Trần Đại Thắng và hành trình của những cuốn sách đặc biệt

Nhưng, phía sau giọng kể ấy là một hành trình dài - từ cậu bé mê đọc sách thời bao cấp đến người theo đuổi những ấn bản đặc biệt thuộc hàng tinh tuyển của thị trường xuất bản Việt Nam.

1. Hiếm ai mê sách như Trần Đại Thắng. Từ bé anh đã bắt xe khách đi 70 km về hiệu sách Tràng Tiền, Hà Nội để mua cho được những cuốn sách thời bao cấp hiếm hoi mà nhiều nơi xa không có. Đó là hành trình từ Hòa Bình bắt xe khách xuống Hà Đông, rồi tiếp tục đi tàu điện hoặc xe buýt lên Bờ Hồ.

Điểm dừng chân duy nhất là hiệu sách Nhân dân góc Tràng Tiền - Ngô Quyền. Bước qua cánh cửa ấy là bước vào một thế giới khác - thế giới của tri thức, của những bộ sách kinh điển mà tuổi thơ anh không có điều kiện sở hữu. Niềm say mê ấy không dừng lại ở việc đọc. Hành trình nghề nghiệp của Trần Đại Thắng có thể tóm lược bằng một chuỗi phát triển tự nhiên: Mê sách - Vẽ bìa sách - Làm sách - Bán sách - Học nghề làm sách đặc biệt.

Tốt nghiệp Đại học Mỹ thuật công nghiệp, anh bước vào nghề bằng công việc thiết kế bìa. Hàng ngàn bìa sách mang đậm dấu ấn của Trần Đại Thắng, bởi nó không chỉ đẹp mà còn mang cả tình yêu, mỹ cảm thị giác của một người yêu sách. Công ty Cổ phần Văn hóa Đông A (Dong A Books, JSC) ra đời cũng từ tình yêu đó và sau một hành trình dài đã định vị một lối đi riêng, tạo ra những ấn bản đặc biệt đạt chuẩn quốc tế.

Một dấu ấn quan trọng trong hành trình ấy là dòng sách ký hiệu S100 của Đông A - những ấn bản giới hạn 100 bản, in trên giấy cao cấp, đánh số thứ tự, có chữ ký tác giả hoặc họa sĩ minh họa, được chế tác như một sản phẩm nghệ thuật. Triết lý của Thắng rất rõ ràng: nếu xã hội sẵn sàng mơ đến những món đồ xa xỉ, tại sao sách - một sản phẩm văn hóa - lại không thể được đối xử ở đẳng cấp tương xứng? Với anh, mỗi ấn bản đặc biệt là kết quả của một quy trình sáng tạo nghiêm túc: từ ý tưởng, bản quyền, mỹ thuật, in ấn đến hoàn thiện thủ công. Làm sách cao cấp không phải để phô trương, mà để tôn vinh giá trị tinh thần và tay nghề của người làm nghề.

Năm 2024 là một cột mốc chưa từng có trong lịch sử xuất bản Việt Nam khi Đông A lần đầu tiên tham gia Hội chợ Nghệ thuật Sách Quốc tế CODEX tại Mỹ - một trong những sự kiện lớn nhất dành cho sách nghệ thuật trên thế giới. Đây là lần đầu Việt Nam có đơn vị tham dự ở quy mô này. Tại đây, các ấn bản sách S của Đông A được trưng bày ngay khu vực trung tâm, thu hút sự chú ý lớn của bạn đọc quốc tế. Ban đầu họ tò mò, nhưng sau khi xem kĩ, rất nhiều khách tham quan đã mua sách và bày tỏ sự thích thú khi lần đầu thấy những cuốn sách thủ công cao cấp mang nhãn hiệu Việt Nam.

Sự kiện này không chỉ là cơ hội trưng bày sản phẩm, mà còn là dịp để Trần Đại Thắng và ê-kíp gặp gỡ, trao đổi, kết nối với những nghệ nhân bìa sách, nhà sản xuất vật liệu và các nhà in hàng đầu từ Italy, Đức, Anh, Mỹ và nhiều nơi khác.

Anh chia sẻ, đó là dịp để cập nhật thị trường, đánh giá vị trí của mình và học hỏi các kỹ thuật tiên tiến nhất thế giới - vốn có truyền thống lâu đời vài trăm năm ở phương Tây, trong khi dòng sách đẹp ở Việt Nam chỉ mới bắt đầu phát triển trong vài năm gần đây. Năm 2025, tại Hội chợ Nghệ thuật Sách Quốc tế CODEX, Đông A là đại diện duy nhất Đông Nam Á tham dự hội chợ sách. Những sản phẩm của Đông A đã được đông đảo giới làm sách nghệ thuật thế giới mua và sưu tầm.

Trước đó, trong nhiều năm, anh đã tham dự các hội chợ sách quốc tế, đến những trung tâm in ấn ở Mỹ và châu Âu để học quy trình sản xuất sách cao cấp. Từ kỹ thuật đóng bìa da, ép nhũ, in số lượng giới hạn, đến tiêu chuẩn bảo quản và lưu trữ - mọi thứ đều được nghiên cứu nghiêm túc như một người thợ học nghề thực thụ.

Chính sự “đi ra” ấy giúp anh hiểu rằng sách là biển cả mênh mông, kho tàng tri thức của nhân loại quá rộng lớn. Anh làm cả đời, thậm chí qua mấy thế hệ cũng chỉ như hạt cát giữa sa mạc mênh mông. Nhưng với Trần Đại Thắng, “hạnh phúc không nằm ở đích đến. Hạnh phúc nằm ở hành trình được làm điều mình yêu thích”.

2. Cuộc ra mắt sách “Tôi kể - Tất cả đều từ sách” ở Hà Nội, với Trần Đại Thắng là một cuộc trở về những ngày đầu lập nghiệp - từ thời sinh viên mỹ thuật đến khi thành lập Đông A, và trở về hội ngộ đồng nghiệp. Anh vẫn vậy, chia sẻ rất kiệm lời. Nhưng, cuốn sách của Thắng đã nói lên tất cả, hành trình đam mê, đi đến tận cùng con đường mà mình muốn.

Anh tự nhận mình là một người "tăng động”, thích phiêu lưu, mạo hiểm, nên hành trình làm sách của anh cũng vậy, luôn khai phá những con đường mới mẻ, riêng biệt. Nhưng, chưa bao giờ Trần Đại Thắng cho rằng, làm sách là mạo hiểm, khó khăn bởi sách mang đến cho anh tất cả, “nếu không làm sách thì tôi không biết làm gì khác”. Và, “lãi” trong cuộc đời, theo anh, là mỗi cuốn sách được độc giả lựa chọn, nâng niu, những cuốn sách đẹp đến với người sưu tập và họ trân quý nó. Lãi với anh là tiếp tục làm nghề bằng sự tôn trọng và nghiêm túc chứ không đo đếm bằng tiền bạc.

Những quãng đời của một người làm sách hiện lên qua ký ức về gia đình, tuổi thơ, tuổi trẻ, bạn bè và nghề nghiệp. Sinh động và chân thực. Hồi ức về các vùng đất gắn với lịch sử gia đình xuyên suốt thế kỷ XX - xứ Lào, xứ Thái Lan, phố núi Hòa Bình - được kể lại như những lớp ký ức nối tiếp, góp phần hình thành con đường làm sách của tác giả.

“Tôi kể - Tất cả đều từ sách” vì thế không chỉ là câu chuyện của một cá nhân. Nó là minh chứng rằng, trong một thị trường nhiều biến động, vẫn có những người kiên trì theo đuổi chuẩn mực cao nhất cho sản phẩm văn hóa. Và, khi sách được làm bằng tình yêu, bằng kỹ thuật tinh xảo và bằng khát vọng học hỏi không ngừng từ thế giới, nó có thể trở thành một tác phẩm nghệ thuật - chứ không chỉ là một cuốn sách để đọc rồi đặt xuống.

Và điều thú vị là đọc “Tôi kể - Tất cả đều từ sách”, chúng ta còn thấy được chân dung một thế hệ làm sách: họa sĩ, nhà văn, biên tập viên, người buôn sách, nhà sưu tầm - những người đã góp phần tạo nên không khí văn hóa của Hà Nội một thời. Ở đó, có cả sự tiếc nuối vì những hiệu sách Hà Nội đã dần thưa vắng...

Trong cuốn sách này, Trần Đại Thắng dành riêng để tôn vinh sách và quy trình sáng tạo để làm nên sản phẩm văn hóa đặc biệt, người đọc sẽ dõi theo từng bước đi của Thắng trong nghề làm sách. Tình yêu sách và những nỗ lực không mệt mỏi giúp cho anh bất chấp những khó khăn, trục trặc ban đầu, nhiều khi là những bước lùi, rồi quyết liệt đi tới, để nhận được sự quan tâm rộng rãi như hiện tại.

Cộng đồng yêu sách nghệ thuật ngày càng lan tỏa, không chỉ trong nước mà cả quốc tế. Những ấn bản sách nghệ thuật "made in Vietnam” mang dấu ấn bản sắc văn hóa Việt đã được giới sưu tập nước ngoài quan tâm. Thế nhưng, với một người ham đi, ham học hỏi và sáng tạo như Trần Đại Thắng thì anh vẫn luôn khiêm tốn rằng, “tôi chỉ là một học trò chập chững trong hành trình làm sách nghệ thuật và vẫn còn phải đi, học rất nhiều. Bởi, Đông A không chỉ hướng tới sách đẹp, sách hay mà còn hướng tới sự chuẩn mực và đúng”.