TP Hồ Chí Minh vẫn chưa xử lý được một nửa lượng nước thải sinh hoạt

Trước thực trạng này, TP Hồ Chí Minh đã đặt mục tiêu nâng tỷ lệ thu gom nước thải đô thị đến năm 2030 đạt khoảng 80%; tỷ lệ nước thải đô thị được xử lý đạt quy chuẩn đến năm 2030 đạt 40 - 45%.

Tháng 4 vừa qua, UBND TP Hồ Chí minh đã đưa ra 6 dự án thu gom, xử lý nước thải để thu hút đầu tư trong giai đoạn 2026-2030. Các dự án mời gọi đầu tư gồm: Dự án xây dựng hệ thống thu gom nước thải Bình Cơ - phần mở rộng của Dự án cải thiện môi trường nước Bình Dương; Xây dựng hệ thống thu gom và nhà máy xử lý nước thải tham Lương - Bến Cát giai đoạn 2 với quy mô 230 - 270 nghìn m3/ngày đêm; Xây dựng hệ thống thu gom và xử lý nước thải Bắc Sài Gòn 2 với quy mô 140-170 nghìn m3; Xây dựng hệ 2 thống thu gom và xử lý nước thải Nam Sài Gòn quy mô 132 nghìn m3 mỗi dự án; Xây dựng hệ thống thu gom, xử lý nước thải Tây Bắc thành phố quy mô từ 240-360 nghìn m3/ngày đêm.  

Theo công bố từ Tổng Công ty cấp nước Sài Gòn, hiện công suất cung cấp nước sạch cho người dân thành phố đã lên tới 2,35 triệu m3/ngày đêm. Trong đó, theo quyết định phê duyệt bộ chỉ số theo dõi - đánh giá nước sạch nông thôn trên địa bàn được UBND thành phố phê duyệt vào ngày 22/4 vừa qua, công suất thiết kế hệ thống các nhà máy, trạm cung cấp nước sạch cho có 805.275 hộ dân nông thôn đã lên tới trên 908 nghìn m3/ngày đêm. Với mức tiêu thụ nước sạch sinh hoạt lớn như vậy, lượng nước thải hàng ngày rất lớn. Khi sử dụng nước sạch, người dân cũng đã phải nộp phí dịch vụ thoát nước và xử lý nước thải ở mức 30% trên giá nước sạch được cung cấp. Tuy nhiên, khi tỷ lệ nước thải sinh hoạt được thu gom, xử lý đang rất thấp, thì dự án nhà máy xử lý nước thải có quy mô lớn ở khu vực trung tâm lại được triển khai kéo dài trong hơn chục năm khiến khoảng 250 nghìn m3 nước thải vẫn hàng ngày được “pha loãng” vào nước sông Sài Gòn - tuyến sông chính cung cấp nguồn nước để sản xuất nước sạch cho người dân.    

Dự án vệ sinh môi trường TP Hồ Chí Minh - giai đoạn 2 được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt năm 2013 với thời gian thực hiện từ năm 2014-2019. Do không được hoàn thành theo dự kiến, nên gần đây nhất, dự án đã tiếp tục được UBND TP Hồ Chí Minh điều chỉnh thời gian hoàn thành vào năm 2026. Trong khi đó giai đoạn 2 của dự án trên có vai trò quan trọng với mục tiêu hoàn chỉnh hệ thống thu gom, xử lý nước thải cho toàn bộ lưu vực Nhiêu Lộc - Thị Nghè và địa bàn quận 2 cũ. Trong đó hạng mục chính của dự án là xây dựng tuyến cống bao có đường kính 3,2m, chiều dài 7,85km; Xây dựng nhà máy xử lý nước thải có công suất 480 nghìn m3/ngày đêm; xây dựng hệ thống cống thoát nước cấp 2, 3 trên địa bàn quận 2 cũ.

Mục tiêu đặt ra với dự án là chỉnh trang đô thị, góp phần khôi phục, bảo tồn hệ sinh thái sông Sài Gòn cũng như hạ lưu sông Đồng Nai. Tổng vốn đầu tư dự án lên đến là 499 triệu USD, phần lớn từ nguồn vốn vay của nước ngoài và một phần vốn đối ứng từ ngân sách.

Sau 10 năm triển khai, thông tin về tình hình thực hiện dự án này vào cuối năm 2024, ông Nguyễn Hoàng Anh Dũng, Phó giám đốc Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng hạ tầng đô thị (Ban hạ tầng) đã khẳng định việc bồi thường, thu hồi khu đất xây dựng nhà máy xử lý nước thải đã xong, mặt bằng đã được bàn giao cho dự án nhưng cơ quan chức năng chậm ra quyết định giao đất.

Đến thời điểm dự án phải hoàn thành theo phê duyệt ban đầu, tháng 3/2019 gói thầu Thiết kế - Thi công - Vận hành (DBO) Nhà máy xử lý nước thải Nhiêu Lộc - Thị Nghè mới được ký kết với nhà thầu. Sau 5 năm triển khai thi công, đến cuối năm 2024 nhà máy xử lý nước thải này mới chỉ đạt hơn 57% giá trị xây lắp.

Giải thích về việc triển khai gói thầu xây dựng nhà máy xử lý nước thải kéo dài nhiều năm trên, đại diện Ban Hạ tầng nêu ra một loạt lý do như: Công tác lựa chọn nhà thầu được thực hiện theo đấu thầu công nghệ mới dẫn đến quá trình đánh giá hồ sơ dự thầu kéo dài hơn 1 năm do phải đánh giá, so sánh nhiều công nghệ khác nhau từ đề xuất của nhà thầu và chứng minh công nghệ được chọn là phù hợp để báo cáo đánh giá hồ sơ dự thầu. Trong quá trình thực hiện hợp đồng, nhà thầu đã đề xuất công nghệ MBBR để thay thế công nghệ SBR nên phải thực hiện các công tác điều chỉnh thiết kế cơ sở, điều chỉnh quy hoạch chi tiết nhà máy xử lý nước thải trước khi phê duyệt thiết kế kỹ thuật và tiến hành thi công. Ngoài ra, hình thức hợp đồng DBO cho nhà máy xử lý nước thải lần đầu tiên được áp dụng tại TP Hồ Chí Minh nên có nhiều khó khăn không thể lường trước trong quá trình thực hiện. Nhất là khi loại hợp đồng này chưa được quy định cụ thể trong các văn bản pháp luật liên quan…

Với 6 dự án thu gom, xử lý nước thải với công suất rất lớn trên, nếu thu hút đầu tư thành công và triển khai đúng thời hạn, ít nhất cũng phải đến năm 2030 mới có gần một nửa lượng nước thải sinh hoạt rất lớn hàng ngày tại thành phố được xử lý đạt chuẩn.

Như vậy, trong vọng 5 năm tới, cả triệu m3 nước thải sinh hoạt hàng ngày trên địa bàn vẫn đổ trực tiếp ra môi trường và các tuyến sông, rạch. Đáng chú ý, có đến 5/6 dự án được đưa ra thu hút đầu tư trong giai đoạn này được triển khai tại các phường, xã thuộc địa bàn TP Hồ Chí Minh trước sáp nhập - nơi hệ thống kênh rạch đã ô nhiễm nặng do xả thải từ vài chục năm qua. Do đó, thành phố cần đặc biệt quan tâm, đẩy nhanh việc triển khai các dự án trên.