Nỗ lực tháo gỡ "thẻ vàng"

6 năm qua, kể từ khi EC ra cảnh báo “thẻ vàng”, Chính phủ và các bộ, ngành, các địa phương ven biển ở nước ta đã tập trung, nỗ lực để gỡ “thẻ vàng”. Các nhóm giải pháp đã được đưa ra như; hoàn thiện khung pháp lý; theo dõi, kiểm tra, kiểm soát hoạt động của tàu cá, quản lý đội tàu; chứng nhận sản lượng và truy xuất nguồn gốc thủy sản khai thác; thực thi pháp luật.

Thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp

Là địa phương có bờ biển dài, đội tàu thuyền đánh cá lớn, tỉnh Quảng Bình đang nỗ lực thực hiện có hiệu quả Quyết định 81/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về “Kế hoạch hành động chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định, chuẩn bị làm việc với Đoàn thanh tra của Ủy ban châu Âu lần thứ 4” nhằm quản lý cũng như hỗ trợ ngư dân thực hiện có hiệu quả các quy định pháp luật thủy sản; khắc phục các tồn tại, hạn chế theo khuyến nghị của Ủy ban châu Âu về chống khai thác thủy sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU), góp phần gỡ cảnh báo “thẻ vàng”.

Hiện, Quảng Bình có 6.792 tàu cá, trong đó có 3.592 tàu cá có chiều dài trên 6m. Các đơn vị chức năng ở Quảng Bình đã triển khai quản lý tàu cá chặt chẽ, kết quả có 3.553 tàu đã đăng ký/3.592 tàu hiện có, đạt 98,9 % (tàu cá dưới 6m theo quy định không đăng ký); 2.356 tàu cá còn hạn giấy phép khai thác thủy sản/3.592 tàu hiện có, đạt 65,6%; 1.102 tàu đã thực hiện đăng kiểm/1.542 tàu hiện có, đạt 71%; có 3.108 tàu cá thực hiện đánh dấu tàu cá/3.592 tàu cá đạt 86,53% và 982 tàu cá được cấp giấy chứng nhận an toàn thực phẩm tàu cá/1.165 tàu từ 15m trở lên, đạt 84,4%.

Đối với các tàu cá chưa thực hiện đăng ký, UBND tỉnh Quảng Bình chỉ đạo các đơn vị, địa phương lập danh sách để giám sát và kiên quyết không cho hoạt động. Việc giám sát hành trình tàu cá được quan tâm sâu sát, cụ thể đã có 1.127/1.165 tàu cá từ 15m trở lên lắp đặt thiết bị giám sát hành trình, đạt 96,7%, còn 38 tàu chưa lắp. Qua rà soát, hầu hết các tàu cá chưa lắp thiết bị giám sát đang tạm dừng hoạt động, để thực hiện việc cải hoán. Các địa phương, đơn vị trong tỉnh đã lập danh sách tàu cá chưa lắp đặt thiết bị giám sát để theo dõi, không cho hoạt động khi chưa khắc phục.

Để chống khai thác IUU, sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Quảng Bình đã phối hợp với các đơn vị liên quan thường xuyên tổ chức kiểm tra, giám sát tàu cá xuất bến, cập cảng theo quy định; tăng cường thanh tra, kiểm tra tại cảng cá, giám sát sản lượng bốc dỡ thủy sản qua cảng, thực hiện xác nhận, chứng nhận thủy sản khai thác xuất khẩu EU đúng quy định.

Các cơ quan liên quan đã động viên ngư dân tuân thủ nghiêm các quy định về chống khai thác IUU: tàu cá dưới 6m bắt buộc phải đăng kí vào sổ đăng ký tàu cá của xã/phường; tàu cá từ 6m trở lên bắt buộc có đủ giấy đăng ký tàu cá, giấy phép khai thác thuỷ sản, danh bạ thuyền viên; tàu cá từ 12m trở lên phải được đăng kiểm, tàu từ 15m trở lên phải lắp thiết bị giám sát hành trình tàu cá.

Thuyền trưởng phải thông báo ít nhất 1h trước khi tàu cập cảng, rời bến; hoạt động đúng nghề, vùng ghi trong giấy phép, không sử dụng chất nổ, xung điện để đánh cá; ghi, nộp nhật ký khai thác thuỷ sản cho Ban quản lý cảng cá; duy trì liên tục thiết bị giám sát hành trình tàu cá (VMS) suốt chuyến biển, không để tàu cá vượt ranh giới cho phép trên biển, không vượt sang vùng biển nước ngoài khai thác thuỷ sản. Tàu cá phải được đánh dấu, có đủ trang thiết bị an toàn theo quy định, lao động có chứng chỉ phù hợp, tuyệt đối không sử dụng lao động chưa đủ tuổi theo quy định.

Hiện nay, hệ thống VMS được Chi cục Thủy sản Quảng Bình quản lý, vận hành, tổ chức ứng trực hàng ngày 24/24h. Từ trung tâm giám sát, cán bộ vận hành sẽ nhận biết tất cả tín hiệu tàu cá, gồm cả số đang di chuyển và neo đậu. Mọi thông số như ký hiệu, tải trọng, tên thuyền trưởng, chủ phương tiện, địa chỉ, số điện thoại, kinh độ, vĩ độ... của các tàu cá đều hiện rõ trên màn hình khi muốn kiểm tra. Nhờ giám sát chặt nên từ đầu năm đến nay, những tàu cá vi phạm đều bị cơ quan chức năng ở Quảng Bình xử phạt, không để ảnh hưởng đến việc chung tay gỡ “thẻ vàng”.

Tháo gỡ từng “mắt lưới” để nỗ lực gỡ “thẻ vàng”

Theo hiệp hội chế biến và xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), ước tính nếu bị phạt "thẻ đỏ" Việt Nam sẽ bị thiệt hại lớn khi bị cấm xuất khẩu hải sản khai thác sang thị trường Liên minh châu Âu (EU) với tổng giá trị khoảng gần 500 triệu USD/năm. Bên cạnh đó, nếu bị “thẻ đỏ” sẽ ảnh hưởng đến hàng triệu ngư dân khai thác thuỷ, hải sản làm ăn chân chính trên vùng biển quê hương và ảnh hưởng đến hàng vạn lao động đang làm việc ở các nhà máy tham gia chế biến thuỷ, hải sản xuất khẩu vào thị trường EU. Chính vì lẽ đó, việc thực hiện tốt chống khai thác IUU có ý nghĩa vô cùng quan trọng. Tỉnh Quảng Bình đã luôn khuyến cáo, động viên đến từng tàu cá, mỗi ngư dân khi ra khơi đánh bắt thuỷ, hải sản.

Để phổ biến các quy định về chống khai thác IUU cho bà con ngư dân để nắm và tuân thủ thực hiện, tỉnh Quảng Bình đã thành lập Ban chỉ đạo chống khai thác IUU. Hàng tháng, hàng quý Ban chỉ đạo chống khai thác IUU tổ chức họp với tất cả các ngành, các địa phương liên quan, đồng thời đến thực tế tại từng địa phương để động viên bà con, đồng thời tổ chức tháo gỡ những vướng mắc, khó khăn.

Ở Quảng Bình, có 3 lỗi mà EC đưa ra cảnh báo, đó là vi phạm vùng biển nước ngoài, khai báo chưa đầy đủ nhật ký khai thác và sản lượng qua cảng. Xác định công tác chống khai thác IUU, gỡ thẻ vàng của EC là nhiệm vụ trọng tâm, từ đầu năm đến nay, UBND tỉnh đã ban hành 10 văn bản chỉ đạo; tổ chức các đợt kiểm tra việc thực hiện nhiệm vụ chống khai thác IUU của các đơn vị, địa phương. Các sở, ngành, địa phương liên quan đẩy mạnh chỉ đạo, thực hiện chống khai thác IUU theo thẩm quyền. Công tác tuyên truyền quy định chống khai thác IUU được các cấp, ngành triển khai mạnh mẽ. Để hoàn thiện khung pháp lý về chống khai thác IUU của tỉnh, UBND tỉnh ban hành 3 văn bản pháp luật theo thẩm quyền.

Quảng Bình có bờ biển dài hơn 116km, có thềm lục địa, vùng đặc quyền kinh tế rộng trên 20.000km² và là địa phương có số lượng tàu cá khai thác thủy sản trên biển lớn. Vì vậy, ngoài việc đẩy mạnh thực hiện việc chống khai thác IUU, UBND tỉnh Quảng Bình đang giao Sở Nông nghiệp-Phát triển nông thôn tỉnh xây dựng đề án thành lập Phòng Kiểm ngư (thuộc Chi cục Thủy sản) để phối hợp với các ngành, địa phương quyết liệt hơn nữa trong việc sơm khắc phục các tồn tại, hạn chế như; xử lý tàu cá chưa có giấy phép khai thác thủy sản hoặc giấy phép đã hết hạn, chưa đăng ký tàu cá, quá hạn đăng kiểm, chưa đánh dấu tàu cá, chưa thực hiện lắp đặt thiết bị giám sát hành trình. Công tác ghi, nộp nhật ký khai thác thuỷ sản chưa đáp ứng yêu cầu. Tình trạng tàu cá vượt ranh giới trên biển và mất kết nối chưa ngăn chặn triệt để…