Trẻ em Việt Nam đang đối mặt với “gánh nặng kép về dinh dưỡng”

Hội thảo được tổ chức nhằm triển khai hiệu quả tinh thần và các nhiệm vụ trọng tâm của Nghị quyết số 71-NQ/TW và Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển giáo dục, đào tạo và đột phá trong công tác bảo vệ, chăm sóc, nâng cao sức khỏe nhân dân trong giai đoạn mới; đồng thời cụ thể hóa quan điểm phát triển con người toàn diện, xây dựng thế hệ trẻ Việt Nam có đủ trí lực, thể lực, kỹ năng và bản lĩnh để đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Tại hội thảo, các chuyên gia thuộc lĩnh vực y tế, giáo dục và thể thao đã chỉ ra những thách thức hiện nay như tình trạng thừa cân, béo phì gia tăng ở khu vực đô thị; suy dinh dưỡng, thiếu vi chất tại vùng khó khăn; xu hướng ít vận động, lệ thuộc thiết bị điện tử; cùng các vấn đề học đường như cận thị, cong vẹo cột sống và sức khỏe tâm thần ở thanh thiếu niên Việt Nam.

TS.BS. Nguyễn Thị Hồng Diễm, Phó Trưởng phòng Kiểm soát bệnh không lây nhiễm và dinh dưỡng, Cục Phòng bệnh, Bộ Y tế cho rằng, mặc dù tỷ lệ suy dinh dưỡng thể thấp còi, nhẹ cân ở trẻ em Việt Nam đã giảm nhưng vẫn còn cao ở vùng nông thôn, miền núi, khó khăn, dân tộc thiểu số.

Thừa cân, béo phì ở trẻ dưới 5 tuổi là 7,4% (9,8% ở thành thị; 5,3% ở nông thôn) và rất cao ở trẻ học đường (5 - 19 tuổi) gia tăng nhanh gấp 2 lần sau 10 năm (19,0% năm 2020, trong đó tăng nhanh ở thành thị và khu vực phát triển là 26,8%) kèm theo đó là hệ lụy gia tăng các rối loạn chuyển hóa dinh dưỡng và mắc các bệnh không lây nhiễm ở học sinh.

Tình trạng thiếu vi chất dinh dưỡng hiện đã được cải thiện đáng kể, tuy nhiên vẫn phổ biến và khá cao, nhất là ở nhóm đối tượng có nguy cơ cao và ở vùng khó khăn, vùng sâu vùng xa, vùng có tỷ lệ thiếu vi chất dinh dưỡng cao.

Chất lượng bữa ăn học đường chưa đồng đều, thiếu cân đối khi thiếu về số lượng, mất cân đối về chất lượng còn tồn tại ở một số vùng - đặc biệt vùng sâu, vùng xa, vùng dân tộc thiểu số. Tình trạng ăn uống bất hợp lý, không cân đối các chất dinh dưỡng tại vùng đô thị do xu hướng ăn nhiều các loại thực phẩm tinh chế, thực phẩm chế biến sẵn , đồ ăn nhanh và nước uống có đường đã và đang hình thành những thói quen ăn uống không lành mạnh làm gia tăng các rối loạn chuyển hóa dinh dưỡng và các bệnh không lây nhiễm. Đặc biệt, chương trình giáo dục dinh dưỡng, bữa ăn học đường chưa có sự chuẩn hoá, đồng bộ nên việc tổ chức, quản lý, giám sát bữa ăn học đường và triển khai hoạt động dinh dưỡng học đường vẫn còn nhiều hạn chế.

Điều này góp phần ảnh hưởng đến sự phát triển về chiều cao ở trẻ, đặc biệt đối với những trẻ bị suy dinh dưỡng thấp còi khi nhỏ. Ngoài ra, các vấn đề về tăng cường hoạt động thể lực như thiếu không gian và cơ sở vật chất, điều kiện để tăng cường hoạt động thể lực, hoạt động ngoài trời cho trẻ em, học sinh và việc đảm bảo an toàn thực phẩm bữa ăn học đường vẫn là một thách thức đáng quan tâm...

BS.TS Nguyễn Đỗ Vân Anh, Viện dinh dưỡng, Bộ Y tế cũng cho biết, trong những năm qua, Việt Nam đã đạt được nhiều tiến bộ đáng ghi nhận trong cải thiện tình trạng dinh dưỡng trẻ em. Tuy nhiên, bức tranh hiện nay đang trở nên phức tạp hơn khi nước ta đồng thời đối mặt với “gánh nặng kép về dinh dưỡng”, tức là sự tồn tại đồng thời của suy dinh dưỡng và thừa cân, béo phì trong cùng một quần thể.

Đây cũng là xu hướng phổ biến tại các quốc gia đang phát triển trong quá trình chuyển dịch dinh dưỡng, gắn liền với đô thị hóa, tăng trưởng kinh tế và biến đổi hệ thống thực phẩm. Kết quả khảo sát hành vi sức khỏe học sinh toàn cầu tại Việt Nam (GSHS) cho thấy gần 80% học sinh không đạt mức hoạt động thể chất khuyến nghị…

Ông Nguyễn Nho Huy, Phó Vụ trưởng Vụ học sinh, sinh viên, Bộ Giáo dục và Đào tạo cho biết, thời gian qua, ngành giáo dục đã triển khai nhiều chương trình chăm sóc sức khỏe học đường, giáo dục dinh dưỡng và tăng cường hoạt động thể lực cho học sinh, sinh viên (HSSV); từng bước xây dựng môi trường giáo dục toàn diện, lấy người học làm trung tâm. Các mô hình bữa ăn học đường bảo đảm dinh dưỡng hợp lý kết hợp tăng cường vận động đã bước đầu mang lại hiệu quả tích cực, góp phần cải thiện tình trạng dinh dưỡng, nâng cao tỷ lệ học sinh tham gia hoạt động thể chất thường xuyên…

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, công tác bảo vệ, chăm sóc, nâng cao sức khỏe HSSV cho thấy còn nhiều hạn chế, bất cập, khó khăn, thách thức, nhiều chỉ tiêu cơ bản chưa đạt so với mục tiêu đề ra, dẫn đến công tác bảo vệ, chăm sóc sức khỏe của HSSV, dinh dưỡng hợp lý và tăng cường các hoạt động thể lực trong các cơ sở giáo dục vẫn chưa thực sự được bảo đảm. Tình hình bệnh tật học đường vẫn diễn biến phức tạp và có xu hướng gia tăng, bên cạnh đó, gánh nặng kép về dinh dưỡng ở tuổi tiền tiểu học và tiểu học ở cả vùng nông thôn và thành thị, tỷ lệ suy dinh dưỡng thấp còi (chiều cao theo tuổi) ở trẻ em, học sinh vẫn còn ở mức cao. Ở các vùng sâu, vùng xa, vùng khó khăn, bữa ăn trẻ em, học sinh còn thiếu về số lượng, mất cân đối về chất lượng.

Còn tại các vùng đô thị, tình trạng ăn uống bất hợp lý đang trở thành phổ biến, ăn thừa năng lượng, tiêu thụ nhiều chất béo, đường, muối và các loại thực phẩm chế biến sẵn có đậm độ năng lượng cao, nhiều acid béo, chỉ số đường huyết cao, nghèo vi chất dinh dưỡng và chất xơ, ít ăn rau và trái cây, thiếu vận động thể lực. Bên cạnh đó, sức khỏe và thể chất trẻ em, HSSV hiện nay còn nhiều hạn chế, “thể chất, sức khỏe tổng thể và chiều cao trung bình của thanh niên, vẫn tồn tại một khoảng cách rõ rệt so với các nước trong khu vực và các nước phát triển trên thế giới…

Theo lãnh đạo Vụ học sinh, sinh viên, Nghị Quyết 71 và Nghị Quyết 72 của Bộ Chính trị đã xác định rõ những mục tiêu mang tính chiến lược và cụ thể về sức khỏe học đường cho HSSV và xem đây là nhiệm vụ thường xuyên, then chốt, đòi hỏi sự chung tay của Bộ GD&ĐT, Bộ Y tế, các bộ ngành liên quan và các địa phương.

Để các chủ trương của Nghị quyết 71 và Nghị quyết 72 thực sự đi vào cuộc sống, hướng tới phát triển toàn diện thế hệ trẻ Việt Nam, đại diện Bộ GD&ĐT kiến nghị Chính phủ chỉ đạo xây dựng và ban hành đồng bộ các chính sách quốc gia về sức khỏe học đường theo hướng tích hợp dinh dưỡng- vận động- thể thao học đường, bảo đảm tính thống nhất, liên thông giữa các chương trình, đề án hiện hành, qua đó tạo nền tảng phát triển toàn diện thể chất, tầm vóc và chất lượng nguồn nhân lực quốc gia. Cùng với đó, ưu tiên bố trí nguồn lực đầu tư từ ngân sách nhà nước, đồng thời hoàn thiện cơ chế, chính sách để đẩy mạnh xã hội hóa trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe HSSV, giáo dục thể chất và thể thao trường học.

Bộ Y tế sớm xây dựng, ban hành các hướng dẫn chuyên môn về sức khỏe học đường, bữa ăn học đường phù hợp với lứa tuổi, vùng, miền; hướng dẫn về phòng, chống các yếu tố nguy cơ và bệnh không lây nhiễm, sức khỏe tâm thần, sức khỏe sinh sản đối với HSSV.

UBND tỉnh, thành phố quan tâm bố trí nguồn kinh phí, huy động nguồn lực, đẩy mạnh xã hội hóa phù hợp với điều kiện của địa phương; đầu tư kinh phí, cơ sở vật chất, trang thiết bị cho công tác chăm sóc sức khỏe HSSV, bảo đảm dinh dưỡng hợp lý và tổ chức bữa ăn bán trú và các cơ sở vật chất, sân bãi, công trình thể thao, bảo đảm điều kiện tối thiểu để học sinh được học tập, chăm sóc sức khỏe và rèn luyện thể chất thường xuyên…