết”, một sự khen ngợi hiếm hoi dành cho một bộ phim Việt Nam khi đặt vấn đề tử - sinh bằng giọng điệu nữ tính, trầm tĩnh và đầy suy tư.

Nhà biên kịch Bùi Kim Quý tuổi Hợi. Từ hồi nhỏ, cô nữ sinh Trường THCS Mỹ Đình này đã thích làm thơ. Những bài thơ viết ngày ấy tuy còn “ngộ nghĩnh trẻ thơ” nhưng đã “lóe lên” những hứa hẹn. Vậy mà khi học THPT thì Bùi Kim Quy lại “xoay” sang viết văn xuôi. Gia tài văn xuôi của Bùi Kim Quy có chừng gần 30 truyện ngắn, đủ để xuất bản 2-3 tập truyện ngắn riêng, cô bảo: “Em vẫn chưa in thành tập truyện ngắn riêng bởi thấy vẫn còn phải cố gắng thêm nữa”.

Nhà biên kịch Bùi Kim Quy tâm sự thêm: “Em là học sinh giỏi văn suốt những năm học phổ thông”. Bùi Kim Quy từng mơ ước sẽ trở thành một nhà văn và cô cũng đã có nguyện vọng theo học Khoa Viết văn - Báo chí (mọi người thường quen gọi khoa đó là “Trường viết văn Nguyễn Du”) của Trường Đại học Văn hóa Hà Nội. Chắc là vì “ngại đi khỏi lũy tre làng” mà năm 2002 Bùi Kim Quy đăng ký thi vào ngành Biên kịch Điện ảnh, Khoa Nghệ thuật Điện ảnh, Trường Đại học Sân khấu Điện ảnh Hà Nội?

Vừa nhập học, cô sinh viên năm thứ nhất ngành Biên kịch Điện ảnh đã có truyện ngắn “Cái đệm” và truyện ngắn “Con chó” viết từ hồi học phổ thông, “lọt vào mắt xanh” các nhà sản xuất phim. Được khích lệ của các thầy cô và bạn bè nên Bùi Kim Quy đã “thử sức” viết kịch bản bằng việc chuyển thể 2 truyện ngắn đó thành kịch bản phim điện ảnh.

Rất vui là kịch bản phim “Cái đệm” được sản xuất và vui thêm bởi phim “Cái đệm” do chính cô làm đạo diễn đoạt Giải Nhất Liên hoan phim ngắn toàn quốc năm 2003. Một giải thưởng có giá trị khích lệ rất cao đối với một sinh viên còn ngồi trên ghế giảng đường đại học. Bùi Kim Quy cho biết: “Truyện ngắn “Cái đệm” kể về một gia đình nghèo mong muốn có cái đệm, họ mang cái đệm của người đã mất về và bi kịch bắt đầu từ đó”.

Có lẽ, từ “thắng lợi ban đầu” đó mà sau này các phim do Bùi Kim Quy viết kịch bản đều được sản xuất thành phim điện ảnh và đoạt giải thưởng trong các liên hoan phim trong nước và quốc tế. Đó là: Kịch bản phim “Lời nguyền huyết ngải” do Bùi Kim Quy viết kịch bản và Bùi Thạc Chuyên làm đạo diễn, sản xuất năm 2011. Tiếp đó là kịch bản phim “Cha cõng con” do Lương Đình Dũng làm đạo diễn.

Đầu năm 2017, bộ phim “Cha cõng con” được chọn tranh hạng mục Phim truyện xuất sắc giải Remi Award, tại Liên hoan phim Quốc tế Houston lần thứ 50 ở Texas, Mỹ. Đây là giải thưởng vinh danh những tác phẩm hư cấu của các nhà làm phim độc lập. Sau đó, bộ phim tham gia Liên hoan phim Quốc tế Boston lần thứ 15. Năm sau, bộ phim “Cha cõng con” giành Giải Bông sen bạc hạng mục phim điện ảnh tại Liên hoan phim Việt Nam lần thứ 20 năm 2018. Biên kịch Bùi Kim Quy được nhận Giải Biên kịch xuất sắc.

Không dừng ở vai trò biên kịch, Bùi Kim Quy bước sang làm đạo diễn với phim truyện dài “Miền ký ức” (Memoryland) năm 2021. Bộ phim được chọn tranh giải New Currents tại Liên hoan phim Busan 2021, trình chiếu tại Berlinale 2022 và đoạt Giải Phim xuất sắc nhất (Golden Lady Harimaguada) tại Liên hoan phim Las Palmas de Gran Canaria, Tây Ban Nha năm 2022.

Câu chuyện “Miền ký ức” kể về quê hương bị bỏ lại, về những người trẻ đi lập nghiệp nơi khác và cách chúng ta đối diện với cái chết. Cô chia sẻ: “Chuẩn bị cho cái chết và tôn thờ người đã khuất là phần cốt lõi của văn hóa Việt Nam. Tôi yêu điều đó và sẽ tiếp tục kể những câu chuyện như vậy”.

Tốt nghiệp Trường Sân khấu - Điện ảnh Hà Nội năm 2006, Bùi Kim Quy công tác tại Hội Điện ảnh Việt Nam. Sau 5 năm, cô trở lại mái trường xưa với tấm bằng Thạc sĩ Nghệ thuật Điện ảnh, trở thành giảng viên môn Biên kịch, Khoa Nghệ thuật Điện ảnh. “Trên phim trường, mọi kỹ thuật tôi dạy đều trở thành bài học thực tế. Tôi muốn sinh viên không chỉ biết viết, mà còn biết nhìn thế giới bằng con mắt nhân văn”, Bùi Kim Quy đã tâm sự.

Giảng viên, biên kịch Bùi Kim Quy đặc biệt chú trọng việc truyền cho sinh viên tinh thần kỷ luật nghề: viết đều đặn, giữ đam mê và hiểu rằng, mỗi kịch bản không chỉ là câu chuyện, mà còn là tấm gương phản chiếu tâm hồn. Với Bùi Kim Quy, mỗi bộ phim không chỉ là sản phẩm nghệ thuật, mà còn là hành trình tự khẳng định mình và tạo cảm hứng cho thế hệ nữ làm phim trẻ. Miệt mài viết, miệt mài giảng dạy, Bùi Kim Quy luôn được đồng nghiệp và sinh viên yêu mến bởi sự tận tâm, giản dị và đam mê sáng tạo.

Vừa giảng dạy vừa tiếp tục niềm đam mê của mình, giảng viên Bùi Kim Quy cứ đều đặn viết kịch bản điện ảnh và đều đặn mỗi năm có ít nhất một kịch bản được sản xuất thành phim điện ảnh. Cô viết kịch bản phim điện ảnh và tham gia viết kịch bản phim truyền hình. Cũng cứ đều đặn, mỗi khi có phim tham dự liên hoan phim là y như rằng cô lại “ẵm” giải thưởng.

Ngoài các đề tài về văn hóa tâm linh thì đề tài chiến tranh cách mạng cũng được cô khai thác với tinh thần nghiên cứu nghiêm túc. Nhà biên kịch Bùi Kim Quy chia sẻ: “Khó nhất là tìm tư liệu và khó thứ hai là phải viết sao cho trung thực với lịch sử mà vẫn hấp dẫn với khán giả hôm nay”. Nhiều năm qua, cô thường tìm tư liệu ở Thư viện Quốc gia, Bảo tàng Văn học và gặp gỡ nhân chứng chiến tranh để đảm bảo độ chính xác cho tác phẩm.

Nhà biên kịch Bùi Kim Quy vui vẻ cho biết: Bộ phim “Hà Nội ngày ấy” sẽ ra rạp trong tháng 11 này. Đây là phim điện ảnh đầu tiên do Đài Truyền hình Hà Nội đầu tư sản xuất nên Đài đã “lập” nhóm kịch bản. Nhà biên kịch Bùi Kim Quy tâm sự: “Cũng vui là kịch bản được chấp nhận, được sản xuất thành phim điện ảnh. Mong rằng, khi công chiếu ngoài rạp cũng sẽ tạo nên một điều gì đó xứng đáng”.