Nhà thơ Nguyễn Hưng Hải và con gái Nguyễn Hải Yến: Văn chương như số phận

1.

Nhà thơ Nguyễn Hưng Hải sinh năm 1959 tại huyện Tam Nông, tỉnh Phú Thọ. Ông từng có thời gian công tác trong Quân đội, sau đó chuyển sang làm báo tại Đài Phát thanh-Truyền hình tỉnh Phú Thọ.

Từ khi còn rất trẻ, ông đã để lại dấu ấn đặc biệt trong lòng độc giả yêu thơ với bài thơ “Trở lại Trường Sơn” - tác phẩm đã mang về cho ông giải Ba cuộc thi thơ do Tạp chí Văn nghệ Quân đội tổ chức năm 1983-1984. Cùng chia sẻ vinh dự này là những tên tuổi lớn như Lưu Quang Vũ, Nguyễn Quang Thiều, Trần Quang Đạo… Điều đó phần nào nói lên tầm vóc của ông ngay từ buổi đầu bước chân vào thi đàn.

Nhà nghiên cứu phê bình văn học Lê Thành Nghị từng nhận xét: “Thơ của Nguyễn Hưng Hải là thơ của một ngòi bút chuyên nghiệp. Anh viết như thở, như nói mà vẫn khắc vào lòng người. Từ những đề tài lớn lao như đất nước, lãnh tụ, nhân dân… đến những gì thân thuộc nhất như cái cuốc, cái cày, người mẹ, người con - tất cả đều đi vào thơ anh tự nhiên như hơi thở, như tiếng lòng”.

Dù cuộc sống bận rộn nhưng Nguyễn Hưng Hải vẫn dành nhiều thời gian cho thơ ca ở các mảng thế sự, tình yêu, quê hương đất nước. Song, nhiều lúc ông tự ngẫm và thấy thơ của mình vẫn chưa thật sự bứt phá. Niềm day trở là làm sao để viết ấn tượng hơn đã theo ông một thời gian dài. Qua thực tiễn, ông may mắn có nhiều dịp vào Thành phố Hồ Chí Minh và các tỉnh miền trung công tác, tìm hiểu, Nguyễn Hưng Hải nhận ra tư tưởng, đạo đức Bác Hồ đang phả nguồn cảm hứng vào lòng mình, khơi sáng cho thơ ông.

“Tôi chuyển hướng với nguồn cảm hứng chủ đạo là tấm gương Chủ tịch Hồ Chí Minh. Mỗi khi viết, tôi cảm nhận, lắng nghe cả những rung động từ thiên nhiên, vùng đất và mỗi bước chân của Người, để có vần thơ giàu sức gợi. Tập “Bài thơ dâng Bác” (xuất bản năm 2012), đánh dấu sự chuyển hướng của tôi”, nhà thơ Nguyễn Hưng Hải tâm sự.

Qua tập “Bài thơ dâng Bác”, tác giả gửi gắm niềm tôn kính của mình đối với vị lãnh tụ cả cuộc đời chiến đấu, hy sinh vì dân vì nước. Tập thơ gợi cho bạn đọc những rung cảm, để thêm kính trọng, học tập và làm theo tấm gương đạo đức cao quý, trong sáng vô ngần của Bác.

Đọc tập thơ, bạn đọc thấy được tấm lòng của Nguyễn Hưng Hải, với nhiều sáng tạo, tìm tòi và cảm xúc dạt dào trong từng bài thơ. Cái mới của thơ Nguyễn Hưng Hải là viết về Bác, làm nổi bật những đức tính quý báu của Người như giản dị, cần kiệm liêm chính lại vừa tự bộc lộ những điều mình học được, đồng thời thức tỉnh mọi người soi vào Bác để tự sửa mình.

TS Nguyễn Anh Tuấn, Hội viên Hội Văn học-Nghệ thuật tỉnh Phú Thọ, chia sẻ: Bài thơ nào của ông cũng có những sự liên tưởng, liên hệ, gắn chặt với thực tế và từ thực tế đúc rút ra thành bài học. Sau mỗi câu thơ, bài thơ dường như còn là một câu hỏi, Nguyễn Hưng Hải khiến chúng ta phải suy ngẫm.

2.

Nguyễn Hải Yến, con gái của nhà thơ Nguyễn Hưng Hải lớn lên cùng thơ một cách tự nhiên như thể thơ đã chảy trong huyết quản từ thuở ấu thơ. Sinh năm 1988, Yến sớm bộc lộ năng khiếu văn chương, từng là thành viên tích cực của CLB phóng viên tuổi hồng, có thơ đăng trên Văn nghệ Trẻ, Thiếu niên Tiền phong khi còn học THPT Chuyên Hùng Vương.

Tốt nghiệp Học viện Báo chí và Tuyên truyền, chị trở lại quê hương, tiếp tục nối nghiệp cha trong nghề báo và… không ngừng viết thơ. Công việc đưa chị đi khắp mọi miền, gặp gỡ bao con người, lắng nghe bao số phận - và từ đó, thơ nảy mầm, trổ hoa. Bài thơ “Nghĩ về hạt thóc” giúp chị giành giải Nhất cuộc thi sáng tác văn học nghệ thuật về thành phố Việt Trì năm 2012, như một minh chứng đầu tiên cho hành trình dấn thân cho văn chương.

Ngày bé, niềm yêu thích lớn nhất của Yến là hội họa. Tất nhiên, ước mơ là một chuyện, còn thực tế thực hiện được đến đâu là câu chuyện khác. Rất nhanh thôi, khi lên cấp 3, phải định hướng nghề nghiệp trong tương lai cho mình, cả bố và mẹ đều phản đối Yến theo hội họa.

“Dù rất thích khi thấy tôi yêu mến nghệ thuật, nhưng bố mẹ tôi nghĩ rằng đó không phải là con đường phù hợp với tôi. Ông bà hướng cho tôi theo báo chí. Bố tôi cho rằng nghề báo sẽ giúp tôi trưởng thành và năng động hơn trong cuộc sống. Vì thế, khi bước vào chặng nước rút thi đại học, ông cho tôi ba lựa chọn: Khoa Đạo diễn Truyền hình, Trường Sân khấu Điện ảnh Hà Nội; Khoa Viết văn Nguyễn Du, Trường Đại học Văn hóa và Khoa Báo chí, Học viện Báo chí và Tuyên truyền”, Nguyễn Hải Yến kể lại.

Yến đã quyết định học báo chí. Kết thúc 4 năm đại học, Yến trở về Phú Thọ và làm việc tại Đài Phát thanh và Truyền hình Phú Thọ. Nói chung, gần như mọi bước đi, mọi con đường của chị đều có sự quan tâm, chỉ bảo, giúp đỡ, định hướng của bố. Hải Yến kể: “Bố thường nói với tôi, thơ cũng như người, phải giữ lại gì đó cho mình, như một ẩn số. Đừng bao giờ để những câu từ trôi tuột trên mặt giấy, hãy đưa vào thơ những gấp khúc, gập ghềnh và thêm vào đó những dòng nước mát lành, uyển chuyển chảy xuyên qua từng khúc rẽ để hướng ra sông, ra biển. Thơ hay là thơ khiến cho người đọc bị ám ảnh, khiến người ta phải đọc đi đọc lại nhiều lần, phải ngỡ ngàng, sửng sốt. Những lời chỉ bảo ấy chính là bài học giúp tôi định hướng cho mình trên con đường gắn bó, miệt mài với thơ”.

Hải Yến chia sẻ rằng, việc theo đuổi con đường văn chương không dễ. Chị tâm sự: “Có phải lúc nào cũng viết được đâu, mà viết được thì đâu phải lúc nào cũng viết hay được. Kể cả viết hay đi nữa, mang đi thi, chắc gì được ban giám khảo đánh giá cao. Giả dụ được đánh giá cao, có giải thưởng đi nữa chắc gì đã được độc giả đón nhận. Mà người viết, nếu không được độc giả đón nhận thì tác phẩm có ý nghĩa gì?”.

3.

Khác với bố, Nguyễn Hải Yến ít khi sáng tác theo chủ đề, thường là cảm xúc ùa về khi chị vô tình bắt gặp một vấn đề gì đó hay một ai đó có những hành động, việc làm, câu nói làm tổn thương, gây bất mãn, thơ sẽ trào ra. Câu nọ nối tiếp câu kia như từng lớp sóng xô vào nhau đến khi trở thành một chỉnh thể thống nhất. Tất nhiên, cũng có nhiều khi cảm xúc không tràn trề mà âm ỉ từ ngày này sang ngày khác. Khi ấy, chị sẽ gom góp lại từng câu để rồi vài ngày, hay vài tuần sau một bài thơ ra đời. Sau khi câu từ hoàn chỉnh, cấu tứ rõ ràng, chị mới đặt tít cho bài thơ.

Như vậy để nói, đề tài của thơ chị thường là khi tác phẩm thành hình rồi mới xếp vào một chiếu cho phù hợp. Nhưng cả hai bố con nhà thơ đều cố gắng làm mới cảm xúc của mình sau mỗi trải nghiệm, suy ngẫm về đời sống.

Nguyễn Hải Yến giãi bày: “Nhiều người cho rằng thơ tôi là thơ thế sự, là thơ thời thế, nhân thế. Đó là tư duy làm thơ của một người làm báo chịu khó quan sát, lắng nghe những thanh âm của cuộc sống và khả năng liên tưởng, trí tưởng tượng của một người làm nghệ thuật. Người ta cho rằng thơ tôi gai góc, bạo liệt, ngôn từ sâu sắc, mạnh về lý trí và có phần già hơn so với tuổi. Tôi tôn trọng mọi ý kiến nhận xét về mình”.

Tiếp nối một phần cảm hứng từ bố, Nguyễn Hải Yến cũng sáng tác gần mười bài thơ về đề tài về Chủ tịch Hồ Chí Minh. Đây là những bài thơ được viết để hưởng ứng cuộc vận động sáng tác, quảng bá các tác phẩm văn học, nghệ thuật, báo chí về chủ đề “Học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh”.

Chị thấy rằng việc một người cầm bút làm thơ về Bác để thể hiện lòng kính yêu, ngưỡng mộ đối với vị lãnh tụ kính yêu của dân tộc là một tín hiệu cho thấy hình ảnh Bác luôn ở mãi trong tim, là ngọn đuốc soi đường, là niềm tự hào cho biết bao thế hệ. Nhưng, để viết về Bác được nhiều, được hay là một thách thức rất lớn.

“Bố tôi đã có 6 tập thơ, 1 trường ca và nhiều bản thảo tập thơ, trường ca viết về Bác đang chờ để ra mắt. Trước ông, cũng đã có rất nhiều người viết về Bác thành công. Tuy nhiên, tôi nghĩ rằng, mình viết về Bác là để giãi bày tình cảm của một người dân Việt Nam sinh ra trong hòa bình, hưởng tự do, độc lập thì góc nhìn của mình sẽ khác. Điều đó chẳng phải sẽ giúp cho dòng chảy văn học nghệ thuật sáng tác về Bác thêm phong phú và đa dạng hơn sao?”, nhà thơ Nguyễn Hải Yến chia sẻ.