Chẳng lẽ thị trường phim Việt chỉ có giải trí?

• Đạo diễn Phan Đăng Di: Điện ảnh làm ta ảo tưởng về chính mình

Còn nhớ, “Đập cánh giữa không trung” của đạo diễn Nguyễn Hoàng Điệp từng nhận được nhiều giải thưởng ở nước ngoài, công chiếu rầm rộ ở nhiều nước, đạo diễn đi nước ngoài giới thiệu phim liên tục. Thế nhưng, khi về Việt Nam, câu chuyện phát hành lại là một vấn đề. Chính Nguyễn Hoàng Điệp đã lấy cảm hứng từ việc phát hành thành công phim tài liệu “Chuyến đi cuối cùng của chị Phụng” của diễn viên Hồng Ánh để dũng cảm đứng ra tự phát hành phim của mình. 

Tôi nhớ, chị từng nói với tôi rằng, đạo diễn ở Việt Nam như một con bò gầy gò phải kéo theo sau nó rất nhiều gánh nặng, từ việc làm phim đến cả phát hành, trong khi rất cần một đơn vị chuyên nghiệp đứng ra làm điều này. Thực tế các đơn vị phát hành phim lớn trong nước hầu như đều nói lời từ chối với “Đập cánh giữa không trung”, vì họ không muốn mạo hiểm với dòng phim được dán nhãn mác nghệ thuật. 

“Đập cánh giữa không trung”, sau những nỗ lực phát hành vẫn có thể trụ lại rạp một thời gian dài, dù số lượng khán giả không quá đông và không gây được cơn sốt như khi công chiếu ở nước ngoài. Tuy nhiên, đạo diễn Phan Đăng Di nói: “Đập cánh giữa không trung” có hiệu ứng tốt từ truyền thông nên mới đạt được những thành công đáng kể như thế”. 

Còn đạo diễn Nguyễn Hoàng Điệp, được cho là dũng cảm khi mạo hiểm bước ra thị trường với mong muốn: “Tôi muốn thay đổi cái nhìn của nhà phát hành và các chủ rạp chiếu về phim nghệ thuật, xưa nay họ cứ mặc định phim dạng đó khỏi nghĩ chuyện bán vé với doanh thu. Tôi cũng muốn phần nào đó tác động đến khán giả để họ đa dạng hóa sự thưởng thức của mình và sẵn lòng mua vé thưởng thức các tác phẩm nghệ thuật chứ không nghĩ nó đau đầu, nặng nề, tốn kém thời gian.

Tôi muốn sau đây, các bộ phim khác của bạn bè tôi, cũng những người tôi yêu mến, nể phục cũng lần lượt ra rạp, bán vé đàng hoàng, dẫu không doanh thu về lượng khán giả khổng lồ nhưng mưa dầm thấm lâu, những tác phẩm sẽ được đón nhận bằng cả tấm lòng”.

Nhưng nghe chừng, nỗ lực và mong muốn của Nguyễn Hoàng Điệp bị lọt thỏm giữa một thị trường phát hành phim đang chạy theo phim bom tấn và giải trí như hiện nay. Thực tế, “Đập cánh giữa không trung” là một thành công về phát hành của phim nghệ thuật. Nhưng dường như, những tiếng nói nhỏ lẻ đó không đủ để các nhà phát hành phim nhìn vào và dũng cảm chấp nhận rủi ro. “Mekong stories” của đạo diễn Phan Đăng Di là một minh chứng. 

Bộ phim được phát hành thương mại tại 14 thành phố của nước Pháp do Memento - một hãng phát hành phim nghệ thuật lớn nhất châu Âu đã gây sự chú ý đáng kể. Sau gần một tháng phát hành, theo đạo diễn Phan Đăng Di, bộ phim vẫn đang nhận được những phản hồi tích cực từ phía khán giả Pháp. Trong khi đó, ngay chính ở quê hương mình, đạo diễn Phan Đăng Di và nhà sản xuất kiêm diễn viên chính, Đỗ Thị Hải Yến đang chật vật tìm cách phát hành bộ phim mà chưa có kết quả. 

Nhà phát hành CGV vẫn mở rộng cửa cho “Mekong stories”  vào hệ thống rạp Arthose, nhưng rất ít phòng chiếu và xa trung tâm. Chắc chắn lựa chọn đó sẽ là một thất bại của “Mekong stories” ở Việt Nam. Đạo diễn và nhà sản xuất vẫn muốn phim của họ được phát hành như một bộ phim thông thường, được xuất hiện ở tất cả các rạp lớn mà khán giả dễ dàng tiếp cận nhất. Phan Đăng Di tin rằng, bộ phim có nhiều yếu tố để thu hút khán giả, đặc biệt là giới trẻ bởi anh đang kể câu chuyện của chính họ. 

Vì thế anh vẫn kiên nhẫn đàm phán với một số đối tác phát hành lớn để tìm đường ra rạp cho đứa con của mình: “Thị trường phim Việt không thể chỉ có một màu giải trí mãi được. Chúng ta cần khởi động cho những dự án phim nghệ thuật được phát hành ở Việt Nam, để khán giả có thể tiệm cận được với những mảng màu đa diện hơn về cuộc sống, về thế giới”.

Theo khảo sát của chúng tôi, hiện tại ở Việt Nam, có hai nhà phát hành lớn là CGV và Lotte, chiếm thế thượng phong với hệ thống rạp hiện đại, thu hút nhiều khán giả. Nhưng ưu tiên hàng đầu của họ vẫn là dòng phim giải trí và phim bom tấn của Hollywood với doanh thu cao. Thực tế, những phim nào được đưa vào hai hệ thống phát hành này và nhận được sự ưu ái của họ sẽ cầm chắc phần thắng.

Thị trường phát hành phim ở Việt Nam được ví như một khu chợ, kẻ bán người mua, mạnh ai nấy làm. Thực tế, khu chợ đó còn thiếu cả sự minh bạch. Điều đó cũng lý giải vì sao, rất nhiều bộ phim Nhà nước, đầu tư tiền tỷ, vài chục tỷ nhưng đắp chiếu, bởi chính ở khâu phát hành. Nhà nước lơ ngơ với phát hành. Còn các hãng tư nhân chỉ nhăm nhăm phát hành phim của họ, hoặc những phim đảm bảo doanh thu cao. Nhà biên kịch Trịnh Thanh Nhã đã rất bức xúc khi nói đến vấn đề này. 

Trong một cuộc hội thảo, bà cho rằng: “Vật cản lớn nhất chính là vấn đề chợ, nơi chúng ta phát hành không minh bạch và thống nhất trong một hệ thống quản lý, mạnh ai nấy làm, nên rất khó, vì thế những bộ phim Nhà nước, dù có đổ hàng trăm tỷ cũng chết thôi, phim hay cũng sẽ đắp chiếu thôi”.