TP Hồ Chí Minh siết chặt quản lý thức ăn đường phố

Nguy cơ từ “vùng trống” quản lý

Tại tuyến đường D9, M1 trong Khu công nghiệp Tân Bình, từ sáng sớm, hàng chục xe đẩy đã nối dài hai bên đường. Hủ tiếu, bánh mì, xôi mặn, mì xào, bắp luộc, cà phê mang đi… bày bán san sát. Người bán chế biến ngay trên xe đẩy, dụng cụ đơn giản, thực phẩm được sơ chế sẵn, bảo quản trong thùng nhựa, túi nilong hoặc khay không che đậy kỹ. Hầu hết các điểm bán này đều hoạt động tự phát, không bảng hiệu, không giấy phép, cũng không có dấu hiệu cho thấy đã được tập huấn hay kiểm tra về ATTP.

Một công nhân làm việc tại đây cho biết: “Sáng đi làm gấp, tôi thường mua đồ ăn trên xe đẩy cho tiện và nhanh. Giá rẻ, có khi chỉ 15.000 - 20.000 đồng là xong bữa. Biết là ăn ngoài đường không đảm bảo lắm nhưng không có nhiều lựa chọn”.

Tình trạng này cũng phổ biến trước các trường học. Tại khu vực trước cổng Trường THCS Nguyễn Trãi (phường Bình Hưng Hoà), đặc biệt là cổng bên hông, hàng loạt xe đẩy, quầy bán nước, đồ ăn vặt, cà phê… vây kín khu vực.

Vào đầu giờ đến trường và lúc tan học, học sinh tụ tập đông đúc, chen chúc mua hàng, đứng ăn ngay trên vỉa hè. Rác thải như ly nhựa, túi nilon, que xiên vứt bừa bãi. Không gian vốn chật hẹp càng trở nên lộn xộn, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn giao thông, ô nhiễm môi trường. Thậm chí là xe bán đồ ăn ngay góc cột điện tiềm ẩn nguy cơ điện giật, nhưng học sinh vẫn vô tư ngồi ăn xung quanh.

Hoạt động kinh doanh thức ăn đường phố tại TP Hồ Chí Minh đã tồn tại từ lâu và đáp ứng nhu cầu thiết thực của người dân, đặc biệt là công nhân, học sinh, người lao động thu nhập thấp. Tuy nhiên, trong thời gian dài lĩnh vực này đã trở thành “vùng trống” về kiểm soát tiềm ẩn nguy cơ mất ATTP, kéo theo hàng loạt hệ lụy như lấn chiếm lòng lề đường, gây mất mỹ quan đô thị, ô nhiễm môi trường và cản trở giao thông.

Theo chỉ đạo của UBND TP Hồ Chí Minh, các địa phương phải rà soát, thống kê, cập nhật đầy đủ các cơ sở kinh doanh thức ăn đường phố kèm theo địa điểm kinh doanh; tăng cường kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm. Tuy nhiên, việc thống kê đầy đủ các điểm bán nhỏ lẻ, di động vẫn là bài toán khó.

Sở ATTP cũng cho biết sẽ tăng cường kiểm tra định kỳ và đột xuất tại các khu vực đông dân cư, trường học, khu công nghiệp. Đây chính là những “điểm nóng”  buôn bán tự phát diễn ra phổ biến.

Siết chặt nhưng phải quản được

Bà Phạm Khánh Phong Lan, Giám đốc Sở ATTP TP Hồ Chí Minh cho biết, trong “Tháng hành động”, thành phố tập trung kiểm tra, xử lý các cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống, thức ăn đường phố, đặc biệt tại khu công nghiệp, trường học và khu đông dân cư. Mục tiêu không chỉ là xử phạt mà quan trọng hơn là nâng cao nhận thức, trách nhiệm của người kinh doanh và người tiêu dùng, đồng thời xây dựng cơ chế quản lý bền vững đối với loại hình kinh doanh này.

Cả thành phố hiện có 14.300 cơ sở. Sở đã tham mưu UBND thành phố chỉ đạo 168 phường, xã, đặc khu vào cuộc. Sở ATTP sẽ tập huấn cho các địa phương để kiểm tra, hướng dẫn những người bán thực phẩm đường phố thực hiện đúng quy định; đồng thời kiểm tra nguồn gốc nguyên liệu như hoá đơn mua hàng đầu vào, kêu gọi sự tự giác của người bán thức ăn đường phố: đeo găng tay, khẩu trang, sắp xếp đồ ăn đàng hoàng... Đặc biệt là sự vào cuộc của cộng đồng, ý thức của người mua thức ăn cũng cần thay đổi.

Kế hoạch của thành phố cũng nêu rõ yêu cầu kiên quyết xử lý các tổ chức, cá nhân vi phạm, công khai thông tin để răn đe và phòng ngừa. Đây được xem là bước đi cần thiết nhằm lập lại trật tự trong hoạt động kinh doanh thực phẩm. 

Thức ăn đường phố là một phần của đời sống đô thị, gắn với sinh kế của hàng chục ngàn lao động. Vì vậy, không thể cấm hoàn toàn. Vấn đề cốt lõi là phải quản lý được. Các chuyên gia cho rằng, cơ quan chức năng cần tổ chức đăng ký, cấp mã số cho người bán, quy hoạch khu vực kinh doanh phù hợp, đồng thời bắt buộc tham gia tập huấn kiến thức ATTP. Mỗi điểm bán đều có “địa chỉ”, có thể truy xuất nguồn gốc khi xảy ra sự cố.

Khi biết mình được quản lý, bị giám sát, người kinh doanh sẽ chú trọng hơn đến vệ sinh, chất lượng sản phẩm.

Ở chiều ngược lại, người tiêu dùng cũng cần thay đổi thói quen. Mỗi quyết định mua hàng cũng chính là một “lá phiếu” thúc đẩy hoặc loại bỏ những điểm bán kém chất lượng.

“Tháng hành động vì an toàn thực phẩm” năm 2026 diễn ra từ ngày 15/4 đến 15/5 trên toàn thành phố, với hàng loạt hoạt động kiểm tra, truyền thông, xử lý vi phạm. Để không rơi vào “đánh trống bỏ dùi”, cần sự vào cuộc đồng bộ của các cấp chính quyền. Quan trọng hơn, phải thay đổi cách tiếp cận: từ quản lý theo chiến dịch sang quản lý thường xuyên, liên tục; từ xử phạt sang kết hợp hướng dẫn, hỗ trợ người kinh doanh tuân thủ quy định. 

Siết chặt quản lý thức ăn đường phố không chỉ là yêu cầu trước mắt để bảo đảm ATTP, mà còn là bước đi cần thiết để xây dựng một đô thị văn minh, an toàn, đáng sống.