Già làng người Cơ Tu tiêu biểu bên dòng Aroong
Nhận thấy việc người Cơ Tu địa phương bao đời nay chỉ làm lúa rẫy cho năng suất thấp, mỗi năm chỉ làm được 1 vụ, trong khi làm ruộng lúa nước cho năng suất cao, năm làm được 2 vụ nên già làng Alăng Biêu đã học hỏi kinh nghiệm nhiều nơi rồi về làng khai hoang làm ruộng lúa nước.
Sau đó, ông đã chia sẻ kinh nghiệm cho dân làng để góp phần giúp người dân không còn nỗi lo thiếu đói. Không chỉ vậy, với vai trò người có uy tín, già làng Biêu đã có nhiều đóng góp tích cực trong việc gìn giữ các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào Cơ Tu, tham gia đảm bảo ANTT tại địa phương, là “cánh tay nối dài” của lực lượng Công an ở cơ sở.
Nhờ sự giúp đỡ của các cán bộ Công an xã Kà Dăng, huyện Đông Giang (Quảng Nam), chúng tôi tìm đến nhà già làng Alăng Biêu (SN 1949) nằm trong một con đường bê tông rộng thoáng tại thôn Bến Hiên, xã Kà Dăng.
Căn nhà gỗ tinh tươm của già làng Biêu dù được làm đã lâu song rất ngăn nắp. Phía trước căn nhà là dòng sông Aroong hiền hòa chảy về xuôi, còn phía sau nhà là dãy núi Zarong sừng sững. Già làng Biêu chào đón chúng tôi trong trang phục truyền thống của đồng bào Cơ Tu. Dù đã bước qua cái tuổi “cổ lai hy”, song trông ông vẫn khỏe mạnh và minh mẫn.
Già làng Biêu sinh ra và lớn lên bên dòng Aroong, là người Cơ Tu địa phương. Năm 1966, ông tham gia học bổ túc ngành Sư phạm 1 năm được tổ chức tại huyện Nam Giang rồi sau đó về xã Kà Dăng dạy tiếng Cơ Tu cho các em học sinh. Lúc bấy giờ, đất nước còn chưa được giải phóng, Bắc - Nam chưa được thống nhất, vì vậy với tinh thần cách mạng son sắc, năm 1968, ông đã tham gia đi bộ đội và hoạt động tại nhiều khu vực rừng núi tại huyện Đông Giang. Đến năm 1973 thì ông trở về lại xã Kà Dăng và cùng năm này, ông được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam. “Sau khi được kết nạp Đảng, bố được phân công giữ chức Bí thư Đoàn xã rồi khoảng 1 năm sau thì bố được bầu giữ chức Chủ tịch UBND xã. Sau đó bố còn làm qua các chức vụ khác tại xã như Phó Bí thư Thường trực rồi Bí thư Đảng ủy xã cho đến năm 2007 thì nghỉ hưu. Là một đảng viên, dù ở lĩnh vực, vị trí công tác nào bố cũng cố gắng hết sức để xây dựng, kiến thiết quê hương”, già làng Biêu ôn tồn tâm sự.
Là một người Cơ Tu địa phương, nhận thấy việc người dân bao đời nay chỉ làm ruộng lúa rẫy, mỗi năm chỉ được 1 vụ, thường hay bị mất mùa dẫn đến thiếu đói, trong khi ở các nơi khác làm ruộng lúa nước 1 năm làm được 2 vụ, năng suất cao hơn rất nhiều so với làm lúa rẫy, do đó, với những hiểu biết của mình, từ năm 1989, già làng Biêu đã động viên vợ cùng khai hoang đất đai, tự đào hàng trăm mét kênh mương để “dẫn thủy nhập điền” phục vụ cho việc làm lúa nước. Dù còn nghi hoặc chuyện làm lúa nước, song vì thấy quyết tâm của già làng Biêu nên vợ ông cũng đồng ý. Sau mấy tháng trời ròng rã chân lấm tay bùn, tranh thủ sắp xếp hài hòa việc cơ quan và việc làm ruộng lúa nước, cuối cùng già làng Biêu và vợ cũng đã hoàn thành 8 sào ruộng (mỗi sào 500m2), và là người Cơ Tu đầu tiên tại xã Kà Dăng làm ruộng lúa nước.
“Lúc đầu, khi thấy gia đình bố khai hoang làm ruộng lúa nước, nhiều người trong làng, trong xã đã tỏ ra hoài nghi, có người còn bảo ở đây không thể làm được lúa nước, chỉ tốn công thôi. Nhưng bố vẫn quyết tâm làm. Và sau mùa vụ đầu tiên gia đình bố thu hoạch lúa nước thành công, mọi người trong làng, trong xã đã thay đổi cách nhìn nhận về làm lúa nước. Nhiều người đã đến tìm hiểu cách bố làm ruộng, bố rất sẵn lòng chia sẻ nên sau đó nhiều hộ trong làng cũng làm ruộng, giúp mọi người không còn lo bị thiếu đói nữa”, già làng Biêu nhớ lại.
Không bằng lòng với những kết quả đạt được, và cũng để có thêm thu nhập chăm lo cho 9 người con ăn học với quan niệm “chỉ có cho con cái ăn học mới có thể thay đổi cuộc sống nơi núi rừng này” nên già làng Biêu đã suy nghĩ thêm biện pháp phát triển kinh tế gia đình. Nhận thấy xã Kà Dăng có diện tích cây bòn bon lớn, hiệu quả kinh tế cao, song lâu nay chủ yếu chỉ là mọc tự nhiên trong các nương rẫy, chưa được người dân trồng nhiều trong vườn nhà nên già làng Biêu quyết tâm cải tạo đất vườn rồi lên rẫy tìm cây bòn bon con về ươm trồng. Sau bao nỗ lực, cố gắng, già làng Biêu đã trồng được hơn 1.000 gốc bòn bon trong các khu đất vườn của gia đình mình.
“Bố trồng được cả ngàn gốc bòn bon đó, sau khi con cái lập gia đình thì bố đều phân chia cho các con để có thêm kế sinh nhai. Với bố, điều vui mừng nhất không phải làm được ruộng lúa nước, không phải vì trồng được nhiều bòn bon, mà hạnh phúc nhất là các con của bố đều được học hành đường hoàng, đến nay thì có đứa làm cán bộ xã, có đứa làm cán bộ huyện, một số đứa khác thì làm giáo viên. Ở miền núi xa xôi này, các con của bố được học hành, được làm việc như thế cũng tạm gọi là thành danh rồi”, già làng Biêu không giấu được tự hào, bộc bạch.
Là một người Cơ Tu địa phương, sau khi về hưu, nhận thấy nghề đan lát của đồng bào có nguy cơ mai một nếu không được gìn giữ, vì vậy già làng Biêu đã dành nhiều thời gian để lên rừng bứt mây rồi về đan các công cụ truyền thống của người Cơ Tu như gùi 3 túi dành cho nam, gùi 1 túi cho nữ. Sản phẩm già làng Biêu làm ra không chỉ phục vụ trong gia đình mà còn bán cho những du khách gần xa, qua đó giúp ông có thêm thu nhập và góp phần quảng bá văn hóa của đồng bào Cơ Tu đến với các địa phương khác. Không chỉ vậy, với kiến thức về nói lý, hát lý của mình, già làng Biêu còn tham gia vào Tổ hát lý, nói lý trong thôn; đồng thời tích cực tham gia truyền dạy lại nghệ thuật hát lý, nói lý của người Cơ Tu cho các thế hệ trẻ.
Đại úy Nguyễn Văn Thịnh, Phó Trưởng Công an xã Kà Dăng cho biết, không chỉ giỏi làm ăn kinh tế, hướng dẫn, chia sẻ cách phát triển kinh tế gia đình với bà con trong thôn, với vai trò già làng uy tín tại địa phương, già làng Biêu còn rất tích cực tham gia tuyên truyền, vận động nhân dân xây dựng đời sống văn hóa tại khu dân cư, xóa bỏ các hủ tục lạc hậu; đồng thời tham gia giải quyết những mâu thuẫn nhỏ phát sinh trong đời sống thường nhật của bà con, không để mâu thuẫn nhỏ phát sinh thành mâu thuẫn lớn, mâu thuẫn lớn làm mất ANTT.
“Xã Kà Dăng có hơn 90% người dân là đồng bào Cơ Tu, vì vậy các già làng, người có uy tín như ông Biêu có vai trò rất quan trọng. Thời gian qua, già làng Biêu đã giúp sức cho lực lượng Công an xã và các ban ngành địa phương rất nhiều trong tuyên truyền, vận động người dân chấp hành các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước. Già làng Biêu thực sự là “cánh tay nối dài” của chúng tôi ở cơ sở”, Đại úy Nguyễn Văn Thịnh đánh giá.