Hành trình chấm dứt nuôi nhốt gấu ở Việt Nam sắp cán đích
Sáng 22/10 tại Hà Nội, Trung tâm giáo dục Thiên nhiên (ENV) tổ chức họp báo thông tin về việc “Chấm dứt nuôi nhốt gấu tại Việt Nam - Hành trình sắp cán đích”, đánh dấu cột mốc mới trong nỗ lực chấm dứt nuôi nhốt gấu lấy mật tại Việt Nam.
Năm 2005, sau khi phát hiện khoảng 4.000 cá thể gấu bị nuôi nhốt lấy mật trên cả nước, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (Bộ NN&PTNT) đã phối hợp với Tổ chức Bảo vệ Động vật Thế giới (WAP) thực hiện một chiến dịch nhằm từng bước xóa bỏ tình trạng này. Ngay từ bước khởi đầu, Bộ NN&PTNT đã ban hành Quyết định 02/2005/QĐ-BNN về quản lý gấu nuôi nhốt.
Theo đó, tất cả các cá thể gấu đang bị nuôi nhốt phải được gắn chíp điện tử để nhận dạng và quản lý. Các cá thể gấu không có đăng ký, gắn chíp sẽ bị tịch thu. Hoạt động đăng ký quản lý và gắn chíp gấu đã được hoàn thành vào năm 2006.
Chiến dịch chấm dứt tình trạng nuôi nhốt gấu lấy mật còn có sự tham gia của ENV, Tổ chức Động vật Châu Á (AAF), Tổ chức Four Paws và Free The Bears. Các tổ chức này đồng hành trong công tác cứu hộ gấu, hỗ trợ các cơ quan thực thi pháp luật xử lý vi phạm về gấu, giảm thiểu nhu cầu tiêu thụ mật gấu và kêu gọi các chủ gấu tự nguyện chuyển giao gấu đến các trung tâm cứu hộ.
Sau gần 20 năm nỗ lực không ngừng nghỉ, số lượng gấu bị nuôi nhốt đã giảm 95% từ khoảng 4.000 cá thể năm 2005 còn 192 cá thể tại 60 trại gấu tính đến hết tháng 8/2024. Hiện có 46/63 tỉnh thành không còn gấu bị nuôi nhốt lấy mật.
Cục Kiểm lâm và Chi cục Kiểm lâm các tỉnh, thành phố trên cả nước đóng vai trò quan trọng trong việc loại bỏ dần hoạt động nuôi gấu lấy mật thông qua các hoạt động đăng ký, gắn chíp, thường xuyên theo dõi số gấu bị nuôi nhốt cũng như đảm bảo hiệu quả thực thi pháp luật về bảo vệ gấu.
Bà Hoài Công Hoài Nam, Trưởng phòng quản lý bảo vệ rừng và bảo tồn thiên nhiên, Chi cục Kiểm lâm tỉnh Lâm Đồng cho biết, trước đây trên địa bàn có khoảng 20 cá thể gấu được người dân nuôi rải rác tại các huyện trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng, tuy nhiên qua một quá trình bền bỉ lực lượng Kiểm lâm đã kiên trì và nỗ lực thuyết phục, vận động chủ nuôi chuyển giao các cá thể gấu đến Trung tâm cứu hộ. Thành công này đã góp phần đưa Lâm Đồng trở thành một trong những địa phương đầu tiên không còn hoạt động nuôi nhốt gấu lấy mật. Trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng có vườn quốc gia Cát Tiên, Trung tâm cứu hộ có điều kiện rất tốt, đảm bảo môi trường tốt cho các cá thể gấu được cứu hộ sinh sống.
Ông Nông Trường Giang, Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm TP Lạng Sơn cho biết, mặc dù không phải điểm nóng về nuôi nhốt gấu, nhưng Lạng Sơn lại có những chủ nuôi không muốn chuyển giao gấu đến Trung tâm cứu hộ. Sau nhiều nỗ lực bền bỉ trong việc vận động, tuyên truyền, thuyết phục đến tháng 6/2021 chủ nuôi cuối cùng trên địa bàn tỉnh đã chuyển giao 3 cá thể gấu đến Trung tâm cứu hộ, đưa Lạng Sơn trở thành địa phương thứ 40 không còn gấu bị nuôi nhốt.
Bên cạnh đó, với quyết tâm cao độ, Chi cục Kiểm lâm tỉnh Bình Dương đã rất xuất sắc vận động chủ nuôi chuyển giao thành công 94 cá thể gấu từ các trại gấu đến trung tâm cứu hộ.
Trong khi đó, Hà Nội vẫn là địa phương có số lượng gấu bị nuôi nhốt nhiều nhất cả nước, chiếm khoảng 49% tổng số gấu bị nuôi nhốt hiện nay tại Việt Nam. Tính đến hết tháng 8/2024, vẫn còn 94 cá thể gấu đang bị nuôi nhốt trong 16 cơ sở tư nhân tại Hà Nội với 94,7% số gấu tập trung ở huyện Phúc Thọ.
Các cơ quan chức năng, đặc biệt là tại Hà Nội có thể triển khai một số hoạt động để mang lại hiệu quả tích cực hơn, bao gồm: Tăng cường công tác kiểm tra, giám sát các cơ sở nuôi nhốt gấu, kịp thời phát hiện và xử lý những trường hợp nuôi nhốt, buôn bán trái phép gấu, mật gấu và các sản phẩm, bộ phận từ gấu. Các cơ quan chức năng cũng cần nỗ lực khuyến khích các chủ gấu còn lại tự nguyện chuyển giao gấu cho Nhà nước mà không cần “bồi thường”.
Các cơ quan thực thi pháp luật cũng cần kịp thời xử lý những hoạt động quảng cáo, buôn bán trái phép gấu, mật gấu và sản phẩm, bộ phận khác từ gấu đang phát triển mạnh mẽ trên internet, đặc biệt là thông qua các mạng xã hội như Facebook.